विज्ञानस्य इतिहासे १४ मार्चमासः विशेषं महत्वं वहति। अस्मिन्नेव दिने आधुनिक–भौतिकीं नवदिशया निर्दिष्टुम् अर्हताम् प्रदत्तः महान् वैज्ञानिकः अल्बर्ट–आइंस्टीनः जन्मितः। १४ मार्चमासे १८७९ तमे वर्षे जर्मनीदेशे जातः अल्बर्ट–आइंस्टीनः विज्ञानजगत् सापेक्षता–सिद्धान्तेन तथा द्रव्यमान–ऊर्जा सम्बन्ध–प्रसिद्ध–समीकरणे इत्यादिना क्रान्तिकारी–सिद्धान्तैः युक्तवान्, येन कारणेन अन्तरिक्षं, कालः ऊर्जा–स्वभावं च सम्यक् प्रकारेण अवगन्तुं मानवः समर्थः अभवत्।सङ्गततया अस्मिन्नेव दिने अन्यस्य महत्त्वपूर्णस्य वैज्ञानिकस्य अपि स्मरणं सञ्जातम्। प्रसिद्धः ब्रिटिश–भौतिक–विज्ञानी स्टीफन्–हॉकिंगः मार्चमासे २०१८ तमे वर्षे निधनं प्राप्तवान्। तेन अन्तरिक्ष–भौतिकी तथा ब्रह्माण्ड–विज्ञानक्षेत्रे महत्त्वपूर्णं योगदानं दत्तम्, ब्लैक–होल क्वान्टम्–ग्रेविटी इति विषयकाय अनुसंधानाय विज्ञानजगति नूतन–दिशा प्रदत्ता।

गंभीर–रोगस्य अपि विपरीते हॉकिंगः व्हीलचेयरमध्ये उपविष्टः सन् अपि अनुसंधानकर्म निरन्तरं कृतवान्। अद्भुत–ज्ञान–जिज्ञासा बलवत्तरः च तेन विश्वस्य प्रमुख–सैद्धान्तिक–भौतिकविदां मध्ये स्थानं प्राप्तम्। तं बहुशः आइंस्टीन–परान्तम् अतिप्रभावशाली–वैज्ञानिक–महत्सु गण्यते। एवं १४ मार्चमासः विज्ञानजगतः द्वयोः महान्-मस्तिष्कयोः प्रतिभा–योगदानं स्मर्तुं महत्त्वपूर्णः दिनाङ्कः इत्युपनीतः।

महत्त्वपूर्ण–घटनाचक्रम्

१९३१ – प्रथमं भारतीय–वाचिक–चलचित्रं ‘आलमआरा’ प्रदर्शितम्।१९३९ – स्लोवाकिया स्वतन्त्रतां घोषणां कृतवान्।१९८७ – फिजी–देशे रक्तहीन-सैनिक–क्रान्त्यन्ते सर्वकार–परिवर्तनम्।१९८९ – दक्षिण–अफ्रीकादेशे पीटर–बोथा–स्थानं एफ.डब्ल्यू.डी.क्लार्कः गृहीतः।१९९० – श्रीमती अर्था–पास्कल–ट्राविलः हायती–देशस्य प्रथम महिला–राष्ट्रपतिः जाता।१९९८ – सोनिया–गांधी भारतीय–राष्ट्रीय–कांग्रेसपक्षस्य अध्यक्षः अभवत्।१९९९ – स्पेनदेशेषु कार्लोस–मोया विश्वस्य प्रथम–स्थान–टेनिस–क्रीडकः जातः।२००० – मोहम्मद–मुस्तफा–मेरो सीरिया–देशस्य नवीन–प्रधान–मन्त्री अभवत्।२००१ – संयुक्त–राज्य–अमेरिका ईरान–देशे प्रतिबन्धकालं वृद्धिं कृतवान्; रतु–विता–मोमेदोनू फिजी–देशस्य कार्यवाहक–प्रधान–मन्त्री नियुक्तः।२००२ – सर्बिया–यूगोस्लाविया संधि–हस्ताक्षराणि; सेना–गाजा–पट्टिकायां प्रवेशितः।२००४ – चीनदेशे वैयक्तितक–सम्पत्तिं न्यायस्य मान्यता-प्रदानार्थं संविधाने संशोधनं कृतम्।२००७ – भारत–पाकिस्तानदेशयोः मध्ये कारगिल–स्कार्दु-बस–सेवा प्रारम्भाय सहमतिः।२००८ – विक्ट्री–समूहेन ब्रिटेनदेशस्य प्रसिद्ध–स्विचगियर–निर्माता ‘क्रेग एण्ड डेरिकार्’ अधिगृहीतः।२००८ – पाकिस्तान–पीपुल्स–पक्षेण सह चेयरमैन आसिफ़–अली–जर्दारी भ्रष्टाचार–आरोपात् मुक्तः।२०१३ – शी–चिनफिंगः चीन–देशस्य नेतृत्वं गृहीतवान्।२०१६ – रूस–देशेन सीरिया–देशात् स्वसेनाः प्रत्यागमनं घोषितम्।

जन्म

१८७९ – अल्बर्ट–आइंस्टीनः – प्रसिद्ध–वैज्ञानिकः।१८९५ – गुरमुख–निहाल–सिंहः – दिल्ली–देशस्य भूतपूर्व–द्वितीय–मुख्यमंत्री तथा राजस्थान–देशस्य प्रथमः राज्यपालः।१९०४ – दानमल–माथुरः राजस्थान–देशस्य प्रसिद्ध–प्रकाशकः।१९०५ – रेमंड–आरों – फ्रांसीसी–समाजशास्त्री, दार्शनिकः पत्रकारः च।१९१३ – एस.के.पोट्टेक्काट्टः – प्रसिद्ध–मलयालम–साहित्यकारः।१९६५ – आमिर–खानः - प्रसिद्धः भारतीय–अभिनेता।

निधनम्

१८८३ – कार्ल–मार्क्सः – प्रसिद्धः जर्मन–दार्शनिकः, अर्थशास्त्री च।१९६३ – जयनारायण–व्यासः – भारतीय–स्वतन्त्रता–सैनिकः, राजस्थान–पूर्व–मुख्यमंत्री च।१९८६ – के.सी.अब्राहमः – भारतीय–राष्ट्रीय–कांग्रेसपक्षस्य राजनीतिज्ञः।१९९७ – वीरेन्द्र–पाटिलः – भारतीय–राष्ट्रीय–कांग्रेसपक्षस्य वरिष्ठ–राजनीतिज्ञः।२०१० – गोविन्द–विनायक–करंदीकरः – मराठी–कविः लेखकः अनुवादकः च।२०१८ – स्टीफन्–हॉकिंगः – विश्व–प्रसिद्ध–ब्रितानी–भौतिक–विज्ञानी।२०२३ – डॉ.वेदप्रताप–वैदिकः – भारतस्य वरिष्ठ–पत्रकारः तथा राजनैतिक–विश्लेषकः।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता