रामानुज: शर्मा

नवदिल्ली, २१ मार्चमासः (हि.स.) — पद्मश्री-पुरस्कृतः जलयोद्धा उमाशंकर-पाण्डेयः अवदत् यत् यदि अद्य जलसंरक्षणे जनाः सचेताः न भवन्ति, तर्हि भविष्ये जलबिन्दूनां कृते संघर्षं अनिवार्यं भविष्यति। सः जलसंरक्षणं सर्वेषां सामूहिकं दायित्वम् इति प्रतिपादितवान्।

सः बुन्देलखण्ड-प्रदेशे जखनी-ग्रामे “खेतस्य मेडा, मेडायां वृक्षाः” इति सरल-आदर्शस्य माध्यमेन जलसंरक्षणे उल्लेखनीयं परिवर्तनं कृतवान्, यत् अधुना देशस्य अनेकेषु ग्राम-पञ्चायतेषु प्रचलितम् अस्ति।

अस्य प्रयत्नस्य परिणामरूपेण पूर्वं जलाभावग्रस्तः बुन्देलखण्ड-प्रदेशः अद्य कृषौ समृद्धः जातः। अद्य तस्मात् क्षेत्रात् लाखशः क्विण्टल-परिमाणे धान्यं, यथा बासमती-धान्यम्, गोधूमः, मूङ्गः, उडदः, च देशस्य विविध-प्रदेशान् प्रति प्रेष्यते।

विश्व-जल-दिवसस्य पूर्वसन्ध्यायां सः अवदत् — जलसंरक्षणं केवलं सर्वकारस्य दायित्वं नास्ति, अपितु सर्वेषां देशवासिनां सामूहिकं उत्तरदायित्वम् अस्ति। यदि गङ्गा-यमुना-देशेऽपि जनाः जलबिन्दूनां कृते युद्धं कुर्वन्ति, तर्हि ततः महान् अभिशापः न भविष्यति।

सः अपि अवदत् यत् केवलं कूपस्य वा नद्याः पूजनेन किञ्चित् न साध्यते, अपि तु सर्वैः सहकार्येण प्रयत्नः आवश्यकः। “बिन्दु-बिन्दुना घटः पूर्यते” इति उक्तिं उद्धृत्य सः अवदत् यत् यदि सर्वे सत्यभावेन प्रयासं कुर्वन्ति, तर्हि लघु-प्रयत्नाः अपि महासागर-समाः परिणामान् दास्यन्ति।

उमाशंकर-पाण्डेयः अवदत् यत् लघु-प्रयत्नैः अपि महत् परिणामः साध्यते, तथा वर्षाजल-सञ्चयेन बहु जलं रक्षितुं शक्यते। सः जलाभावस्य सम्भावित-संकटं प्रति चेतयन् सर्वान् जलस्य संरक्षणाय सक्रियतां स्वीकर्तुम् आह्वानं कृतवान्।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता