Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
देशे प्रतिवर्षं २८ फेब्रुवरी-दिने राष्ट्रीय विज्ञान दिवस इति समारोहः आचर्यते। अयं दिवसः महान् भारतीयवैज्ञानिकस्य सी. वी. रमन महोदयस्य ऐतिहासिकाविष्कारस्य “रमन-प्रभाव” इत्यस्य स्मृत्यर्थं समर्पितः अस्ति।
२८ फेब्रुवरी १९२८ तमे वर्षे चंद्रशेखर वेंकट रमन इत्यनेन महत्त्वपूर्णा खोजा कृता—यदा प्रकाशकिरणाः कस्यचित् पारदर्शकद्रव्यस्य माध्यमेन गच्छन्ति, तदा तासां तरङ्गदैर्ध्ये परिवर्तनं भवितुं शक्नोति। एषा प्रकाशस्य प्रकीर्णनसम्बद्धा घटना अनन्तरं “रमन-प्रभाव” इति नाम्ना प्रसिद्धा अभवत्। एषः आविष्कारः भौतिकशास्त्रक्षेत्रे मीलपत्थरवत् सिद्धः।
अस्य अद्वितीयवैज्ञानिकसिद्धेः कृते तस्मै १९३० तमे वर्षे भौतिकशास्त्रे Nobel Prize in Physics पुरस्कारः प्रदत्तः। सः न केवलं भारतस्य, अपि तु सम्पूर्णस्य एशियाखण्डस्य प्रथमः वैज्ञानिकः आसीत्, यस्मै विज्ञानक्षेत्रे एषः प्रतिष्ठितः सम्मानः प्राप्तः। तस्य उपलब्धिः विश्वमञ्चे भारतीयवैज्ञानिकक्षमतायाः नवीनां प्रतिष्ठां दत्तवती।
अस्य आविष्कारस्य सम्मानार्थं १९८६ तः आरभ्य २८ फेब्रुवरी-दिनं राष्ट्रियविज्ञानदिवस-रूपेण आचर्यते। अस्मिन् अवसरे देशस्य विद्यालयेषु, विश्वविद्यालयेषु, वैज्ञानिकसंस्थासु च विज्ञानप्रदर्शन्यः, संगोष्ठ्यः, व्याख्यानानि, विविधजागरूकताकार्यक्रमाश्च आयोज्यन्ते, येन युवजनानां मध्ये वैज्ञानिकचिन्तनं नवोन्मेषभावना च प्रोत्साह्यते।
तस्य विज्ञान-शिक्षाक्षेत्रयोः असाधारणयोगदानं दृष्ट्वा भारतसरकारेण १९५४ तमे वर्षे तस्मै देशस्य सर्वोच्चनागरिकसम्मानः भारत रत्न अपि प्रदत्तः।
राष्ट्रीयविज्ञानदिवसः अस्मान् न केवलं रमनमहाशयस्य महानाविष्कारस्य स्मरणं करयति, अपि तु वैज्ञानिकानुसन्धानं जिज्ञासा च एव राष्ट्रस्य प्रगतेः आधारशिला इति प्रेरयति।
────────────────
महत्त्वपूर्णाः घटनाः (२८ फेब्रुवरी-दिने)
१५६८ — चतुर्मासीय-घेराबन्द्यानन्तरं अकबरस्य सेना चितौड़गढ़ इत्यत्र अधिकारं कृतवती।
१५८० — गोवातः प्रथमः ईसाईधर्मप्रचारकः फतेहपुर सीकरी इत्यत्र अकबरस्य दरबारं प्राप्तवान्।
१७१२ — बहादुरशाहः लाहौर-नगरे दिवंगतः।
१९२२ — मिस्रदेशः स्वतन्त्रराष्ट्ररूपेण घोषितः।
१९२८ — सी वी रमन इत्यनेन रमन-प्रभावस्य आविष्कारः कृतः।
१९३६ — कमला नेहरू दिवंगता।
१९४२ — द्वितीयविश्वयुद्धकाले जापानदेशस्य सेना जावा-द्वीपे अधिकारं कृतवती।
१९४८ — भारतस्य स्वतन्त्रतायाः षण्मासानन्तरं ब्रिटिशसेनायाः अन्तिमदलम् स्वदेशं प्रत्यागतम्।
१९८६ — स्वीडनदेशस्य प्रधानमन्त्री ओलोफ पाल्मे स्टॉकहोम-नगरे हतः।
१९९१ — खाडी-प्रदेशे युद्धविरामः प्रवृत्तः।
१९९२ — भारत-ब्रिटेनदेशयोः आतङ्कवादविरुद्धसहयोगसम्झौते हस्ताक्षरम्।
२००५ — “Million Dollar Baby” इति चलचित्राय चत्वारः ऑस्कर-पुरस्काराः प्राप्ताः।
२०१३ — Pope Benedict XVI स्वपदात् त्यागपत्रं दत्तवान्।
────────────────
जन्मदिनानि
१९१३ — पण्डित नरेंद्र शर्मा
१९२७ — कृष्णकान्त
१९४४ — रवीन्द्र जैन
१९४७ — विजय बहुगुणा, दिग्विजय सिंह
────────────────
निधनानि
१५७२ — राणा उदयसिंहः
१८८४ — वीर सुरेंद्र साई
१९६३ — डॉ. राजेंद्र प्रसादः
१९८९ — तिरुमलाई कृष्णामाचार्यः
२०१८ — जयेन्द्र सरस्वती
────────────────
महत्त्वपूर्ण-दिवसाः
राष्ट्रीयविज्ञानदिवसः (रमन-प्रभाव-स्मृतिदिवसः)।
राष्ट्रीय-निषेधदिवसः (मोरारजीदेसाय-महोदयस्य जन्मदिवसः)।
हिन्दुस्थान समाचार