बलरामपुरम्, २३ मार्चमास: (हि.स.)। लोक-आस्थायाः सूर्योपासनायाश्च महापर्वणः चैती-छठस्य शुभारम्भः रविवासरे ‘नहाय-खाय’ इत्यनेन सह अभवत्। छत्तीसगढ-राज्यस्य बलरामपुर-जनपदस्य रामानुजगंज-क्षेत्रे व्रतिनः पारम्परिक-विधिना कददू-ओदनन चणक-सूपं च गृहीत्वा व्रतस्य आरम्भं कृतवन्तः। परिवर्तितेन ऋतुना अपि श्रद्धालुभ्यः सुखम् लब्धम्।

महापर्वणः प्रथम-दिने ‘नहाय-खाय’-अवसरे प्रातःकालादेव रामानुजगंजे श्रद्धा-भक्त्योः वातावरणं दृश्यते स्म। व्रतिनः नदी-तडागेषु स्नानं कृत्वा शुद्धतया सह सूर्य-भगवतः उपासनायाः संकल्पं कृतवन्तः। ततः अनन्तरं गृहेषु विधिपूर्वकं कददू-ओदनं चणक-सूपं च निर्माय प्रसादरूपेण स्वीकृतम्, यत् व्रतस्य आरम्भस्य महत्त्वपूर्णः चरणः मन्यते।

अद्य सोमवासरे महापर्वणः द्वितीय-दिवसः ‘खरना’ इति आचर्यते। अस्मिन् दिने व्रतिनः निर्जल-उपवासं कृत्वा आदिवसं सूर्य-भगवतः आराधनां कुर्वन्ति। सायंकाले सूर्यास्तानन्तरं विधिपूर्वकं पूजनं कृत्वा गुड-क्षीरम्, रोटिका तथा फलानि इत्यादीनि प्रसादरूपेण निर्माय गृह्णन्ति। ‘खरना’ सहैव व्रतिनां ३६-होरात्मकः निर्जल-उपवासः आरभ्यते, यः उषा-अर्घ्य-प्रदानानन्तरमेव समाप्तिं गच्छति।

अस्मिन् काले समग्रे क्षेत्रे छठ-पर्व प्रति श्रद्धा-उत्साहौ पराकाष्ठां गतौ स्तः। गृहेषु घाटेषु च शुद्धीकरणं क्रियते, पूजन-सामग्री-संग्रहणं च प्रवर्तते, विपणेषु अपि क्रय-विक्रयः वर्धितः दृश्यते।

इतरतः, परिवर्तितेन मौसमेन व्रतिनः महान् लाभः प्राप्तः। तापमाने प्रायः चत्वारि-डिग्री-सेल्सियस्-पर्यन्तं न्यूनता अभवत्, येन तीव्र-उष्णतायाः शमनं जातम्। एषः अनुकूलः ऋतु: अग्रिम-सन्ध्या-अर्घ्य-उषा-अर्घ्ययोः काले व्रतिनां कृते सहायकः भविष्यति।

उल्लेखनीयम् यत् चतुर्दिवसात्मकस्य अस्य महापर्वणः अन्तर्गतं सूर्यदेवस्य छठी-मातुः च आराधनया सुख-समृद्धेः परिवारस्य कल्याणस्य च कामना क्रियते। प्रशासनतः अपि घाटेषु आवश्यक-व्यवस्थाः क्रियन्ते, येन श्रद्धालवः कस्यचित् अपि असुविधायाः समक्षं न कुर्वन्तु।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता