- माघमेला : तपसः, संयमस्य साधनायाश्च पर्व

प्रयागराजः, 04 जनवरीमासः(हि.स.)। तीर्थराजप्रयागस्य पावनभूधराम् उपरि माघमेलस्य शुभारम्भः पौषपूर्णिमास्नानात् जातः। शिशिरऋितोः मन्दशीतलता, त्रिवेण्याः तटे प्रवहमानो दिव्यनादः, कल्पवासिनां तपस्विसन्निधिश्च सम्पन्ना। एतदखिलं वातावरणं समग्रमानवसभ्यायाः आध्यात्मिकस्मेरेः साक्षिभूतं वर्तते। सनातनसंस्कृतेः जीवन्ता सतता अक्षया च चेतना प्रयागराजस्य उद्घोषः भवति।

ज्योतिषाचार्य अविनाशचन्द्ररायः अवदत्— माघमेला आरभ्यमाण एव प्रयागराजः पुनरेव तस्मिन् चेतनाकेन्द्रे इव जागरूकोऽभवत्, यत्र धर्मो न केवलं आस्था, अपि तु जीवनदृष्टिरूपेण प्रवहति। अयं स एव प्रयागराजः, यत्र कालः स्वयं विरम्य साक्षी भवति। इतिहासः, पुराणम्, वर्तमानं च एकस्मिन्नेव क्षणे समावर्तन्ते।

ते अवदन्— गतवर्षे 2025 तमे वर्षे आयोजितस्य महाकुम्भस्य स्मृतिः अद्यापि विश्वस्य मानसपटले ताजिकीभूता विद्यते। तस्मिन्नि महाकुम्भे केवलं कोटयः भारतीयाः नासन्, अपि तु विश्वस्य सर्वेभ्यः कोनेभ्यः आगताः जनाः संगमतटे उपस्थिताः आसन्। छायाग्रहेभ्यः, संशोधनपत्रेभ्यः, वृत्तचित्रेभ्यः, अध्ययनेभ्यश्च माध्यमेन समग्रं जगत् अपश्यत् यत् सनातनसंस्कृतिः न काचित् अतीता परम्परा, किन्तु अद्यापि जीवन्ती गतिशीला च चेतनैवास्ति। तस्मिन् काले एतद् उक्तुं नातिशयोक्तिः यत् समग्रं विश्वं संगमदिशं प्रति अपश्यत्, विश्वं च सनातनसंस्कृतौ आविष्टम् आसीत्। माघमेला 2026 तस्यैव निरन्तरायाः परम्परायाः परं पृष्ठं यत् शांतः संयतः साधनापरायणश्च अधिकारः।

तीर्थपरंपरायाः पथप्रदर्शकः प्रयागराजः

प्रोफेसर् राजेन्द्रत्रिपाठी ‘रसराज’ इत्याख्यः मन्यते यत् प्रयागस्य संगमो न केवलं नदीनां संयोगः। स तत्त्वानां समन्वयः। गङ्गा सत्त्वस्य प्रतीकः, यमुना कर्मप्रवाहस्य च, अन्तः सलीला सरस्वती ज्ञानस्य सूक्ष्मधारा। एतेषां त्रयाणां संगमः मानवजीवनस्य पूर्णतायाः दार्शनिकप्रतिरूपं भवति। भारतीयमनीषया प्रयागः ‘तीर्थराज’ इति उच्यते यन्न केवलं सर्वोपरित्वात्, अपि तु मार्गदर्शकत्वात्। यथा राजा प्रजां दिशति, तथा एव प्रयागः समग्रतीर्थपरंपरां अर्थेन पूरयति। अत एव शास्त्रेषु उक्तं यत् प्रयागे स्नानमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते। अत्र स्नानं न केवलं देहस्य, अपि तु चेतनायाः परिष्कारः।

आत्मचिन्तनस्य क्षणः आसीत् महाकुम्भः 2025 — विश्वेन दृष्टं सनातनम्

ओंकारनाथत्रिपाठी अवदत्— 2025 तमे वर्षे सम्पन्नः महाकुम्भः केवलं जनसमूहस्य दृश्यं नासीत्, स तु सभ्यतानां संवादस्य विराटमञ्च आसीत्। आधुनिकं विश्वं यत् भौतिकप्रगतये शिखरे तिष्ठति, तथापि मानसिकाशान्त्या पीड्यते, तत् प्रयागं प्राप्त्वा स्वयमेव पप्रच्छ— किं विकासस्य कश्चन आध्यात्मिकपर्यायोऽस्ति? उत्तरं संगमतटे मौनेनैव उपस्थितम्। कोटयः जनाः विना कस्यचित् केन्द्रीकृतादेशस्य स्वयमेव अनुशासनपालकाः आसन्। न बन्ध्यता, न नियन्त्रणम्— केवलं आन्तरिकस्वीकारः। एषा एव सनातनसंस्कृतेः शक्ति— सा मनुष्यं न बद्धुं प्रयुङ्क्ते, किन्तु जागरूकं करोति।

माघमेला — तपः संयमः साधनायाः च उत्सवः

ते अवदन् यत् कुंभः यत्र विराटतायाः प्रतीकः, तत्र माघमेला संयमस्य अन्तर्मुखतायाः च पर्व भवति। अत्र कोलाहलो न्यूनः, साधना अधिका। कल्पवासपरंपरा, मौनम्, स्नानम्, जपः, ध्यानं च— एतानि सर्वाणि मनुष्यं स्वान्तर्यात्रायां नयन्ति। अत एव माघमेला केवलं धार्मिकअनुष्ठानं न, किन्तु मानसिकशुद्धेः उत्सवः इति।

-----------------

हिन्दुस्थान समाचार