रायपुरनगरम्, २१ मार्चमासः (हि.स.) — महतारी-वन्दन-योजना केवलं प्रतिमासं लभ्यमानस्य १००० रूप्यकाणां आर्थिक-सहाय्याय सीमिता नास्ति, किन्तु एता: स्त्रियः स्वस्वप्नेभ्य: पक्ष्मदानाय, स्वात्म-सम्मानं दृढीकर्तुम्, तथा कुटुम्बस्य आर्थिक-दायित्वेषु तेषां सहभागितां सुनिश्चेतुम् एकः सशक्तः माध्यमः जातः अस्ति। प्रदेशस्य ग्राम-ग्रामात् एतेषां प्रेरक-कथाः प्रतिपद्यन्ते, याः सूचयन्ति यत् अल्प-आर्थिक-सहाय्यै अपि महान्तं सामाजिकं परिवर्तनं साध्यते।

अन्ताराष्ट्रिय-स्त्री-दिवसस्य अवसराय बस्तरे आयोजिता महतारी-वन्दन-वृहद् कार्यक्रमे कतिपयाः स्त्रियः मुख्यमन्त्री-श्रीविष्णुदेव-सायेन वर्चुअल-संवादं कृत्वा स्वजीवनस्य परिवर्तनानि उक्तवत्य:। गौरेला-पेंड्रा-मरवाही-जनपदस्य ग्राम-खोडरी निवासीनि अनीता-साहू अवदत् — पूर्वं आर्थिक-काठिन्यतानां कारणात् कुटुम्बं पालयितुं कठिनं आसीत्, किन्तु योजनाया: राश्या उपयोगेन सा सिवन-यन्त्रं क्रीत्वा “अनीता-सिलाई-सेंटर” आरभत। अद्य सा सिवन-कृषि-श्रमादिना स्वकुटुम्बाय उत्तमं जीवनं प्रददाति। एषा तस्याः यात्रा संघर्षात् आत्मनिर्भरत्वपर्यन्तं प्रेरक-कथायाम् परिणतम्।

मोहला-मानपुर-अम्बागढ़-चौकी-जनपदस्य मिथलेश-चतुर्वेदी अपि स्वजीवनस्य भावनात्मक-अनुभवम् अवदत्। पति-मरणान्तरे कुटुम्बस्य दायित्वं तस्याः उरसि आगतम्। अस्मिन् कठिनकाले महतारी-वन्दन-योजनया सा आर्थिक-सहाय्यं लब्ध्वा ई-रिक्शा क्रीत्वा नवीनं जीविकापथं आरब्धवती। अद्य सा आत्मसम्मानयुक्ता स्वकुटुम्बं पालनं कुर्यात् तथा समाजे आत्मनिर्भर-स्त्रिय: इति मान्यतां लब्धवती।

कोरिया-जनपदस्य ग्राम-डुमरिया-निवासीनि बाबी-राजवाड़े अवदत् — कृषिकर्मणि प्रतिमासं लभ्यमाना राशिः तस्याः कृते महती सहायिका अस्ति। बीजं खाद्यं च अन्यानि कृषिकर्तव्याणि पूरयितुं सहजं जातम्। ग्राम-आमापारा निवासीनि श्रीमती सुंदरी-पैकरा एतत् आर्थिक-सहाय्यं स्वपुत्र-पुत्र्याणां शिक्षायै योजयन्ति, येन तेषां भविष्यं नवदिशां लभते।

भरतपुर-विकासखण्डे ग्राम-चांटी-निवासीनि सविता-सिंहायाः कथा अपि योजनायाः सार्थकत्वं दृढीकुरुत। सा योजना-राशिं सञ्चयित्वा सिवन-यन्त्रं क्रीत्वा सिवन-कर्म आरब्धवती। अद्य सा ग्रामे वस्त्र-सिवनं कृत्वा नियमित-आयं लभते तथा स्वपुत्र-पुत्र्याणां शिक्षायै आवश्यकं व्ययम् अपि स्वयमेव वहति। तस्या: सफलता अन्या: ग्राम-स्त्रियः अपि आत्मनिर्भरं भविष्यं साधयितुं प्रेरितवती।

महतारी-वन्दन-योजनायाः प्रभावः प्रदेशस्य प्रत्येक-जनपदे अपि दृश्यते। प्राय: ६९ लक्षं विवाहिताः स्त्रिय: प्रतिमासं १००० रूप्यकाणि प्रत्यक्षं स्वधनागारे लभन्ते। अधुना २५ पर्यायै: १६,२३७ कोटि रूप्यकाणां अधिकां राशिं डीबीटी-मार्गे प्रदत्तम् अस्ति। एषः नियमित-आर्थिक-सहाय्यः स्त्रियः जीवने स्थिरता आत्मविश्वासश्च आनयति।

योजनायाः विशेषता — एतत् केवलं सहाय्यं न ददाति, किन्तु स्त्रियः आत्मनिर्भरं भवितुं प्रेरयति। स्त्रियः एतस्य राश्याः उपयोगेन लघु-व्यवसायान् आरभन्ते, शिशूनां शिक्षायाम् निवेशं कुर्वन्ति, कृषिकर्मणि बलं ददाति, कुटुम्बस्य आर्थिक-दायित्वेषु सक्रियं योगदानं ददाति। एतत् परिवारे, समाजे च राज्ये च सकारात्मक परिवर्तनं जनयति।

स्त्रियः अवदन् — पूर्वं लघु-लघु आवश्यकतानां कृते अपरेषां आधारे निर्भरं भवितुं युक्तं आसीत्, किन्तु अद्य महतारी-वन्दन-योजनया तासां आत्मसम्मानयुक्तं जीवनं जीवितुं सामर्थ्यम् लब्धम्। ताभि: मुख्यमन्त्री-साय तथा महिला-बालविकास-राज्यमंत्री लक्ष्मी-राजवाडें प्रति कृतज्ञता व्यक्ता, यत् एषा योजना तेषां जीवनं नव-आशा नव-आत्मविश्वासं च आनयत्।

अद्य महतारी-वन्दन-योजना छत्तीसगढराज्ये महिला-सशक्तिकरणस्य दृढं स्तम्भं जातमस्ति। एषा योजना केवलं स्त्रियः आर्थिकरूपेण सशक्तं न कुर्वन्ति, किन्तु तासां समाजे सम्मानं, आत्मविश्वास: आत्मनिर्भरता इत्येतै: च सह प्रगत्यै अवसरं ददाति।

निश्चिततया महतारी-वन्दन-योजना छत्तीसगढ-स्त्रिणां कृते आत्मसम्मान-सशक्तिकरण-उज्ज्वल-भविष्यस्य नवप्रभातं दर्शयति, या भविष्ये प्रदेशस्य समग्र-विकासस्य दृढाधारशिला भविष्यति।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता