चित्रकूटे सियाराम–कुटीरे नानाजीं प्रति श्रद्धाञ्जलिः; तेषां कार्याणि सन्निकटतया द्रष्टुं बहवः अवसराः प्राप्ताः — बृजभूषण:-शरणसिंह:

चित्रकूटनगरम्, १६ फरवरीमासः (हि.स.)। पूर्वसांसदः बृजभूषण–शरण–सिंहः सोमवासरे चित्रकूटस्थितं सियाराम–कुटीरं गत्वा भारतरत्नं नानाजी देशमुख–महाभागं प्रति श्रद्धाञ्जलिं समर्पितवान्। अस्मिन् अवसरे सः अवदत् यत् नानाजी प्रायः कथयति स्म—“यदा ग्रामाः जागरिष्यन्ति, तदा जगत् अपि जागरिष्यति।” एतत् वाक्यं तेषां राजनैतिक–अनुभवेन सामाजिक–दृष्ट्या च प्रेरितम् आसीत्। स: केवलं न उक्तवान्, अपि तु कृत्वा अपि दर्शितवान्।

बृजभूषण–शरण–सिंहः अवदत् यत् उत्तरप्रदेशस्य गोंडा–जनपदात् आरब्धायां नानाजी–महाभागस्य सामाजिक–यात्रायां समाज–मूलक–कार्याणि सन्निकटतया अवलोकयितुं तस्मै अनेकवारं अवसरः लब्ध:। श्रद्धेयः नानाजी अद्य शरीरेण न अस्ति, किन्तु विचाररूपेण अद्यापि अस्माकं मध्ये जीवित: अस्तीति सः उक्तवान्। सियाराम–कुटीरं आगत्य तस्य पुरातन–स्मृतयः पुनः जागृताः इति अपि सः अवदत्।

सः नानाजी–महाभागस्य कक्षे प्रविश्य पुष्पाञ्जलिं दत्तवान्, तत्र किञ्चित्कालं उपविश्य तेन सह व्यतीतानि क्षणानि स्मृत्वा भावविभोरः अभवत्। सः अवदत् यत् नानाजी–महाभागस्य कार्यं यज्ञवत् आसीत्, तस्य सन्निधौ विशेषा ऊर्जा अनुभूयते। तेन अपि स्मारितं यत् यदा तत्कालीनः राष्ट्रपतिः नीलम–सञ्जीव–रेड्डी गोंडां आगतः, तदा सः स्वयम् अपि नानाजी–महाभागस्य कार्याणां प्रत्यक्षदर्शी आसीत्। तेषां स्वावलम्बन–कार्याणि सन्निकटतया द्रष्टुं तस्मै बहुधा अवसरः लब्धः।

पूर्वसांसदः अवदत् यत् नानाजी–महाभागस्य व्यक्तित्वं अत्यन्तं विराट् आसीत्। यदा यदा तेन सह सङ्गमः अभवत्, तदा तदा नवीनः अनुभवः प्राप्तः। भारतरत्नं नानाजी–देशमुखः ग्रामस्य मर्म अवगम्य तत्र निवसतां जनानां पुरुषार्थं जागर्तुं कृतवान्। “स्वकर्म स्वयमेव कुरुत” इति शिक्षां दत्त्वा तान् एतादृशे स्तरे नीतवान् यत् अद्य तस्य कौशलं द्रष्टुं विश्वस्य विभिन्नदेशेभ्यः जनाः आगच्छन्ति।पूर्वमेव सियाराम–कुटीरम् आगमने दीनदयाल–शोध–संस्थानस्य कार्यकर्त्रा निकिल–मिश्रेण तिलक–अंगप्रोक्षणाभ्यां सह तस्य अभिनन्दनं कृतम्।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता