देश–विश्वयोः इतिहासे ०१ मार्च तिथेः विशेषं स्थानम् अस्ति। द्वितीय–विश्वयुद्धे यदा हिरोशिमा तथा नागासाकी नगरयोः परमाणु–बम्बौ क्षिप्तौ, तदा मन्यते स्म यत् मानवजातिः एतेभ्यः भयानकेभ्यः आयुधेभ्यः दूरीं स्थापयिष्यति। किन्तु तथा नाभवत्। अमेरिका राष्ट्रेण युद्धोत्तर–दशके बिकिनी अटोल नाम्नि स्थले दशाधिकाः परमाणु–परीक्षणाः कृताः। तेषु एकं ‘कैसल–ब्रावो’ इति परीक्षणम् आसीत्। एतत् अद्यावधि कृतानां अमेरिकी–परमाणु–परीक्षणानां मध्ये महानतमम् आसीत्। तत् १९५४ वर्षे ०१ मार्च तिथौ सम्पन्नम्।

बिकिनी अटोल प्रशान्त–महासागरे स्थितः प्रवाल–द्वीपसमूहः अस्ति। अस्य आकारः अङ्गुलीयक–सदृशः वर्तते। अस्मिन् त्रयोविंशतिः लघु–प्रवाल–द्वीपाः सन्ति। एषः हवाई तथा फिलीपींस देशयोः मध्ये अवस्थितः। परमाणु–परीक्षणानन्तरं अटोलः विश्वप्रसिद्धः अभवत्। एकः फ्रांसीसी–वस्त्र–निर्माता तस्य नाम्ना स्नान–वस्त्रस्य नाम अपि अकरोत्। ‘ब्रावो’ परीक्षणेन पञ्चदश–लक्ष–टन–परिमितः विस्फोटः जातः। एषः विस्फोटः हिरोशिमायां पतितात् बम्बात् सहस्रगुणितः अधिकः आसीत्। विस्फोटेन प्रायः द्वि–किलोमीटर–विस्तीर्णः गर्तः निर्मितः।

बिकिनी–स्थलात् प्रायः १६० किलोमीटर–दूरे स्थिते द्वीपे अपि भूमिः कम्पिता। कतिपय–घण्टानन्तरं रेडियो–सक्रिय–पदार्थाः जनानाम् उपरि, पेय–जले, भोजने च अपतन्। समीप–द्वीप–निवासिनः तस्मात् स्थानात् अपसारिताः। १९६४ वर्षे अमेरिकी–सरकारेण स्वदोषः स्वीकृतः यत् तेषां कारणेन द्वीप–निवासिनः विकिरण–संपर्के आगताः। अनन्तरं पीडितेभ्यः प्रतिकर–रूपेण धनराशिः दत्ता। यूनेस्को संस्थया २०१० वर्षे बिकिनी–अटोलः विश्व–धरोहर–स्थलत्वेन घोषितः। सा उक्तवती यत् एषः स्थलः शीत–युद्धस्य आरम्भस्य तथा परमाणु–आयुध–विकास–स्पर्धायाः साक्षात् प्रमाणम् अस्ति।

प्रमुखाः घटनाः – ०१ मार्च

१६४० वर्षे ब्रिटेन–देशाय मद्रास–नगरे व्यापार–केन्द्र–स्थापनस्य अनुमतिः प्राप्ता।

१७७५ वर्षे अंग्रेजी–शासनस्य तथा नाना–फडनवीसस्य मध्ये पुरन्धर–सन्धिः हस्ताक्षरिता।

१८७२ वर्षे अमेरिका देशे विश्वस्य प्रथमः राष्ट्रिय–उद्यानः स्थापितः। पश्चिम–अमेरिकास्थितः येलोस्टोन नेशनल पार्क १९७८ वर्षे यूनेस्को–संस्थया विश्व–धरोहर–पदवीं प्राप्तवान्।

१९१९ वर्षे महात्मा गांधी रौलट–अधिनियम–विरुद्धं सत्याग्रहस्य आरम्भेच्छां प्रकाशितवान्।

१९६२ वर्षे मोहम्मद अयूब खान पाकिस्तान–राष्ट्रे नूतन–संविधानम् अंगीकर्तुम् उद्घोषितवान्।

१९६९ वर्षे प्रथम–सुपर–फास्ट–रेलयानं राजधानी एक्सप्रेस नूतन–दिल्ली–कोलकाता–नगरयोः मध्ये प्रवर्तितम्।

१९७३ वर्षे फिलिस्तीनी–सशस्त्र–समूहः ब्लैक सेप्टेंबर खारतूम–नगरे सऊदी–दूतावासं अधिगृह्य राजनयिकान् बन्धकान् अकरोत्।

२००३ वर्षे पाकिस्तान–अधिकारिभिः खालिद शेख मोहम्मद गृहीतः, यः २००१ वर्षस्य ११ सितम्बर–आतङ्क–आक्रमणस्य योजनाकारः आसीत्।

२००६ वर्षे तत्कालीन–अमेरिकी–राष्ट्रपतिः जार्ज डब्ल्यू बुश भारतस्य राजकीय–भ्रमणाय आगतः।

२००७ वर्षे अमूल्य–नाथ–शर्मा नेपाल–देशस्य प्रथमः बिशप् अभवत्।

२०१० वर्षे हॉकी–विश्वकपस्य प्रथम–स्पर्धायां भारत–दलम् पाकिस्तान–दलम् ४–१ इति पराजितवान्।

जन्म–तिथयः

१९१७ – प्रसिद्ध–साहित्यकारः करतार सिंह दुग्गल।

१९५१ – नीतीश कुमार।

१९६८ – भारतीय–भारोत्तोलिका कुंजारानी देवी।

१९८३ – भारतीय–मुष्टियुद्ध–क्रीडिका मैरी कॉम।

१९९२ – भारतीय–पैरा–क्रीडकः शरद कुमार।

१९९४ – कनाडा–देशीय–गायकः जस्टिन बीबर।

निधन–तिथयः

१९१४ – भारतस्य वायसरायः लॉर्ड मिंटो द्वितीय।

१९७४ – जापान–देशीय–न्यायविद् कोतारो तनाका।

१९८८ – हिन्दी–कविः सोहन लाल द्विवेदी।१९८९ – काङ्ग्रेस–नेता वसंतदादा पाटिल।२०१४ – बंगारू लक्ष्मण।२०१७ – गुजराती–साहित्यकारः तारक मेहता।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता