मार्च-मासः क्रिकेट-इतिहासे अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः प्रसिद्धः अस्ति, किन्तु १६ मार्च-मास: भारतीय-क्रिकेट-प्रेमिणां कृते विशेषं महत्त्वं धारयति। अस्मिन्नेव दिने महान् बल्लेबाजः सचिन-तेंदुलकरः अन्ताराष्ट्रिय-क्रिकेटक्रीडायां स्वस्य शतकानां शतकम् पूर्णीकृत्य तादृशं अभिलेखं निर्मितवान्, यः अद्यापि विश्वे अद्वितीयः मन्यते। एतां ऐतिहासिकां सिद्धिं सः १६ मार्चमासे २०१२ तमे वर्षे एशिया-कप-प्रतियोगितायां बाङ्गलादेश-राष्ट्रीय-क्रिकेट-दलस्य विरुद्धे प्राप्तवान्। एषा क्रीडास्पर्धा ढाका-नगरस्य शेर-ए-बाङ्गला-नेशनल-क्रिकेट-स्टेडियम-नाम्नि क्रीडाङ्गणे अभवत्।

अस्यां क्रीडायां सचिन-तेंदुलकरः १४७ कन्दुकानां उपरि ११४ धावनानि कृत्वा उत्कृष्टं पर्यायं कृतवान् तथा च स्वस्य १००तमम् अन्ताराष्ट्रिय-शतकं पूर्णीकृतवान्। वस्तुतः एकदिवसीय-क्रिकेटक्रीडायाम् एतत् सचिनस्य ४९तमं शतकं आसीत्, यदा तु परीक्षण-क्रिकेटक्रीडायां सः पूर्वमेव ५१ शतकानि कृतवान् आसीत्। एवं प्रकारेण सः समग्रेण अन्ताराष्ट्रिय-क्रिकेटक्रीडायां १०० शतकानि पूर्णीकृत्य इतिहासं निर्मितवान्। एतां सिद्धिं प्राप्तुं सः विश्वे प्रथमः तथा अद्यावधि एकमेव बल्लेबाजः अस्ति। भारते क्रिकेटक्रीडा प्रायः धर्मवत् मन्यते तथा च सचिन-तेंदुलकरः कोटिशः प्रशंसकैः ‘क्रिकेटस्य भगवान्’ इति अपि कथ्यते। प्रायः द्विदशके अर्धं (ढाई दशक) यावत् अन्ताराष्ट्रिय-क्रिकेटक्रीडां क्रीडित्वा सचिन-तेंदुलकरः स्वकीय-क्रीडा-जीवने अनेकान् अभिलेखान् स्थापितवान्, ये अद्यापि युव-क्रिडकानां कृते प्रेरणास्रोतः सन्ति। सचिन-तेंदुलकरस्य असाधारण-योगदानस्य सम्मानरूपेण भारत-सरकारेण तस्मै देशस्य सर्वोच्च-नागरिक-सम्मानः भारत-रत्न अपि प्रदत्तः। क्रिकेट-विशेषज्ञानां मतम् अस्ति यत् ‘शतकानां शतकम्’ केवलं कश्चित् अभिलेखः न, अपितु सचिन-तेंदुलकरस्य निरन्तरता, समर्पणं तथा क्रीडायाः प्रति तस्य उत्कट-उत्साहस्य प्रतीकं अस्ति।

एतस्मात् कारणात् १६ मार्च-दिनाङ्कः क्रिकेट-इतिहासे सदैव स्वर्णिम-अध्यायरूपेण स्मर्यते।

महत्वपूर्ण-घटनाचक्रम्

१५२७ — बाबरः खानवा-युद्धे राणा-साङ्गं पराजितवान्। १६९३ — इन्दौर-नगरस्य होल्कर-वंशस्य प्रवर्तकः मल्हारराव-होल्करः जातः। १८४६ — प्रथम-अङ्ग्ल-सिख-युद्धस्य परिणामस्वरूपम् अमृतसर-सन्धिः अभवत्। १८६७ — प्रसिद्ध-शल्य-चिकित्सकः जोसेफ-लिस्टरः एण्टीसेप्टिक-शल्यचिकित्साया: आविष्कारस्य प्रकाशनं कृतवान्। १९०१ — स्वतन्त्रता-सैनिकः पोट्टि-श्रीरामुलुः जातः। १९१० — भारतस्य तथा इङ्ग्लण्डस्य उभयोः कृते क्रीडितवान् क्रिकेट-क्रीडक: इफ्तिखार-अली-खान-पटौदी जातः। १९३९ — जर्मनी-देशेन चेकोस्लोवाकिया-देशः अधिकृतः। १९६६ — अमेरिकादेशेन मानवयुक्त-अन्तरिक्षयानं ‘जेमिनी-८’ प्रक्षिप्तम्। १९६८ — वियतनाम-युद्धकाले अमेरिकीय-सैनिकैः शतशः निर्दोष-जनाः हताः। १९९८ — चीन-देशस्य राष्ट्रपतिः जियाङ्ग-जेमिनः पुनः राष्ट्रपतित्वाय निर्वाचितः। २००३ — ग्रीम-स्मिथः दक्षिण-अफ्रीका-देशस्य क्रिकेट-दलस्य नायक: अभवत्। २००४ — रूस-देशे नव-तल-युक्त-भवने विस्फोटः अभवत्, २१ जनाः मृताः। २००५ — संयुक्त-राष्ट्र-संघस्य महासचिवः कोफी-अन्नानः सुपाचयी-पानिचपकडीं अंकटाड-संस्थायाः नूतन-अध्यक्षतया नामितवान्। २००६ — निर्वाचनात् त्रयः मासानन्तरम् इराक-देशस्य नूतना संसद् शपथग्रहणं कृतवती। २००७ — दक्षिण-अफ्रीका-देशस्य हर्शेल-गिब्सः एकस्मिन् ओवरे षट् षट्कारान् कृत्वा विश्व-अभिलेखं स्थापितवान्। जन्म १६९३ — मल्हारराव-होल्करः — इन्दौरस्य होल्कर-वंशस्य प्रवर्तकः। १९०१ — पोट्टि-श्रीरामुलुः — गांधीजीस्य अनुयायी प्रसिद्धः स्वतन्त्रता-सैनिकः। १९०१ — पी. बी. गजेन्द्रगडकरः — भारतस्य भूतपूर्वः सप्तमः मुख्य-न्यायाधीशः। १९०६ — अम्बिका-प्रसाद-दिव्यः — प्रसिद्धः शिक्षाविद् तथा हिन्दी-साहित्यकारः। १९१६ — दयाकिशन-सप्रूः — हिन्दी-चलच्चित्र-जगतः प्रसिद्धः खलनायकः तथा चलचित्र-निर्माता। १९३८ — अली-मानिकफानः — भारतीयः समुद्री-अनुसन्धानकर्ता तथा पर्यावरणविद्। १९५६ — तनुश्री-शङ्करः — भारतीय-शास्त्रीय-नर्तकी। १९५८ — बिपिन-रावतः — भारतस्य प्रथमः ‘चीफ् ऑफ् डिफेन्स स्टाफ्’।

निधनम्

१९४७ — अयोध्यासिंह-उपाध्यायः — प्रसिद्धः कविः तथा साहित्यकारः। १९५५ — विजयानन्द-त्रिपाठी — प्रसिद्धः हिन्दी-साहित्यकारः। १९५७ — पी. एस. कुमारस्वामी-राजा — भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेस-दलस्य राजनीतिज्ञः। १९६३ — एम. पी. शास्त्री — भारतस्य भूतपूर्वः द्वितीयः मुख्य-न्यायाधीशः। १९९० — विट्ठल-सखाराम-पागे — प्रसिद्धः स्वतन्त्रता-सैनिकः तथा राजनीतिज्ञः। १९९९ — लियोन-ली-फाक — ‘फैन्टम’ इत्यस्य हास्य-पात्रस्य जनकः।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता