Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
२१ जनवरीमास: भारतीय-संघीय-इतिहासे एकः ऐतिहासिकः दिवसः इति प्रसिद्धः अस्ति। अस्यां तिथौ एव पूर्वोत्तर-भारतस्य त्रयाणां नवीन-राज्यानां—मणिपुरस्य, मेघालयस्य, त्रिपुरायाः च औपचारिकः उदयः अभवत्। एषा घटना केवलं प्रशासनिक-पुनर्गठनस्य प्रतीकं न आसीत्, अपि तु पूर्वोत्तर-क्षेत्रस्य अस्मिता, विकासः, राजनीतिक-सशक्तिकरणं च प्रति महत्त्वपूर्णं चरणम् अपि मन्यते। पूर्वोत्तर-क्षेत्र-पुनर्गठन-अधिनियमः, १९७१ इति अधिनियमस्य अन्तर्गतं २१ जनवरीमासे १९७२ तमे दिने एतेभ्य: त्रिभ्य: राज्येभ्य: पूर्ण-राज्यत्वं प्रदत्तम्। तस्मात् पूर्वं मणिपुरः त्रिपुरा च केन्द्र-शासित-प्रदेशौ आस्ताम्, मेघालयः तु असम-राज्यस्य एकः स्वायत्त-प्रदेशः आसीत्। राज्यत्व-प्राप्तेः अनन्तरं एतेषु क्षेत्रेषु स्वनिर्वाचित-सर्वकार-निर्माणस्य अधिकारः, प्रशासनिक-निर्णयेषु अधिका स्वातन्त्र्य-प्राप्तिः च अभवत्।
गत-पञ्चाशत्-वर्षेषु मणिपुरः, मेघालयः, त्रिपुरा च सामाजिके, सांस्कृतिके, आर्थिके च क्षेत्रे उल्लेखनीयां प्रगतिं कृतवन्तः। राज्य-निर्माणेन स्थानीय-आकाङ्क्षाणां राजनैतिक-मञ्चः लब्धः, क्षेत्रीय-विकासाय च नूतना दिक् प्राप्ता। एतत् पादं राष्ट्रीय-एकतायाः सुदृढीकरणे, नानाविध-विविधताभिः परिपूर्णस्य भारत-संघीय-नमूनाया: स्थैर्य-वर्धने च सहायकम् अभवत्। अतः २१ जनवरीमास: केवलम् एकः दिनाङ्कः न, अपि तु पूर्वोत्तर-भारतस्य इतिहासे स्वाभिमानस्य, अस्मितायाः, विकासस्य च नूतन-आरम्भस्य प्रतीकः अस्ति।
महत्वपूर्णं घटनाचक्रम्
१९२४ – रैम्जे-मैक्डोनाल्डस्य नेतृत्वे ब्रिटेन-देशे प्रथमवारं श्रमिक-दल-सर्वकारः निर्मित:; यूनान-देशस्य स्वातन्त्र्य-घोषणा; लेनिनस्य निधनम्।
१९२４ – व्लादिमीर-लेनिनस्य मृत्यु; स्तालिनेन नेतृत्व-विरोधिनां मार्ग-बाधानां निरसनम् आरब्धम्।
१९२४ – ब्रिटेन-देशे प्रथमवारं श्श्रमिक-दल-सर्वकारः; रैम्जे-मैक्डोनाल्डः प्रधानमन्त्री अभवत्।
१९५८ – कापीराइट-अधिनियमः प्रवर्तितः।
१९६० – दक्षिण-अफ्रीका-देशे कोलब्रुक-कोयला-खदानस्य पतने ४३५ खनिकाः मृताः।
१९७२ – मणिपुर–मेघालय–त्रिपुरा-राज्यानां स्थापना-दिवसः।
१९७६ – फ्रांस-ब्रिटेन-देशयोः आर्थिक-सहयोगेन निर्मितं सुपरसोनिक-वाणिज्य-विमानं “कांकर्ड्” नियमित-सेवाम् आरब्धवत्।
१९८१ – तेहरान-नगरे अमेरिकी-दूतावासे बद्धा: सर्वे जनाः मुक्ताः।
१९९६ – स्वायत्त-फिलिस्तीनस्य प्रथम-सामान्य-निर्वाचने यासर-अराफातः ८५ प्रतिशत-मतैः निर्वाचितः; एशिया-महाद्वीपस्य सर्वाधिकं रेल-स्थानकम् बीजिंग-नगरे उद्घाटितम्।
१९९६ – इण्डोनेशिया-देशस्य सुमात्रा-तटे नौका-पतनात् ३४० जनाः मृताः।
२००० – एशियायाः प्रथमं “स्लिट्-लिवर्”-प्रत्यारोपणं हाङ्गकाङ्ग्-नगरे सम्पन्नम्; हिमतक्षेस-सभाः मस्कट-नगरे आरब्धाः।
२००३ – चालक-रहितं अमेरिकी-गुप्तचर-विमानं पाकिस्तान-देशे दुर्घटनाग्रस्तम्।
२००७ – भारतदेश: वेस्टइण्डीज-देशात् एकदिवसीय-क्रिकेट-श्रृंखलां जितवान्।
२००८ – भारतदेश: इजराइल-देशस्य गुप्तचर-उपग्रहं सफलतया ध्रुवीय-कक्षायाम् अस्थापयत्।
२००८ – परवेज-मुशर्रफः इमरान-खानः च “हॉल्-ऑफ-फेम” पुरस्कार-सूच्यां सम्मिलितौ।
२००९ – कर्नाटक-राज्यस्य बीदर-नगरे वायुसेना-प्रशिक्षण-विमानं दुर्घटनाग्रस्तम्।
२०१८ – अमेरिकी-अन्तरिक्ष-निर्माणी “प्रक्षेपणास्त्र-प्रयोगशाला” न्यूजीलेण्डदेशस्य माहिया-प्रायद्वीपात् “इलेक्ट्रॉन”-प्रक्षेपणास्त्रं सफलतया प्रक्षिप्तम्।
२०१९ – अफगानिस्तानस्य वरदक-प्रदेशे तालिबान-आक्रमणे १२६ सुरक्षाकर्मिण: मृताः।
२०२१ – इण्डोनेशिया-देशे कोविड्-१९-महामार्यां २४ होरासु ३४६ मृतवन्त:।
२०२२ – यमन-देशस्य सैदाह-नगरे कारागारे सऊदी-वायुसेनाया: आक्रमणे १०० जनाः मृताः, २०० अधिकाः आहताः।
जन्म
१९१९ – हरचरण-सिंह-बराड़ः, भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेस-पक्षस्य नेता, पंजाबस्य मुख्यमन्त्री।
१९२२ – पॉल-स्कोफील्डः, प्रसिद्धः हॉलीवुड-अभिनेता।
१९४२ – पण्डित-नरसिंहलु-वाडवती, प्रसिद्धः भारतीय-संगीतज्ञः।
१९४३ – प्रतिभा-राय:, उड़िया-भाषायाः प्रसिद्धा लेखिका।
१९५० – बिली-ओशनः, पश्चिम-भारतीय-संगीतकारः।
१९६१ – दर्शना-जरदोश:, भारतीय-जनता-पक्षस्य प्रमुखा राजनीतिज्ञा।
१९८६ – सुशान्त-सिंह-राजपूतः, भारतीय-चलचित्र-अभिनेता।
निधनम्
१९४५ – रास-बिहारी-बोसः, प्रख्यातः विधिवेत्ता शिक्षाविद् च।
१९५० – जॉर्ज-ऑरवेलः, प्रसिद्धः आङ्ग्ल-लेखकः।
१९५९ – ज्ञान-चन्द्र-घोषः, प्रसिद्धः भारतीय-वैज्ञानिकः।
१९६३ – शिवपूजन-सहायः, हिन्दी-साहित्यकारः।
१९८१ – विष्णु-राम-मेधी, स्वतंत्रता-सेनानी, असमस्य द्वितीयः मुख्यमन्त्री।
२०१६ – मृणालिनी-साराभाई, प्रसिद्धा शास्त्रीय-नृत्याङ्गना।
महत्वपूर्ण-दिवसाः
• मेघालय-स्थापना-दिवसः
• मणिपुर-स्थापना-दिवसः
• त्रिपुरा-स्थापना-दिवसः
हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता