नव दिल्ली, 02 जनवरीमासः (हि.स.)।

केंद्रीयविज्ञान-प्रौद्योगिकी-राज्यमन्त्री (स्वतन्त्रप्रभारः) डॉ॰ जितेन्द्रसिंहः शुक्रवासरे अवदत् यत् विकसितस्य भारतस्य निर्माणाय शासनस्य ये सुधाराः क्रियन्ते ते विज्ञान-प्रौद्योगिकी-नवोन्मेषैः संचालिताः भवन्ति। नूतनतन्त्रज्ञानस्य साहाय्येन शासन-प्रशासनयोः आर्थिकपरिवर्तनस्य च प्रयत्नाः सुदृढीक्रियन्ते। आगामिद्वौ दशकयोः भारतस्य विकासयात्रा अन्तरिक्ष-समुद्र-जीवप्रौद्योगिकी-स्वच्छऊर्जा-उन्नतनिर्माण इत्यादिषु नवोन्मेषाधारितक्षेत्रेषु अग्रे गमिष्यति।

सः वर्षे 2025 विज्ञानप्रौद्योगिकीमन्त्रालयस्य तथा पृथ्वीविज्ञानमन्त्रालयस्य उपलब्धिषु आयोजिते पत्रकारसम्मेलने भाषणं दत्तवान्। तस्मिन् अवसरि प्रधानवैज्ञानिकपरामर्शकः प्रो० ए० के० सूद्, विज्ञान-प्रौद्योगिकिविभागस्य सचिवः प्रो० अभयकरन्दीकरः, जीवप्रौद्योगिकिविभागस्य सचिवः डॉ॰ राजेश् एस् गोखले, सीएसआईआर् संस्थायाः महानिदेशिका डॉ॰ एन् कलईसेल्वी, पृथ्वीविज्ञानमन्त्रालयस्य सचिवः एम् रविचन्द्रन् च इत्येते वरिष्ठवैज्ञानिकाः उपस्थिताः आसन्।

डॉ॰ जितेन्द्रसिंहः अवदत् — “अधुना शासनद्वारा क्रियमाणाः सर्वे प्रायः महान्तः सुधाराः तन्त्रज्ञानाधारिताः सन्ति। एषः परिवर्तनः तस्मात् संभवः जातः यत् राष्ट्रियनीतिषु विज्ञान-प्रौद्योगिकी-नवोन्मेषाः निरन्तरं प्राथमिकतां लब्धवन्तः।” सः अवदत् यत् 2014 वर्षात् आरभ्य प्रधानमन्त्रिणः प्रत्येकस्वतन्त्रतादिवससम्बोधने विज्ञानप्रौद्योगिक्योः स्पष्टः प्रतिबिम्बः दृश्यते, यः शासनस्य दीर्घकालिकचिन्तनं वैश्विकदृष्टिं च दर्शयति।

गगनयानमिशनं डीप ओशन मिशनं च निर्दिश्य सः अवदत् — “भारतं एकस्मिन् काले मानवान्तरिक्षयात्रां गभीरसमुद्रअन्वेषणं च कर्तुं सज्जं भवति। वर्षे 2027 यत्र एकः भारतीयः अन्तरिक्षयात्री अन्तरिक्षं गमिष्यति, तत्रैव भारतं षट् सहस्र मीटरपर्यन्तं गमिष्यमाणं मानवरहितं जलांतर्गामिनीयानं अपि प्रेषयिष्यति। एतत् भारतस्य ऐतिहासिकं सफलता-चिह्नं भविष्यति।”

डॉ॰ जितेन्द्रसिंहः एकलक्षकोटिरूप्यकाणां “अनुसन्धान-विकास-नवोन्मेषनिधेः” विषये उक्तवान् यत् एषा वर्षस्य महान् उपलब्धिः। अस्याः आधारेण शासनं प्रत्यक्षतया निजीक्षेत्रस्य अनुसंधान-विकासे सहायताṃ दत्ते, यत् वैश्विकस्तरे अद्वितीया प्रयत्नोऽस्ति।

अनुसन्धानार्थं “नेशनल रिसर्च फाउण्डेशन” इत्यस्य संस्थापनमपि कृतम्, यस्य उद्देश्यं शोधवित्तपोषणं विस्तारयितुं, शीर्षसंस्थानेभ्यः बहिः अपि अवसरान् दातुं, उद्योग-परोपकारादिभ्यः अर्धाधिकं संसाधनं संग्रहीतुं च अस्ति।

मन्त्रिणा नेशनल क्वाण्टम् मिशन, निधि, प्रेरणा, वैभव-कार्यक्रमान् च निर्दिश्य अवदत् यत् अद्य एतेषां योजनानां फलतः स्टार्टअप्-संस्थाः, अनुसंधान-अवसंरचना, वैश्विकवैज्ञानिकसहयोगः च सुदृढीभवन्ति, भारतीयवैज्ञानिकप्रवासीसमुदायेन सह सम्बद्धताऽपि वर्धते।

सीएसआईआर्-संस्थायाः उपलब्धिषु प्रकाशं कृत्वा डॉ॰ जितेन्द्रसिंहः उक्तवान् — “स्टील-स्लैग्-निर्मिताः दृढाः सड़काः दुर्गमप्रदेशेषु उपयोगीभवन्ति। अधुना स्वदेशी-पैरासिटामोल् तथा भारतस्य प्रथमस्वदेशी-एण्टिबायोटिक् ‘नैफिथ्रोमाइसिन’ अपि निर्मीयते। विदेशी-बाजाराः अपि स्वदेशीनवोन्मेषान् स्वीकुर्वन्ति।” तथा ‘वन् डे ऐज् अ सायन्टिस्ट’ इत्यस्य पहलः छात्राणां समाजस्य च वैज्ञानिकचिन्तनवृद्धौ महत्वपूर्णा इति निर्दिष्टम्।

पृथ्वीविज्ञानक्षेत्रे प्रगतिः

पृथ्वीविज्ञानक्षेत्रे प्रगतिं निरूप्य सः अवदत् यत् भारतं वातावरणपूर्वानुमाने महतीं प्रगतिं कृतवद् अस्ति। भारतीय-ऋतुविज्ञानविभागस्य नाउकास्टिंग्-तन्त्रज्ञानं त्रिघण्टापूर्वं यावत् स्पष्टां वातावरणसूचनां दातुं समर्थम् अस्ति।

सः अवदत् यत् लक्षद्वीपे समुद्रीजलेन शुद्धजलनिर्माणाय स्थापितः संयंत्रः वैश्विकस्तरे टिकाऊ-जलसमाधानस्य नमूना इति दृष्टुं शक्यते। समुद्रीऊर्जा, समुद्री-अवलोकनप्रणाली, जलवायुसहनशीलता इत्यादिषु अपि प्रगतिर्दृश्या अस्ति।

डॉ॰ जितेन्द्रसिंहः अवदत् यद् “भारतम् अधुना उच्चतन्त्रज्ञानस्य आयातकः न, अपितु निर्यातकः जातम्, यत्र टीकाः चिकित्सा-उपकरणानि च सम्मिलितानि सन्ति। भारतस्य जैव-अर्थव्यवस्था शीघ्रं विकासस्य मुख्याधारः भवति।”

सः अन्ते अवदत् यद् “श्रेष्ठं फलम् अद्यापि आगन्तव्यम् अस्ति।” सः विश्वसिम् अकथयत् यत् विज्ञानाधारित-सुधारैः सह भारतं वर्षे 2047 पूर्वमेव विश्वस्य शीर्ष-अर्थव्यवस्थासु स्थानं प्राप्स्यति।

---------------

हिन्दुस्थान समाचार