चित्रकूटम् (उत्तरप्रदेशः), २३ मार्चमास: (हि.स.)। संत-विनोबा-भावेः भूदान-यज्ञ-पदयात्रायाः ७५-वर्ष-पूर्तेः अवसरम् उपलक्ष्य पवनार (वर्धा)-स्थितात् ब्रह्मविद्या-मन्दिरात् तेलंगाना-राज्यस्य पोचमपल्ली-नगरं प्रति आरब्धायां पदयात्रायां भागं गृहीतुं जनाः प्रस्थिताः। अस्यां यात्रायां सहयात्रिणौ विनोबा-सेवा-आश्रम-शाहजहांपुरस्य लोक-सेवकौ रमेश-भैया तथा विमला-भगिनी अद्य प्रातः सप्तवादने चित्रकूटम् आगतवन्तौ।

तौ मन्दाकिनी-नद्याः तटे स्थिते रामघाटे संत-विनोबाया: अनुयायिभिः सह संवादं कृतवन्तौ। सर्वोदय-सेवा-आश्रमस्य जल-प्रहरिभिः तयोः स्वागतं कृतम्।

अस्मिन् अवसरे रमेश-भैया अवदत् यत् पोचमपल्ली तं ग्रामं यत्र संत-विनोबा-भावे अहिंसा-देव्याः दर्शनं प्राप्तवान्। तत्र एकः महान् भूमिपतिः तस्य प्रार्थनां श्रुत्वा स्वस्य भूमेः महत् अंशं दानरूपेण दत्तवान्, ततः विनोबा-भावेः भूदान-यज्ञः प्रारब्धः। सः देशव्यापिन्यां पदयात्रायां ग्रामं ग्रामं गत्वा भूमेः दानं याचितवान् तथा प्रायः त्रयोदश-वर्षपर्यन्तं निरन्तरं पदयात्रां कृतवान्। तस्मिन् काले सः चित्रकूटम् अपि आगतः आसीत्।

एतस्मात् कारणात् तेन स्वस्य गन्तव्य-यात्रायाः आरम्भ-स्थलरूपेण चित्रकूटं चयनितम्। सः अपि अवदत् यत् जून-मासे १९५२ तमे वर्षे संतस्य भूदान-पदयात्रायाः अर्ध-पड़ावः बेड़ी-पुलिया-स्थिते सर्वोदय-सेवा-आश्रमे अभवत्। एषा भूमिः विनोबा-अनुयायिनां कृते तीर्थ-स्थलवत् पूजनीया अस्ति।

रमेश-भैया एकं प्रसङ्गं स्मारितवान्—यदा कश्चित् जनः विनोबं पृष्टवान् यत् “भवतः पदयात्रा कीयत्कालं यावत् भविष्यति?” तदा विनोबा उक्तवान्— “राम-कार्यं कृत्वा विना मम विश्रामः कुत्र?”। सः अवदत् यत् अस्माकं मन्त्रः “जय-जगत्” अस्ति, लक्ष्यं विश्व-शान्तिः, तन्त्रं च ग्राम-स्वराज्यम्।

अस्मिन् अवसरे सर्वोदय-सेवा-आश्रम-चित्रकूटस्य लोक-सेवकः अभिमन्यु-भ्राता अवदत् यत् अद्य भारते भूमेः समस्या नूतन-रूपेण दृश्यते। अद्य पुनः संत-विनोबा-भावेः आवश्यकता अस्ति। सः अवदत् यत् अधुना भूमिपतयः १९५२-वर्षस्य कृषकान् इव न सन्ति, अपितु ते शनैः शनैः लघु-मध्यम-कृषकाणां भूमेः अधिग्रहणं कुर्वन्ति। लघु-कृषकाः धन-लोभेन स्वभूमिं विक्रीय भूमिहीनाः भवन्ति।अभिमन्यु-भ्राता अपि उक्तवान् यत् मन्दाकिनी-नद्याः सहायक-नद्यौ सरयू तथा पयस्वनी चित्रकूटे नष्टे इव स्तः। नदीषु वनेषु च हिंसा निरन्तरं वर्धते, यस्य कारणेन दुर्बल-वर्गीय-कुटुम्बानां कृते शुद्ध-जलस्य अभावः दृश्यते। नद्यः नगरपालिकायाः अपशिष्ट-जल-वहनकार्यं कुर्वन्ति, येन सामाजिक-अशान्तिः अपि वर्धते।

रामघाटे रमेश-भैया तथा विमला-भगिन्याः स्वागतं सर्वोदय-सेवा-आश्रम-चित्रकूटस्य अभिमन्यु-भ्राता, मनोहर-वर्मा, हीरा-भ्राता, लवकुश-भ्राता, मुन्ना-भ्राता, सामाजिक-कार्यकर्ता शंकर-दयाल-पयासी, व्यवसायी अरुण-कुमार-गुप्त: (मुन्ना) तथा पूर्व-सभासदः पूरन-तिवारी आदयः अकुर्वन्।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता