देहरादूननगरम्, २५ मार्चमासः (हि.स.) - राज्यपालः लेफ्टिनेंटजनरल-गुरमीतसिंहेन बुधवासरे लोकभवने श्रीदेवसुमन-उत्तराखण्ड-विश्वविद्यालयेन विकसितस्य ‘प्रज्ञानम्’ ए.आई. चैटबॉट-इत्यस्य लोकार्पणं कृतम्।

अस्मिन् चैटबॉट-मध्ये विशेषतया वेद-उपनिषद-पुराण-प्राचीनभारतीयगणित-नाट्यशास्त्र-संगीत-आयुर्वेद-दर्शन-भारतीयविज्ञानादिनां विषयाणां समवाय-विस्तीर्णे डेटाबेस-आधारेण निर्मितम् अस्ति।

राज्यपालः उक्तवान् - भारतस्य समृद्धा ज्ञानपरम्परा वेद-उपनिषद-पुराणानि च प्राचीनसभ्यतायां निहितं ज्ञानं अद्यापि अत्यन्तं प्रासंगिकम् अस्ति। ‘प्रज्ञानम्’ इत्यादिना मंचेन एतत् अमूल्यं ज्ञानं २१ शताब्द्याः आधुनिकतां प्रौद्योगिकीं च संयोज्य नववंशपर्यन्तं प्रभावपूर्वकं प्राप्यते। एतत् चैटबॉट् न केवलं जिज्ञासानां समाधानं करिष्यति, अपितु शोधाधारितं प्रमाणिकं च ज्ञानं प्रदास्यति, येन उपयोगकर्तारः भारतीयज्ञानस्य गहनतया सह परिचिताः भविष्यन्ति।

राज्यपालः विश्वविद्यालयस्य प्रयासानां प्रशंसां कृत्वा उक्तवान् - एतत् चैटबॉट एकवर्षस्य गहनशोधस्य फलत्वेन अस्ति। अस्मिन् समये भारतीयज्ञानपरम्परायाः आधारभूतं महत्त्वपूर्णं शोधकार्यं कृतम्, द्वे पुस्तके अपि निर्मिते। तथा अन्ताराष्ट्रियं राष्ट्रीयं च सम्मेलनं आयोज्य व्यापकविमर्शः कृतः, यस्मात् परियोजनायै दृढाधारः प्राप्तः।

राज्यपालः अपि उक्तवान् - अद्यतनं युवावंशः प्रौद्योगिक्या अधिकः सम्बद्धः अस्ति, अतः ‘प्रज्ञानम्’ तान् स्वजडं संस्कृति-आध्यात्मिकं च संयोज्य प्रभावशालीमाध्यमं भविष्यति। सः समस्तान् उपस्थितान् ‘ब्राण्ड् एम्बेसडर’ भवितुं आह्वायन् अवदत् - उत्तराखण्डस्य एतत् ज्ञानप्रयत्नं विश्वस्तरे प्रसारणं सर्वेषां सामूहिकं दायित्वम् अस्ति।

लोकार्पणसमारोहे उच्चशिक्षामन्त्री डॉ.धनसिंहरावतः, विश्वविद्यालयस्य कुलपतिः प्रो.एनकेजोशी, सचिवः रविनाथः रामन्, विधिपरामर्शकः कौशलकिशोरशुक्लः, अन्ये विश्वविद्यालयकुलपतयः, आश्रमाध्यक्षाः च उपस्थिताः आसन्।

उल्लेखनीयम् - ‘प्रज्ञानम्’ ए.आई.चैटबॉट भारतीयज्ञानपरम्परां आधुनिकतां प्रौद्योगिक्या सह संयोज्य प्रस्तोतुम् एकः महत्वपूर्णः प्रयासः अस्ति। एतत् चैटबॉट जिज्ञासूनां प्रश्नानां त्वरितं, संदर्भसम्पन्नं च उत्तरं प्रदातुं सक्षमः। विश्वविद्यालयेन अस्य विकासः ‘वन यूनिवर्सिटी-वन रिसर्च’ परियोजनायाः अन्तर्गतं, भारतीयज्ञान-परम्परायाः शोधकार्यं तथा राष्ट्रीय-अन्ताराष्ट्रियसम्मेलनेषु प्रस्तुत-विषयवस्तूनि आधारभूतानि कृत्वा कृतः।

अस्मिन् चैटबॉटमध्ये वेद-उपनिषद-पुराण-प्राचीनभारतीयगणित-नाट्यशास्त्र-संगीत-आयुर्वेद-दर्शन-भारतीय-विज्ञानादिविषयाणां विस्तीर्णं डेटाबेस निर्मितम्। एतत् विद्यार्थिभ्यः, शोधार्थिभ्यः, सामान्यजनानां कृते च भारतीयज्ञानपरम्परायाः प्रमाणिकं ज्ञानं डिजिटल्माध्यमे सरलतया शीघ्रं च उपलब्धं करिष्यति। एतत् चैटबॉट https://pragyanam.live/ इत्यस्मिन् अन्तर्जालपटले उपलब्धम् अस्ति, यत्र सर्वे नागरिकाः विद्यार्थिनः शोधार्थिनः च तस्य उपयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता