नवदिल्ली, १७ मार्चमासः (हि.स.)। काकोरी-प्रतिरोध-शताब्दी-वर्षस्य उपलक्ष्ये दिल्ली-स्थिते राष्ट्रिय-नाट्य-विद्यालये (एनएसडी) ऐतिहासिक-नाटकं “काकोरी-क्रान्ति-गाथा” इत्यस्य मंचनं कृतम्। साहित्य-कला-परिषदः (दिल्ली-शासनम्) तथा सभ्यता-अध्ययन-केंद्रस्य पक्षतः आयोजिते अस्मिन् कार्यक्रमे स्वातन्त्र्य-संग्रामस्य ते पक्षाः प्रकाशिताः ये इतिहास-पत्रेषु किञ्चित् लिखिताः आसन्। सिल्ली-सोल्स-फाउण्डेशन-इत्यस्य पक्षतः निर्मितस्य अस्य नाटकस्य लेखनं रवि-शंकरः कृतवान्, निर्देशनं च प्रियंका-शर्मणा कृतम्।

नाट्य-मंचनं द्रष्टुं आगतवान् पूर्व-केन्द्रीय-मन्त्री तथा सभ्यता-अध्ययन-केंद्रस्य संरक्षकः डॉ.सत्यपाल-सिंहः उक्तवान् यत् काकोरी-घटना केवलं रेलयानस्य लुण्ठनम् न आसीत्, अपितु तेन ब्रिटिश-साम्राज्यस्य मूलानि कम्पितानि। सभ्यता-अध्ययन-केंद्रस्य निदेशकः तथा नाटकस्य लेखकः रवि-शंकरः स्वागत-भाषणे स्पष्टवान् यत् दीर्घकालपर्यन्तं अस्य वीरतापूर्ण-कृत्यस्य केवलं ‘रेल-डकैती’ इति संज्ञया सीमितीकरणं कृतम्, यद्यपि एतत् ब्रिटिश-औपनिवेशिक-शासनस्य विरुद्धं संगठितं क्रान्तिकारी-प्रतिरोधम् आसीत्।

उल्लेखनीयम् अस्ति यत् भारतीय-स्वातन्त्र्य-संग्रामस्य इतिहासे ९ अगस्तमासे १९२५ तमे दिने भारतीय-क्रान्तिकारिणः ब्रिटिश-शासनस्य कोषपूर्णं रेलयानं काकोरी-निकटे निवार्य स्वाधीनतया अधिगृहीतवन्तः। अस्मिन् साहसिक-कर्मणि पण्डित-रामप्रसाद-बिस्मिलः, अशफाक-उल्ला-खानः, राजेन्द्रनाथ-लाहिड़ी, ठाकुर-रोशन-सिंहः, चन्द्रशेखर-आज़ादः तथा मन्मथनाथ-गुप्तः इत्यादयः क्रान्तिकारिणः सहभागिनः अभवन्। प्रस्तुत-नाटके एतेषां क्रान्तिकारिणां चरित्राणि, ओजस्विनः संवादाः, बलिदानं च क्रान्तिकारी-गीतैः सह प्रस्तुतम्। अस्य नाटकस्य विशेषता एषा आसीत् यत् अस्मिन् तिलका-मांझी, रामजी-गोंडः तथा डॉ.केशव-बलिराम-हेडगेवारः इत्यादिनां योगदानस्य अपि दृश्यं प्रदर्शितम्, येन दर्शकानां कृते भारतीय-प्रतिरोधस्य व्यापक-चित्रं समुपस्थितम्।

सिल्ली-सोल्स-फाउण्डेशन-इत्यस्य संस्थापिका प्रियंका-शर्मा उक्तवती यत् सा एतत् नाटकं केवलं ऐतिहासिक-कथारूपेण न, अपितु भावनात्मक-वैचारिक-यात्रारूपेण प्रस्तुतवती, या अनेकेषां यूनां राष्ट्राय सर्वस्व-समर्पणाय प्रेरणा अभवत्। तस्याः उद्देश्यम् आसीत् यत् दर्शकाः तस्य युगस्य चेतनां संघर्षं च सजीवम् अनुभवेयुः। सभ्यता-अध्ययन-केंद्रस्य उपाध्यक्षः प्रकाश-शर्मा उक्तवान् यत् शताब्दी-वर्षस्य अस्य अवसरस्य लक्ष्यं तेषां वीराणां गौरव-गाथां पुनः राष्ट्रिय-स्मृतौ प्रतिष्ठापयितुम्, येन अद्यतन-युवा-वंशः तस्मात् साहस-एकता-राष्ट्रभक्तिभ्यः प्रेरणां लभेत।

मंचन-समये समाजस्य बहुसंख्यया विभिन्न-वर्गाणां बुद्धिजीविनः युवानश्च उपस्थिताः आसन्। विशिष्टातिथिषु गुजरात-राज्यस्य पूर्व-मन्त्री नरेश-रावलः, उत्तर-प्रदेश-विधान-परिषदः सदस्यः वागीश-पाठकः तथा आध्यात्मिक-गुरुः दीपांकर-स्वामी-दीपांकरः अपि आसन्, येन अस्य प्रयासस्य प्रशंसा कृता।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता