काठमाण्डूनगरम्, १७ फरवरीमासः (हि.स.)। महाशिवरात्री–पर्वणि पशुपतिनाथमन्दिरम् आगतानां नागा–बाबानां तथा अन्येषां साधूनां मङ्गलवासरे साक्षात्कार–दान–प्रदानपूर्वकं विदायं कृतम्। अस्य विदाय–कार्यक्रमस्य कृते गुठीसंस्थानं प्रायः ३० लक्ष–नेपाली–रूप्यकाणां व्यय–आवंटनं कृतवान्।

साधवः फाल्गुन–कृष्ण–एकादशी–दिवसे महाशिवरात्रि–उत्सवाय पशुपति–क्षेत्रम् आगताः आसन्। गुठी–संस्थानस्य कोषाध्यक्षः श्रीधर–सापकोटा अवदत् यत् नेपाल–देशात् बहिः आगतानां विभिन्न–संप्रदायानां चतुर्सहस्राधिकानां (४,०००+) साधूनां निवासः पशुपति–क्षेत्रस्य विविधेषु स्थानेषु— गोरक्षनाथ–मठे, आर्यघाटस्य पार्श्वे स्थिते रामचन्द्र–मन्दिरे, भस्मेश्वर–अखाडायां तथा निर्मला–अखाडा—व्यवस्थितः आसीत्।

साधूनाम् आगमनकाले रक्त-नील-श्वेत-पीत-हरित–वर्णीय–परिचय–पत्राणि वितरितानि आसन्, तेषां श्रेणीभेदेन एव दान–राशेः वितरणं क्रियते स्म। संस्थानस्य कथनानुसारं नेपाल–देशात् बहिः आगतानां साधूनां समीपस्थ–सीमापर्यन्तं यात्रायाः सहायतार्थं दान–राशिः वर्धिता अस्ति।

गुठी–संस्थानस्य पूर्व–उप–प्रशासकः दीपक–बहादुर–पाण्डे अवदत् यत् फाल्गुन–कृष्ण–अमावास्यायां साधूनां औपचारिकं विदायं कर्तुं या परम्परा अस्ति, सा संवत्सरे १७७५ तमे आरब्धा, यदा जङ्ग–बहादुरस्य ज्येष्ठ–पुत्रेण जगत्–जङ्गेन जगन्नाथ–प्रकाशेश्वर–गुठीः स्थापिता आसीत्। अद्यापि एषा परम्परा गुठी–संस्थानस्य तथा पशुपति–क्षेत्र–विकास–न्यासस्य द्वारा निरन्तरं पाल्यते।

पूर्वं नागा–बाबानां साधूनां च विदायं थापाथली–स्थिते कलमोचन–घाटे भोजन–प्रदानपूर्वकं क्रियते स्म, यतः मान्यता आसीत् यत् कोट–हत्याकाण्डे दिवंगतानां दाह–संस्कार–स्थलात् साधूनां विदायं कृतं चेत् दिवंगत–आत्मानां शान्तिः भवति। अधुना सा परम्परा निवृत्ता अस्ति, वर्तमानकाले तु साधवः पशुपतिनाथ–मन्दिरस्य पश्चिम–मुख्य–द्वारात् विदायं कुर्वन्ति।दीपक–बहादुर–पाण्डे एव अवदत् यत् महाशिवरात्रि–उत्सवकाले मन्दिर–परिसरे अन्तः पञ्चदिनानि तथा बहिः चतुर्दिनानि धूनी–प्रज्वालनाय पञ्चाशत्–सहस्र–किलोग्राम–परिमिता काष्ठ–राशिः क्रीता, यस्य व्ययः सप्त–लक्ष–रूप्यकाणि अभवत्।

तस्यैव अनुसारं कलमोचन–घाट–स्थितेषु बैरागी-उदासी-संन्यासी-नाथ–अखाडासु स्थितानां नागा–बाबानां साधूनां च अद्य दान–प्रदानपूर्वकं विदायं क्रियते। न्यासस्य कार्यकारिणी–सदस्या शीला–पन्त: अवदत् यत् श्रेणीभेदेन १०१ तः ५,००१ नेपाली–रूप्यक–पर्यन्तं दान–वितरणस्य व्यवस्था कृता अस्ति, अस्य कृते न्यासेन अष्ट–लक्ष–रूप्यकाणि आवंटितानि सन्ति। साधूनां कृते वर्षपर्यन्तं मन्दिरे समर्पिताः रुद्राक्ष–मालाः अपि प्रदास्यन्ते।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता