Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
काठमांडूनगरम्, २७ फरवरीमासः (हि.स.)। नेपालदेशे कुष्ठरोगस्य उन्मूलन–घोषणातः षोडशवर्षाणि व्यतीतानि सन्ति; तथापि देशस्य नानादेशेषु पुनः कुष्ठरोगिणः दृश्यन्ते। एतत् तथ्यं स्वास्थ्य–क्षेत्रे कार्यरतया साशाख्वा हेल्थ फाउंडेशन इत्यनया संस्थया कृतस्य अध्ययनस्य माध्यमेन प्रकाशिता।
अध्ययनानुसारं देशस्य १६ जनपदेषु समष्ट्या २४०९ जनाः कुष्ठसंक्रमिताः प्राप्ताः, येषु १४५ बालकाः अपि सन्ति। नेपालदेशे २०१० तमे वर्षे कुष्ठरोग–उन्मूलनस्य घोषणा कृता आसीत्। तदा प्रति १० सहस्र जनसंख्यायां एकादशून्य–संक्रमित–मानदण्डस्य आधारेण सर्वकारेण उन्मूलन–घोषणा कृताभवत्।
एतत् अध्ययनं कपिलवस्तु, धनुषा, रौतहट, पश्चिम–नवलपरासी, पर्सा, झापा, कैलाली, सिरहा, सुनसरी, सर्लाही, बारा, मोरंग, महोत्तरी, बांके, रुपन्देही तथा पर्वत—इत्येतेषु जनपदेषु आधारेण कृतः।
विवरणानुसारं प्रति १० सहस्रं जनसंख्यायां संक्रमण–दरः—कपिलवस्तौ २.४, धनुषि १.९, रौतहटे १.८, पश्चिम–नवलपरास्यां १.८, पर्सायां १.७, झापायां १.६, कैलाल्यां १.६, सिरहायां १.५, सुनसर्यां १.४, सर्लाह्यां १.४, मोरंगे १.३, महोत्तर्यां १.३, बांके १.३, रुपन्देह्यां १.२, पर्वते १.१—इति अभिलेखिता।
स्वास्थ्य–जनसंख्या–मन्त्रालयस्य सचिवः डॉ.विकास: देवकोटा कुष्ठरोग–उन्मूलनाय बहु–क्षेत्रीय–अवधारणायाः आवश्यकता अवदत्। सः अवोचत्—२०१० तमे वर्षे उन्मूलन–घोषणायाः अनन्तरमपि अद्य १६ जनपदेषु प्रति १० सहस्रं एकाधिक–रोगिणः लभ्यन्ते—एष: चिन्ताजनकविषय:। अतः “ब्लैंकेट–एप्रोच्” इत्यस्य स्थाने इक्विटी–एप्रोच् अवलम्बनीयः; यत्र समस्या अस्ति, तत्रैव विशेष–हस्तक्षेपः करणीयः।
डॉ.देवकोटेन उक्तं यत् बालकेषु अधिक: संक्रमण–दरः मुख्यतया परिवारे रोगस्य विलम्बित–परिचयः तथा उपचार–विलम्बः इत्येतयोः कारणात् भवति। सामाजिक–भेदभावात् तथा कलङ्क–भावनात् जनाः अद्यापि रोगं गोपयन्ति; तस्मात् समुदायेषु संक्रमणस्य प्रसारः भवति। “अस्माकं चिन्तनं, व्यवहारः तथा कार्यान्वयनं—एतेषु सर्वेषु इक्विटी–एप्रोच् इति स्वीकरणीयः; यत्र यत्र समस्या, तत्र तत्र तदनुरूपः हस्तक्षेपः करणीयः”—इति तेन पुनरुक्तम्।समये उपचाराभावे अथवा विलम्बे बालकेषु संक्रमणस्य प्रसारः दृश्यते। किञ्च, विकलाङ्गता अथवा अङ्ग–भङ्ग–अवस्थायाम् अपि विलम्बेन आगमनस्य प्रकरणानि सन्ति; तेन उपचारः विलम्बेन आरभ्यते। समग्रतः समुदाय–स्तरे शीघ्र–परिचयः तथा त्वरित–उपचारः एव उत्तरदायित्व–पूर्तेः मार्गः इति निर्दिष्ट:।
विशेषज्ञैः कुष्ठरोग–विवरणम् अत्यन्तं चिन्ताजनकाः इति निर्दिश्य, नियन्त्रणे विलम्बं न कर्तव्यम् इति उपदिष्टम्। समष्ट्या २४०९ संक्रमितेषु १५४ बालकाणां उपस्थितिः संक्रमणस्य गम्भीरतां सूचयति—इति अपि प्रतिवेदितम्।
हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता