भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य इतिहासे 1931 तमे वर्षे महत्त्वपूर्णः परिवर्तनबिन्दुः अभवत्, यदा महात्मा गांधी तथा तदान्तनः वायसरायः लॉर्ड इरविन इत्ययोः मध्ये सम्पन्नस्य गांधी इरविन सम्झौतस्य अनन्तरं सविनय अवज्ञा आन्दोलनं समाप्तं कृतम्।

इदम्आन्दोलनं 1930 तमे वर्षे नमक सत्याग्रहात् आरब्धः आसीत्, यस्य कारणेन ब्रिटिश शासनस्य नीतिषु विरुद्धं देशव्यापी जनान्दोलनस्य रूपं प्राप्नोत्।

सहमतेः अन्तर्गतं ब्रिटिश सर्वकारेण बहवः राजनैतिकबन्दिनः मुक्ताः कर्तुं तथा शान्तिपूर्णरीत्या लवणनिर्माणस्य अनुमतिः दातुं इत्यादीनि आश्वासनानि दत्तानि। अस्य प्रतिफले गांधीजी आन्दोलनं स्थगयितुं लन्दननगरे आयोजिते गोलमेज सम्मेलनमध्ये भागं ग्रहीतुं च स्वीकृतवन्तः।

एषः सम्झौत: स्वातन्त्र्यआन्दोलनस्य दिशायां महत्त्वपूर्णः कूटनीतिकः चरणः इति मन्यते। यद्यपि सर्वे पक्षाः अस्मात् पूर्णतया सन्तुष्टाः न आसन्, तथापि अनेन ब्रिटिश सरकारस्य तथा भारतीय राष्ट्रीय नेतृत्वस्य मध्ये संवादस्य मार्गः उद्घाटितः।

महत्त्वपूर्णाः घटनाक्रमाः

1046 — नासिर खुसरो मध्यपूर्वप्रदेशस्य यात्रां आरब्धवान्। षट् वर्षपर्यन्तं यात्रां कृत्वा सः “सफरनामा” नामकं ग्रन्थं अलिखत्, यः अद्यापि फारसी भाषायाः श्रेष्ठतमेषु कृतिषु गणनीयः।

1699 — महाराजः जयसिंह द्वितीयः अम्बरस्य सिंहासने आरूढः।

1783 — ज्योलॉजिकल सर्वे ऑफ इंडिया संस्थायाः स्थापना अभवत्।

1931 — गांधी इरविन संधेरनन्तरं गांधीजी स्वस्य सविनय अवज्ञा आन्दोलनं समाप्तं कृतवन्तः।

1953 — सोवियतसंघस्य प्रसिद्धनेतुः जॉसेफ स्टालिनस्य निधनस्य अफवाहा विश्वे सर्वत्र प्रसृता। सः 1928 तमे वर्षे सत्तां स्वीकृतवान्, अनन्तरं एकस्मिन् दिने तस्य मृत्युः आधिकारिकतया पुष्टः अभवत्।

1958 — अमेरिकादेशेन फ्लोरिडाराज्यस्य केप केनवेरल स्थानात् प्रक्षिप्तः सैन्योपग्रहः “एक्सप्लोरर 2” पृथिव्याः वायुमण्डले पुनरागत्य खण्डखण्डः अभवत्।

1966 — जापानदेशस्य माउंट फूजी पर्वते ब्रिटिश ओवरसीज़ एयरवेज़ कॉरपोरेशनस्य बोइंग 707 नामकं विमानं दुर्घटनाग्रस्तं जातम्, यस्मिन् स्थिताः 124 जनाः मृताः।

1968 — मार्टिन लूथर किंग इत्यस्य हत्या अभवत्।

1970 — परमाणु अप्रसार संधिः प्रवर्तिता। एषा संधिः 24 नवम्बर 1969 तमे वर्षे हस्ताक्षरिता आसीत् तथा 45 राष्ट्रैः अनुमोदिता।

1983 — ऑस्ट्रेलिया देशे लेबर पार्टी दलस्य नेता बाब हॉक प्रधानमन्त्री अभवत्।

1987 — इक्वाडोर देशे अनुक्रमेण अनेकैः भूकम्पैः महती विनाशलीला अभवत्। मार्गाः सेतवः च भग्नाः, तेलवाहिन्यः विदीर्णाः, भूःस्खलनात् ग्रामाः अपि विनष्टाः। प्रायः 2000 जनानां मृत्युः, 75000 अधिकाः जनाः आहताः।

1993 — कनाडादेशस्य धावकः बेन जॉन्सन निषिद्धऔषधसेवनस्य कारणेन जीवनपर्यन्तं एथलेटिक्स प्रतियोगितासु भागग्रहणात् निषिद्धः कृतः।

1997 — भारतदेशेन अन्यैः त्रयोदश राष्ट्रैः सह इंडियन ओशन रिम एसोसियेशन संस्थायाः गठनस्य घोषणा कृता।

1998 — श्रीलंका देशस्य राजधानी कोलंबो नगरे बमविस्फोटे 32 जनाः मृताः, 300 अधिकाः जनाः आहताः।

1999 — सुनील दत्त नामकः चलचित्र अभिनेता स्वस्य 17 सदस्यीय दलस्य सह दक्षिण एशिया क्षेत्रे 13000 किलोमीटर दीर्घां सद्भावना यात्रां आरब्धवान्।

2001 — कोलंबिया देशस्य राष्ट्रपति चारदिवसीय यात्रायै भारतम् आगतः। मक्का नगरे ईद उत्सवे भगदडे 36 यात्रिकाः मृताः।

2002 — राष्ट्रमण्डल शिखर सम्मेलन सम्पन्नम्।

2003 — अलकायदा सङ्गठनस्य शीर्ष आतंकवादी मुस्तफ़ा अहमद अल हवसावी रावलपिंडी नगरे गिरफ्तारः।

2006 — पाकिस्तान देशे अलकायदा तथा सुरक्षाबलयोः मध्ये सङ्घर्षे 100 जनाः मृताः।

2007 — अर्जेन्टीना देशेन क्वात्रोची इत्यस्य प्रत्यर्पणसम्बन्धी दस्तावेजाः स्वीकृताः।

2008 — महाराष्ट्र राज्यस्य राज्यपालः एस एम कृष्णा स्वपदात् त्यागपत्रं दत्तवान्। भारतदेशेन ब्रह्मोस नामकस्य समुद्रात् भूमिं प्रति प्रहारक्षमस्य क्षेपणास्त्रस्य सफल परीक्षणं कृतम्।

2009 — भारतीय उद्योगपति विजय माल्या 18 लक्षरूप्यकेण बापू महात्मा गांधी सम्बन्धितं स्मारकवस्तु क्रयम् अकरोत्।

2009 — इफ्को संस्था प्रतिवर्षं एककोटि टन उर्वरकविक्रयपरिमाणं प्राप्तवती विश्वस्य प्रथम संस्था अभवत्।

2010 — इसरो संस्थया विकसितः त्रिटनभारवाहनक्षमतायुक्तः साउंडिंग रॉकेट आंध्रप्रदेशस्य श्रीहरिकोटा अन्तरिक्षकेन्द्रात् सफलतया प्रक्षिप्तः।

2018 — “द शेप ऑफ वाटर” नामकः चलचित्रः 90 तमे अकादमी पुरस्कारसमारोहः मध्ये श्रेष्ठचलचित्र तथा श्रेष्ठनिर्देशक सहित चत्वारि ऑस्कर पुरस्कारान् अलभत।

जन्मानि

1913 — गंगूबाई हंगल — भारतीय शास्त्रीयसंगीतस्य प्रसिद्धा गायिका।

1916 — बीजू पटनायक — प्रसिद्धः भारतीय राजनीतिज्ञः तथा उड़ीसा राज्यस्य भूतपूर्वः मुख्यमंत्री।

1925 — वसंत साठे — भारतस्य पंचम, षष्ठ, सप्तम, अष्टम तथा नवम लोकसभायाः सदस्यः।

1934 — सोम ठाकुर — ब्रजभाषायाः मुक्तक तथा लोकगीतानां प्रसिद्धः रचनाकारः।

1959 — शिवराज सिंह चौहान — भारतीय जनता पार्टी दलस्य वरिष्ठः नेता।

1965 — परगट सिंह — भारतीय हॉकी क्रीडायाः प्रसिद्धः रक्षकः।

निधनानि

2010 — जी पी बिड़ला — भारतस्य प्रसिद्धेषु उद्योगपतिषु एकः आसीत्।

---

हिन्दुस्थान समाचार