वर्षे १६३० तमे शिवनेरी–दुर्गे जन्म प्राप्तवान् छत्रपतिशिवाजीमहाराजः। भारतीय–इतिहासस्य एषः युगपुरुषः आसीत् येन “हिंदवी–स्वराज्य” इति सवप्न: च दृष्टः आसीत्, यः तस्य साकाराय संघटित–प्रयत्नान् आरब्धवान्। तस्य माता जिजाबाई धर्म-नीति-प्रजा–कल्याणस्य संस्कारा: तस्मिन् स्थापयामास, तथा गुरु: दादोजीकोंडदेव: प्रशासनं युद्ध–कौशलं च अशिक्षयत्।

शिवाजी महाराज्ञा गुरिल्ला–युद्ध–पद्धतिः प्रभावपूर्णतया अंगीकृता, यया स: महत: सैन्यान् चकितवान्। पर्वतीय–दुर्गाणां रणनैतिक–उपयोगः, तीव्र–आक्रमणं शीघ्र–प्रतिनिवृत्तिः च तस्य विशेषताः आसन्। अफजल–खानं प्रति निर्णायक–विजयं तथा मुग़ल–सम्राट् औरंगजेबेन सह संघर्षः तस्य साहसं कूटनीतिं च प्रकाशयति।सर्वव्यवस्थितं राजस्व–प्रणाली, सामर्थ्यवान् नौसेना, दुर्गाणां दृढ–जालं च तेन संस्थापितम्। कृषकाणां स्त्रीणां च सुरक्षा, धार्मिक–सहिष्णुता तथा देशीय–भाषा–प्रशासनं च तस्य शासन–नीतौ मुख्य: स्तम्भाः आसन्। १६७४ तमे तस्य राज्याभिषेकः मराठा–शक्तेः उत्थानस्य प्रतीकम् अभवत्। शिवाजीमहाराजः अद्यापि राष्ट्र–निर्माणस्य स्वाभिमानस्य तथा जनकल्याणकारीनेतृत्वस्य आदर्शरूपेण स्मर्यते।

महत्वपूर्णं घटनाचक्रम्

१३८९ – दिल्ली–सुल्तानगयासुद्दीनतुगलक: द्वितीय: हतः।१५७० – फ्रांसीसी–सेना–सहाय्येन एंजाऊ–ड्यूकः दक्षिण–नीदरलैंड्सदेशस्य उपरि आक्रमितः।१६१८ – वेन्स–शान्ति–सन्धिः अन्तर्गतं वेन्स्–आस्ट्रेलिया-युद्धम् समाप्तम्।१६३० – शिवाजीमहाराजः जुन्नेरमध्ये जन्म प्राप्तवान्।१६७४ – ब्रिटिश–सैनिकाः डच–युद्धात् निवृत्ताः।१७१९ – मुगल–शासकः फर्रुखसियर: हतः।१८०७ – तुर्की–सहितं युद्धे रूसाय ब्रिटिश–सैनिकाः साहाय्यं प्रेषिताः।१८९१ – अमृत–बाजार पत्रिका दैनिक–प्रकाशनाय आरब्धा।१९१५ – गोपालकृष्ण: गोखले इत्यस्य निधनम्।१९४२ – द्वितीय–विश्वयुद्धे उत्तरी–ऑस्ट्रेलियायां डार्विननगरे जापानी–विमानैः २४३ जनाः हता:।१९५९ – साइप्रस–स्वतंत्रता–संबन्धी यूनान्-तुर्की-ब्रिटेनदेशानां सन्धि:।१९६३ – सोवियत–संघः क्यूबा सैनिक–अपसारणाय सहमतः।१९८६ – देशे प्रथमं संगणककृतं रेलयान–आरक्षण–पत्रकम् आरब्धम्।१९८९ – लेबनान–गृहयुद्धं समाप्तुम् मुस्लिम–ईसाई नेता कुवैतं गतवान्।१९९१ – रोमानिया–राष्ट्रपतिनं इयानइलूफूं प्रति त्यागपत्रं दातुं प्रदर्शनम्।१९९३ – हैतो–समीपे समुद्रे १५०० यात्रिभिः जलपोत: मज्जित:।१९९७ – चीन–राजनीतिज्ञ देंगथ्याओं-फिंगस्य निधनम्।१९९९ – डेनमार्क–वैज्ञानिक: डॉ.लेनवेस्टरगार्ड प्रकाश–गतिं न्यूनं कर्तुं सफलः अभवत्।२००० – तुवालु: संयुक्तराष्ट्रस्य १८९तम: सदस्य:।२००१ – ब्राजीलदेशस्य जेलासुदंगे, ८ जनाः हतः, ७००० जनाः बन्धकाः कृताः; तालिबान–संबद्ध: लादेन-प्रत्यर्पणाय सज्जः।२००३ – इंडोनेशियायाः संसदेन जूनमासे २००४ तमे वर्षे साधारण–निर्वाचनेषु प्रत्येकं पक्षेण ३०%–पत्रकं महिला–पात्राय दातुं व्यवस्था कृता।२००३ – संयुक्त–अरब–अमीरातेन दाऊदस्य भ्राता इक़बालशेखं तस्य सहयोगीनं एजाजपठानं भारतदेशाय समर्पितम्।२००४ – कीटनाशकाणां तथा औद्योगिक–रसायनानां निषेधाय स्टॉकहोम–सन्धिः विश्वस्य ५० अधिकेषु देशेषु अनुमोदिता।२००६ – पाकिस्तानदेशे हत्फ़ द्वितीय: (अब्दाली) क्षेपणास्त्रपरीक्षणम्।२००७ – भारत–बांग्लादेशदेशयोः आतंकवाद–निवारणाय सहमति:।२००७ – यानसंख्या ९००१ अप–अटारी–स्पेशल इत्यस्मिन् विस्फोटे तथा अग्नौ ६८ यात्रीण: मृता:।२००८ – संस्कृत–कवि: स्वामीश्रीरामभद्राचार्य: महाकाव्यं श्रीभार्वराधवीयम् इत्यस्य कृते वाचस्पति–सम्मानम् प्राप्तवान्।२००८ – पाकिस्तानदेशे सामान्यनार्वाचनेषु राष्ट्रपति: परवेजमुशर्रफ: अपराजितः।२००८ – फिदेलकास्त्रोक्यूबायाः राष्ट्रपतिपदं तथा सैन्य–प्रधानं त्यक्तवान्।२००९ – केन्द्रसर्वकारेण विधेयक–समापनं, यस्मिन् ४७ उत्कृष्ट–शैक्षिक–संस्थाः आरक्षण–परिधेः बहिः स्थापिता:।२०१२ – मैक्सिको, न्यूवो–लियोन कारागारेषु युन्धम्, ४४ जनाः हता:।

जन्म

१४७३ – निकोलस: कॉपरनिकस: – प्रसिद्ध: यूरोपिय: खगोलशास्त्रीगणितज्ञः।१६३० – छत्रपतिशिवाजीमहाराज: – महान् मराठा–शासकः, गुरिल्ला–युद्धस्य जन्मदाता।१७१७ – डेविडगैरिक: – आंग्ल-अभिनेता।१८९२ – इंदिराराजे – बडौदा-राजकुमारी।१८९८ – गोकुलभाईभट्ट: – राजस्थान–क्रान्तिकारी।१९०० – बलवंतराय: मेहता – भारतीय–राजनीतिज्ञः, गुजरात–प्रदेशस्य द्वितीयः मुख्यमन्त्री।१९२२ – बेअंतसिंह: – पंजाब–प्रदेशस्य भूतपूर्वः मुख्यमन्त्री।१९२५ – राम:वी.सुतार: – भारतस्य सुप्रसिद्धः शिल्पकारः।१९३० – के.विश्वनाथ: – दक्षिण–भारतीय–चित्रनिर्देशकः।१९६० – राजीवकुमार: – भारतस्य २५–मुख्य–निर्वाचन–आयुक्तः।१९६४ – सोनू वालिया – चलचित्र–अभिनेत्री।

निधनम्

१९१५ – गोपालकृष्ण: गोखले – स्वतंत्रता-सेनानी।१९९९ – ख़ुमारबाराबंकवी – भारतीयशायर:।२०१७ – अल्तमसकबीर: – भारत–भूतपूर्व ३९तम: मुख्यन्यायाधीश:।२०१९ – नामवरसिंह: – प्रसिद्ध: हिन्दी–कवि: एवं समकालीन–आलोचक:।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता