भारतीये इतिहासे मार्चमासस्य अष्टादशदिनं साहित्यस्य चलचित्रक्षेत्रस्य च उभयोः कृते विशेषमहत्त्वपूर्णम् अस्ति। अस्मिन्नेव दिने भारतदेशे विश्वपुस्तकमेलस्य आरम्भः अभवत्, यस्य उद्देश्यः देशविदेशयोः श्रेष्ठग्रन्थान् पाठकेभ्यः समीपं प्रापयितुम् आसीत्।

भारते प्रथमः विश्वपुस्तकमेलः १८ मार्च १९७२ तमे वर्षे राजधानी दिल्लीनगरे प्रगति मैदान इति स्थले आयोजितः आसीत्। अस्मिन् मेले द्विशताधिकाः प्रकाशकाः सहभागित्वं कृतवन्तः। अस्य उद्घाटनं तदानीन्तनराष्ट्रपतिना वी वी गिरिणा कृतम्। अस्य आयोजनस्य उद्देश्यः पाठकान् देशविदेशीयसाहित्यम् प्रति संयोजयितुम् तथा प्रकाशनजगतः कृते विशालं मंचं प्रदातुम् आसीत्।

प्रथमस्य आयोजनस्य सफलतायाः अनन्तरं अयं मेला समये समये आयोजितः जातः तथा शनैः शनैः अन्तरराष्ट्रीयस्तरे प्रसिद्धिं प्राप्तवान्। अद्य विश्वपुस्तकमेलः भारतस्य महान् साहित्यिकआयोजनानां मध्ये गणनीयः अस्ति, यत्र देशविदेशीयाः लेखकाः प्रकाशकाः पाठकाः च बहुसंख्यया सहभागं कुर्वन्ति।

अष्टादशमार्चदिनं हिन्दीचलचित्रजगतः विख्यातस्य अभिनेता निर्माता च शशि कपूरस्य जन्मदिनरूपेण अपि स्मर्यते। तस्य जन्म १८ मार्च १९३८ तमे वर्षे कोलकातानगरे अभवत्। शशि कपूरः स्वाभिनयेन हिन्दीचलचित्रजगति विशिष्टां पहचानं निर्मितवान् तथा अनेकेषु लोकप्रियचित्रेषु स्मरणीयाः भूमिकाः अभिनीतवान्।

तेन व्यावसायिकचित्रैः सह समानान्तरचलचित्राणाम् अपि प्रोत्साहनं कृतम्। चलचित्रनिर्माणक्षेत्रे अपि तेन महत्त्वपूर्णं योगदानं दत्तं तथा अनेके अर्थपूर्णचित्राणि निर्मितानि।

शशि कपूरस्य रंगमञ्चेन सह अपि गाढः सम्बन्धः आसीत्। तेन रंगकर्मिणां कृते पृथ्वी थिएटर इत्यस्य नूतनं स्वरूपं प्रतिष्ठा च दत्ता। भारतीयचलचित्ररंगमञ्चयोः योगदानस्य कृते तस्मै पद्मभूषण तथा दादासाहेब फाल्के पुरस्कारः प्रदत्तः।

४ दिसम्बर २०१७ तमे दिने तस्य निधनम् अभवत्, किन्तु भारतीयचलचित्ररंगमञ्चयोः तस्य योगदानम् अद्यापि स्मर्यते।

महत्त्वपूर्णाः घटनाः

१८०१ – भारते आयुधनिर्माणस्य प्रथमः कारखानः स्थापितः।

१९१५ – डिफेन्स ऑफ इंडिया एक्ट इत्यस्य अनुमोदनम् अभवत्।

१९१९ – रॉलेट एक्ट पारितः, यः १९१५ तमे वर्षे पारितस्य डिफेन्स ऑफ इंडिया एक्ट इत्यस्य स्थानं गृह्णाति स्म, तथा भारतीयानां नागरिकराजनीतिकाधिकारान् दमनं कृतवान्।

१९२२ – महात्मा गान्धी कारावासदण्डं प्राप्तवान्।

१९४० – इटलीदेशस्य शासकः मुसोलिनी, हिटलर सह चर्चानन्तरं युद्धे प्रवेशाय सम्मतः अभवत्।

१९४४ – नेताजी सुभाषचन्द्र बोसस्य नेतृत्वे आजाद हिन्द सेना बर्मादेशसीमां अतिक्रम्य भारतं प्रविष्टा।

१९६५ – रूसी अन्तरिक्षयात्री एलेक्सी लियोनोव अन्तरिक्षं प्रविष्टः प्रथमः पुरुषः अभवत्।

१९७२ – विश्वपुस्तकमेलस्य आरम्भः अभवत्।

२००० – उगाण्डादेशे प्रलयसम्प्रदायस्य २३० सदस्याः आत्मदाहं कृतवन्तः।

२००६ – संयुक्तराष्ट्रसंघेन मानवाधिकारपरिषदः गठनस्य प्रस्तावः स्वीकृतः।

२००७ – उत्तरकोरियादेशः परमाणुकार्यक्रमस्य समापनकार्यं प्रारब्धवान्। पाकिस्तानक्रिकेटदले प्रशिक्षकः बॉब वूल्मर इत्यस्य निधनम्।

२००८ – टाटा समूहस्य अध्यक्षः रतन टाटा भारतीयप्रौद्योगिकीसंस्थायां खड़गपुरे ‘डॉक्टर ऑफ साइंस’ इति मानदोपाध्या सम्मानितः।

२००८ – भारती इंटरप्राइजेजस्य अध्यक्षः सुनील भारती मित्तल अमेरिकादेशे विशिष्ट उद्यमी अकादम्यां सम्मिलितः प्रथमः भारतीयः अभवत्।

२००८ – पाकिस्तानसरकारेण विवादास्पद इंटेलिजेंस ब्यूरो प्रमुखः एजान शाह पदात् अपसारितः।

२००९ – केन्द्रीयमन्त्रिमण्डलेन मेघालये राष्ट्रपति शासनस्य अनुशंसा कृताः।

२०१३ – ६०तम राष्ट्रीय चलचित्र पुरस्काराणां घोषणा कृता; ‘पान सिंह तोमर’ इति चलचित्रं श्रेष्ठचलचित्ररूपेण चयनितम्।

२०१५ – ट्यूनीशियादेशे बार्डो राष्ट्रीय संग्रहालये आतङ्कवादी आक्रमणं, २३ जनाः मृताः, ५० अधिकाः घायलाः।

२०१७ – योगी आदित्यनाथ उत्तरप्रदेशस्य २१तमः मुख्यमन्त्री अभवत्।

२०२४ – व्लादिमीर पुतिन रूसदेशस्य राष्ट्रपतिपदस्य निर्वाचनं विजितवान्।

जन्मानि

१८५८ – रूडोल्फ डीजल – डीजल इंजनस्य आविष्कारकः।

१९१४ – गुरबख्श सिंह ढिल्लों – आजाद हिन्द सेनायाः अधिकारी।

१९१४ – नागेन्द्र सिंह – भारतस्य पूर्व मुख्य निर्वाचन आयुक्तः।

१९२६ – अक्किथम अछूथन नंबूथिरी – मलयालमभाषायाः कविः।

१९३८ – शशि कपूर – हिन्दीचलचित्रजगतः प्रसिद्ध अभिनेता।

१९५३ – डी वी सदानन्द गौड़ा – भारतीय राजनीतिज्ञः।

१९५५ – रावसाहेब दानवे – भारतीय जनता पार्टी सम्बद्ध राजनीतिज्ञः।

२००० – माना पटेल – ओलम्पिकयोग्यता प्राप्ता प्रथम भारतीय महिला तैराक।

निधनानि

१९५६ – नारायण शास्त्री मराठे – प्रसिद्ध मराठीविद्वान्।

१९८० – एरिक फ्रॉम – समाजशास्त्री मनोवैज्ञानिकश्च।

२००० – राजकुमारी दुबे – हिन्दीचलचित्रजगतः प्रसिद्धा गायिका।

महत्त्वपूर्ण अवसरः

आयुधनिर्माण दिवसः।

हिन्दुस्थान समाचार