इतिहासे १२ मार्चमासः अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः प्रसिद्धा अस्ति। तासु प्रमुखाघटना १९३० तमे वर्षे आरब्धा दाण्डी–यात्रा अस्ति, या भारतीय–स्वातन्त्र्य–संग्रामस्य निर्णायक–परिवर्तनबिन्दुरूपेण मन्यते।

अस्मिन्नेव दिने राष्ट्रपिता महात्मा–गान्धी गुजरात–राज्यस्य साबरमती–आश्रमात् लवण–अधिनियमस्य विरोधार्थं ऐतिहासिकीं यात्रां प्रारब्धवान्। एषा यात्रा प्रायः चतुर्विंशतिदिनानि यावत् प्रवृत्ता आसीत् तथा अन्ततः गुजरात–राज्यस्य समुद्रतटीये ग्रामे दाण्डी नाम्नि स्थाने समाप्ता अभवत्। तत्र गान्धी समुद्र–जलेन लवणं निर्माय ब्रिटिश–सर्वकारस्य लवण–अधिनियमं भग्नं कृतवान्।

“लवण–सत्याग्रहः” इति नाम्ना प्रसिद्धम् एतद् आन्दोलनम् आङ्ग्ल–शासनस्य विरोधे असहयोग–आन्दोलनस्य सविनय–अवज्ञा–आन्दोलनस्य च महत्त्वपूर्णः अंशः आसीत्। तस्मिन् काले ब्रिटिश–सर्वकारेण लवण–उत्पादनस्य विक्रयस्य च उपरि करः आरोपितः आसीत्, येन सामान्य–जनानां उपरि महान् आर्थिक–भारः पतितः।

गान्धीना कृतस्य अस्य प्रयत्नस्य परिणामस्वरूपं सम्पूर्णे देशे स्वातन्त्र्य–संग्रामः नूतनां दिशां प्राप्तवान्। दाण्डी–यात्रायाः अनन्तरं देशस्य विभिन्नेषु भागेषु सहस्रशः जनाः लवण–अधिनियमं भग्नं कृत्वा ब्रिटिश–शासनस्य विरोधे आन्दोलनं कृतवन्तः।

इतिहासकाराणां मतानुसारं दाण्डी–यात्रया भारतीय–स्वातन्त्र्य–आन्दोलनं जन–आन्दोलन–स्वरूपं प्राप्तम् तथा ब्रिटिश–साम्राज्यस्य तस्याः सत्तायाः प्रति आह्वानं कृतम्, यस्य विषये उच्यते यत् तस्य साम्राज्ये कदापि सूर्यः न अस्तं गच्छति स्म।

महत्त्वपूर्णाः घटनाः

१७९९ — ऑस्ट्रिया–देशेन फ्रांस–देशस्य विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता।१८७२ — लॉर्ड–मायो–वधकर्त्ता शेर–अली नामकः व्यक्तिः मृत्युदण्डेन दण्डितः।१९३० — महात्मा–गान्धी अहमदाबाद–स्थितात् साबरमती–आश्रमात् लवण–सत्याग्रहस्य आरम्भार्थं दाण्डी–यात्रां प्रारब्धवान्।१९३८ — जर्मनी–देशेन ऑस्ट्रिया–देशे आक्रमणं कृतम्।१९४२ — द्वितीय–विश्वयुद्ध–काले ब्रिटिश–सैनिकैः अण्डमान–द्वीपः परित्यक्तः।१९५४ — भारत–सर्वकारेण साहित्य–अकादमी इत्यस्य स्थापना कृता।१९६० — भारतीय–विद्वान् संस्कृत–पण्डितः क्षितिमोहन–सेनः दिवंगतः।१९६७ — इन्दिरा–गान्धी द्वितीयवारं भारतस्य प्रधानमन्त्री अभवत्।१९९२ — मॉरिशस–देशः गणराज्यत्वेन घोषितः।१९९३ — मुम्बई–नगरे बम–विस्फोटाः जाताः, येषु ३०० जनाः मृताः, शताधिकाः आहताः अभवन्।१९९८ — प्रथम–टर्बोजेट–इञ्जिन–निर्माता हेन्स–जोखिम–पाब्स्ट–वान–ओहेन दिवंगतः।२००३ — सर्बिया–देशस्य प्रधानमन्त्री जोरान–जिन्जिबिच् बेलग्रेड–नगरे हतः।२००४ — दक्षिण–कोरिया–देशे राष्ट्रपति रोह–मू–हुन् महाभियोगानन्तरं पदात् निलम्बितः।२००४ — लाहौर–नगरे दशमः दक्षेस–लेखक–सम्मेलनं प्रारब्धम्।२००६ — इराक–देशे सद्दाम–हुसैनस्य विरुद्धे न्यायिक–विचारणा आरब्धा।२००७ — जमैका–देशे नवम-विश्वकप–क्रिकेट–स्पर्धायाः उद्घाटनम् अभवत्।२००८ — पुदुचेरी–प्रदेशस्य उपराज्यपालः मुकुट–मिथी पदात् त्यागपत्रं दत्तवान्।२००८ — भारतस्य मन्त्रिमण्डलेन नागालैण्ड–राज्ये राष्ट्रपति–शासनस्य निरसनस्य निर्णयः कृतः।२००८ — अमेरिकीय–वायुसेनया एफ–११७ स्टेल्थ–युद्ध–विमानम् सेवातः अपसारितम्।२००८ — रूस–देशे ११७ वर्ष–आयुषी महिला वारवा–सेमेनिकोवा दिवंगता।२००९ — वायुसेनायाम् संचालन–निदेशालयस्य प्रथम–महानिदेशकत्वेन एयर–मार्शल डी.सी. कुमारिया पदभारं स्वीकृतवान्।२०१८ — नेपाल–देशस्य त्रिभुवन–अन्ताराष्ट्रियय–विमानक्षेत्रे यूएस–बाङ्ग्ला–एयरलाइन्स्–विमानस्य दुर्घटना, न्यूनातिन्यूनं ५१ जनाः मृताः।

जन्म

१९११ — दयानन्द–बान्दोदकरः — गोवा–राज्यस्य प्रथमः मुख्यमंत्री।१९१३ — यशवन्तराव–चव्हाणः — भारतीयः राजनीतिज्ञः।१९२७ — राउल–अल्फोन्सिनः — अर्जेन्टिना–देशस्य राष्ट्रपतिः।१९५० — हरमोहिन्दर–सिंह–बेदी — हिन्दी–लेखकः तथा शिक्षाविद्।१९६२ — एस्. दामोदरन् — तमिलनाडु–राज्यस्य प्रसिद्धः सामाजिक–कार्यकर्ता।१९८४ — श्रेय–घोषाल — प्रसिद्धा भारतीय–गायिका।

निधनम्

६०४ — पोप–ग्रेगरी–प्रथमः — ईसाई–धर्मस्य प्रमुखः नेता।१९६० — क्षितिमोहन–सेनः — संत–साहित्य–विशेषज्ञः।१९९९ — येहूदी–मेनुहिनः — विख्यातः वायलिन–वादकः।२०१० — पी.सी. वैद्यः — भारतस्य प्रसिद्धः गणितज्ञः।२०१२ — बी.जे. दीवानः — आन्ध्रप्रदेश–राज्यस्य कार्यवाहक–राज्यपालः।

महत्त्वपूर्णाः अवसराः

केन्द्रीय–औद्योगिक–सुरक्षा–बलस्य स्थापना–दिवसः।तिब्बती–महिला–विकास–दिवसः।दाण्डी–कूच–दिवसः (१९३०)।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता