भुवनेश्वरनगरम्, २७ फरवरीमासः (हि.स.)। वरिष्ठ–पत्रकारः तथा आर्गनाइजर–संपादकः प्रफुल्ल–केतकरः उक्तवान् यत् ‘विजन–ओडिशा २०३६ एवं २०४७’ इव महत्वाकांक्षी–तथ्यस्य सफलतायै नीति–निर्माणे मूलभूत–परिवर्तनं आवश्यकम्। स: विशेषतया उक्तवान् यत् “औपनिवेशिक–मानसिकताया: हैंगओवर” इत्यस्मात् विमुक्त्य “वन–साइज़–फिट्स–ऑल” दृष्टिकोणं त्याज्यम्।

लोकसेवा–भवनस्य कन्वेंशन–केन्द्रमध्ये आयोजिते द्विदिनीय–राज्य–स्तरीय–नीति–परामर्शे ‘विकास–मन्थन १.०’ उद्घाटन–सत्रे केतकरः उक्तवान् यत् विजन–कर्गद: व्यापकः गतिशीलः च अस्ति, किन्तु तस्य सफलता एव निर्भरति यथा विकास–प्रक्रियाम् ओडिशायाः स्वीय–सभ्यतागत–चेतना, सामाजिक–संरचना तथा स्थानीय–आवश्यकतानुसारं सञ्चालितम्।

तेन उच्यते यत् “विजन–ओडिशा २०३६ एवं २०४७ लक्ष्यं प्राप्तुं अस्माकं दृष्टिः ‘स्व’–आधारिता भविष्यति—स्वशक्तीनाम्, परंपराणाम् तथा वर्तमान–आवश्यकतानां आधारभूता। उधार–नमूना तथा औपनिवेशिक–मानसिकता समाजस्य विविध–आकांक्षाः पूरयितुं अक्षमाः।”

केतकरः स्पष्टवान् यत् यदा अपि किमपि योजना वा नीति क्रियान्वितुं आरभ्यते, तदा प्रत्येकं क्षेत्रस्य समुदायस्य सांस्कृतिक–चेतना तथा पारम्परिक–ज्ञान–व्यवस्थां ज्ञातुं अनिवार्यम्। विकासः स्थानीय–समाजस्य पारम्परिक–ज्ञान–प्रणाल्याः आधारः भवेत्, न केवलं बाह्य–नमूना अनुग्रहीता। विकासं समाजस्य प्रकृति–संरचनां अनुरूपं सुगमं कर्तुं आवश्यकम्।

स: संघ–सरसंघचालकस्य मोहन–भागवतस्य द्विवार्षिक–पूर्ववक्तव्यं स्मृत्वा उक्तवान् यत् १५ अगस्तमासे १९४७ तमे भारतदेश: राजनैतिक–रूपेण स्वतंत्रः अभवत्, किन्तु वास्तविक–स्वतंत्रता–यात्रा अद्यापि प्रवृत्तास्ति। व्यवस्था, मानसिकता च मनोवैज्ञानिक–स्तरे पूर्ण–स्वतंत्रता प्राप्यते।

केतकरः अवगतवान् यत् भारतः इतिहासे ग्रीक, शक, हुण, कुशाण, तुर्क, मुगल, मंगोल, डच तथा अंग्रेज–आक्रमणानां समक्षं कृत्वा अपि एकं राष्ट्ररूपेण सशक्तः स्थितः। स: उल्लिखितवान् यत् अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया इत्यादिषु देशेषु विदेशी–आक्रमणानन्तरं मूल–निवासीन: अल्पाः अभवन्, किन्तु भारतस्य ‘स्व’ तस्मै निरंतरतां तथा स्थायित्वं दत्तवान्।

स: भारतस्य सांस्कृतिक–एकात्मतां उद्धृत्य उक्तवान् यत् कैलासात् कन्याकुमारीपर्यन्त शिव–शक्ति–समान–अवधारणा विद्यमाना अस्ति। गङ्गा, पुरी, रामेश्वरम् च आध्यात्मिक–महत्त्वं राष्ट्रव्यापि समान–रूपेण स्वीकृतम्। आषाढ–शुक्ल–द्वितीया रथयात्रा तथा पंचाङ्गस्य अनवरत–परम्परा भारतस्य सभ्यतायाः स्थायित्वस्य प्रमाणम्।

केतकरः उक्तवान् यत् पश्चिम–समयः रेखीयं मन्यते, भारतीय–दृष्टिः चक्रीया। भारतीय–समाजे विश्वासः यत् कलियुगस्य उपरान्तं सतयुगं अवश्यं आगमिष्यति। भूगोल–शब्दस्य उदाहरणं ददाति यत् भारतदेशे पृथिव्याः वर्तुलाकारत्वं प्राचीनकालात् ज्ञातम्।

स: उपसंहारपूर्वकं उक्तवान् यत् पश्चिमी–चिन्तनं वस्तूनां खण्डेषु दृश्यते, भारतीय–दृष्टिः एकात्मा च अस्ति। पश्चिमं मानव–प्रकृतिसंघर्षं मान्यते, भारतीय–चिन्तनं मानवं च प्रकृतिसंयुक्तं अंगं इति गृहीतवान्।

स: भारतस्य प्रख्यात–चिन्तकः दीनदयाल–उपाध्यायः उद्धृत्य उक्तवान् यत् भारतीय–दृष्टिकोणं समग्रम्। उपाध्यायस्य अनुसारं व्यक्तिः केवलम् इकाई नास्ति, किन्तु परिवारः सामाजिक–मूल–इकाई अस्ति। स: व्यष्टि:, समष्टि:, सृष्टि: च परमेष्टि–परस्पर–सम्बन्धं भारतीय–चिन्तनस्य आधारशिला मन्यन्ते।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता