कस्यचित् अत्यन्तं सुन्दरस्य मुखस्य दर्शनानन्तरं प्रायः उच्यते— तं विधाता रिक्तकाले एव निर्मितवान् इति। हिन्दी–चलच्चित्र–जगतः अद्वितीया अभिनेत्री मधुबालाविषये एषा उक्ति: सर्वथा युक्ता दृश्यते। स्वकीयया अलौकिकया सौन्दर्येण, निर्दोषेण मन्दस्मितया तथा स्वाभाविकेन अभिनयेन सा दर्शकानां हृदयेषु अमिटां छविं स्थापयत्।

१४ फरवरीमासे १९३३ तमे वर्षे जाता मधुबाला अल्पायामेव वयसि चलचित्र–जगति प्रविष्टवती, शीघ्रमेव च हिन्दी–चलचित्रेषु सर्वाधिक–प्रियासु नायिकासु गणिता जाता। असाधारण–सौन्दर्यस्य कारणेन सा “हिन्दी–चलचित्रस्य वीनस” इति अपि कथ्यते स्म। किन्तु तस्याः परिचयः केवलं सौन्दर्ये न सीमितः—सा एका सशक्ता संवेदनशीला च अभिनेत्री आसीत्, या प्रत्येकं पात्रं प्राणवत्तया अभिनीतवती।

ऐतिहासिक–महाकाव्ये चलचित्रे ‘मुग़ल–ए–आजम’ मध्ये अनारकली–पात्रे अभिनयेन सा अभिनयस्य शिखरं प्राप्ता, यत् अद्यापि स्मर्यते। शहजाद–सलीम–अनारकली–प्रेमकथां या पीडया, गरिम्णा, कोमलतया च यवनिकायां जीवितवती, सा भारतीय–चलच्चित्र–इतिहासे अमरं स्थानं प्राप्ता। तथैव हास्यपूर्णे चलचित्रे ‘चलती का नाम गाड़ी’ मध्ये तस्याः चपला शोभना च अदा दर्शकान् अत्यन्तं रमयामास। किशोर–कुमारेण सह तस्याः युगलं चलचित्रं स्मरणीयं अभवत्।

यद्यपि मधुबालायाः चलचित्र–यात्रा दीर्घा नासीत्, तथापि तस्याः प्रभावः अत्यन्तं गहनम् आसीत्। निजीजीवने हृदयरोगेण पीड्यमाना सा अभिनेत्री केवलं ३६ वर्षे वयसि २३ फरवरीमासे १९६९ तमे दिने संसारं विहाय गतवती।

अद्यापि यदा हिन्दी–चलचित्रस्य सर्वाधिक–सुन्दर्याः प्रभावशालिन्यः अभिनेत्र्यः स्मर्यन्ते, तदा मधुबालाया: नाम श्रद्धया सम्माननेन च गृह्यते। तस्याः मन्दस्मितम्, नेत्रयोः निर्दोषता, यवनिकायां प्रसृतं जादू च—एतानि सर्वाणि चलचित्र–प्रेमिणां हृदयेषु सदा जीवितानि भविष्यन्ति।

महत्त्वपूर्णाः घटनाः

१७६८ — कर्नेलस्मिथेन हैदराबादस्य निजामेन सह शान्ति–सन्धिः हस्ताक्षरिता।१८८६ — अमेरिकादेशीयेन रसायनशास्त्रिणा मार्टिनहेलेन अल्युमिनियम-तत्त्वस्य अन्वेषणम्।१९४५ — अमेरिकया जापानस्य आधिपत्ये स्थिते ईवो जीमा द्वीपे स्वध्वजः स्थापितः।१९५२ — कर्मचारी–भविष्य–निधि–अधिनियमः पारितः।१९७० — गयाना-गणराज्यं घोषितं, एष: दिवसः राष्ट्रिय–दिवसत्वेन स्वीकृतः।१९८१ — स्पेनदेशे दक्षिणपन्थी–सेनया शासनस्य तख्ता-प्रत्यावर्तनं कृतम्, येन देशे राजनैतिक–अनिश्चिततायाः स्थिति: उत्पन्ना।१९९८ — जैविक–रासायनिक–शस्त्र–परीक्षणसम्बद्धं गतिरोधं समापयितुं संयुक्त–राष्ट्र–महासचिव: कोफी–अन्नानः इराकदेशस्य उपप्रधानमन्त्रिणा तारिक–अजीजेन सह ऐतिहासिकं सन्धिं सम्पन्नवान्। अस्मिन्नेव वर्षे विश्वे प्रथमवारं संयुक्त–राज्य–अमेरिकादेशे वत्सस्य प्रतिकृति–क्लोन-सिद्धम्।२००१ — अमेरिकीय–सीनेटद्वारा सीटीबीटी–सन्धिः निरस्तीकृता, तथा प्रक्षेपास्त्र–रक्षा–प्रणाली निरन्तरं प्रवर्तयितुं घोषणा कृता।२००३ — कनाडादेशीयः जॉन–डेविसनः विश्वकप–क्रीडायां सर्वाधिक–शीघ्र–शतकम् अर्जयन् १९८३ तमे वर्षे कपिलदेवेन स्थापितं कीर्तिमानं भग्नं कृत्वा नूतनं अभिलेखं कृतवान्।२००५ — अफगानिस्तानस्य राष्ट्रपतिः हामिद–करजई त्रिदिवसीय–यात्रायै भारतदेशं प्राप्तवान्।२००६ — इराकदेशे जातीय–हिंसायां १५९ जनाः मृताः।२००६ — भारतदेशेन पाकिस्तानदेशं सर्वाधिक–तरजीह–प्राप्त–राष्ट्र (Most Favoured Nation) इति संज्ञां दातुं वार्ता स्वीकृता।२००७ — पाकिस्तानदेशेन ‘शाहीन–२’ नाम प्रक्षेपास्त्रस्य परीक्षणं कृतम्।२००८ — दशवर्षानन्तरं चुनार–सीमेण्ट–निर्माणयां पुनः उत्पादनम् आरब्धम्। एवमेव रक्षामन्त्री ए.के.–एण्टनी जेट–प्रशिक्षण–विमानं ‘हॉक’ इति भारतीय–सेनाबले सम्मिलयितुं औपचारिकां घोषणां कृतवान्।२००८ — कोलम्बो–नगरे घटिते विस्फोटे १८ जनाः आहताः।२००९ — भारतीय–धनुर्विद्याकाराः थाइलैण्डदेशस्य राजधानी–बाङ्कॉक–नगरे आयोजितायां एशियाई–ग्रां–प्री–धनुर्विद्या–प्रतियोगितायां दल–स्पर्धायां त्रीणि रजत–पदकानि जितवन्तः।२००९ — चलचित्रेषु दूरदर्शन–कार्यक्रमेषु च धूम्रपान–दृश्य–प्रदर्शनसम्बद्धः निषेधः समाप्तः।२०१० — सचिन–तेन्दुलकरस्य प्रथम–द्विशतकस्य साहाय्येन भारतस्य ऐतिहासिकी विजयः।२०२० — अन्ताराष्ट्रिय–न्यायालयेन म्यांमारदेशं रोहिंग्या–जनसमुदायस्य रक्षणाय आदेशः दत्तः।

जन्म

१८८१ — सरदार–अजीत–सिंहः (राष्ट्रभक्तः क्रान्तिकारी च)।१९१३ — पी.सी.सरकारः (प्रसिद्धः जादूगरः)।१९६९ — भाग्यश्री (अभिनेत्री)।

निधनम्

१४६८ — यूहेन–गोटेनबर्गः (मुद्रण–यन्त्र–आविष्कारकः)।१९६९ — मधुबाला (भारतीय–चलच्चित्र–अभिनेत्री)।२००४ — विजय–आनन्दः (निर्देशकः पटकथाकारश्च)।२०२४ — मनोहर–जोशी (राजनीतिज्ञः)।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता