भोपालनगरम्, ०४ मार्चमासः (हि.स.)। मध्यप्रदेशस्य बुन्देलखण्ड–अञ्चले स्थिते ऐतिहासिक–धार्मिक–वैभवसमृद्धे छतरपुर–जनपदे खजुराहो तथा निवाड़ी–जनपदे ओरछा अस्मिन् वर्षे होली–पर्व महता उत्साहेन उल्लासेन च आचरितम्।

रङ्ग–पर्वेण न केवलं स्थानीय–जनानां मुखेषु हर्ष–स्मितं प्रसारितम्, अपि तु देश–विदेशेभ्यः आगताः पर्यटकाः अपि भारतीय–संस्कृतेः अनन्यं सौन्दर्यं प्रत्यक्षतया अनुभूतवन्तः। देवालय–घण्टानां निनादः, ढोल–नगाड–वाद्यानां गुञ्जनम्, गगने उड्डीयमानस्य गुलालरागस्य च रजः—एतेषां मध्ये सर्वेऽपि उत्सवे निमग्ना: दृश्यन्ते स्म।

निवाड़ी–जनपदे विश्वविख्यातायां पर्यटन–नगर्यां ओरछायां होली–उत्सवस्य दृश्यं विशेषं मनोहरम् आसीत्। प्राचीन–मन्दिराणां ऐतिहासिक–भवनानां च मध्ये रङ्ग–वर्षेण सम्पूर्णा नगरी उत्सव–वर्णैः रञ्जिता। विशेषतः रामराजा-मन्दिर–परिसरे भक्तानां पर्यटकानां च महान् सम्मर्द: समागत:। ढोल–नगाड–तालानुसारेण जनाः नृत्यन्तः गायन्तश्च परस्परं गुलालं लेपयित्वा होली–शुभाशयाः अयच्छन्। अस्मिन् अवसरे वैदेशीय–पर्यटकाः अपि भारतीयैः सह रङ्ग–क्रीडायां उत्साहेन सम्मिलिताः।

तथैव विश्वविख्याते पर्यटन–स्थले खजुराहो–नगरेऽपि प्रभातकालादेव होली–उत्सवस्य आरम्भः अभवत्। अत्र वेस्टर्न ग्रुप ऑफ मोनुमेंट्स–मुख्यद्वारस्य समीपे स्थानीय–जनाः पर्यटकाश्च सहर्षं रङ्ग–क्रीडां क्रीडितवन्तः। “होली है” इति घोषैः, ढोल–नादैः, रङ्ग–गुलाल–वर्षेण च वातावरणं अधिकं जीवितम् अभवत्। विदेशीय–पर्यटका: अपि भारतीय–रीत्या होली–उत्सवस्य परिपूर्णं आनन्दं लब्धवन्तः।

विशेषं तु एतत् आसीत् यत् ऑस्ट्रेलिया तथा इटली–आदिभ्यः अनेकदेशेभ्यः आगताः पर्यटकाः अपि पूर्णतया भारतीय–वर्णेषु रञ्जिताः दृश्यन्ते स्म। ते मुक्तहृदयेन रङ्ग–क्रीडां कृत्वा नृत्य–गीतैः उत्सवस्य मादकत्वं अनुभूतवन्तः।

वैदेशीय–पर्यटकाः अवदन् यत् विश्वस्य अनेकदेशेषु यात्रां कृत्वापि भारतस्य होली–उत्सवसदृशं पर्व क्वापि न दृष्टम्। एतत् केवलं रङ्गाणां पर्व न, अपि तु हृदयानि संयोजयन् भ्रातृत्व–आनन्दयोः सन्देशं ददाति। केचन पर्यटकाः उल्लासेन उक्तवन्तः यत् एषा तेषां जीवनस्य प्रथमा भारतीय–होलिका, या अत्यन्तं स्मरणीय–अनुभवः अभवत्। वर्णा:, सङ्गीतम्, नृत्यम्, जनानां आत्मीयता—सर्वमेव तेषां मनांसि आकृष्टानि।

एवं खजुराहो–ओरछायोः होली–उत्सवे स्पष्टतया दृष्टम् यत् रङ्ग–पर्व सीमाः विस्मृत्य भाषा–संस्कृति–देशान्तर–भेदान् अपसारयति। वैदेशीय–अतिथयः भारतीयैः सह समानेन उत्साहेन रङ्ग–क्रीडां क्रीडित्वा परम्परायाः अविभाज्य–भागाः इव अभवन्।

उल्लेखनीयं यत् ओरछा प्रतिवर्षं होली–दीपावली–नववर्ष–अवसरेषु बहुसंख्यकान् वैदेशीय–पर्यटकान् आकर्षयति। धार्मिक–आस्था, ऐतिहासिक–परम्परा, प्राकृतिक–सौन्दर्यं च— एतत् सर्वम् अस्य नगरस्य विशिष्टं सङ्गमम्। भव्य–मन्दिराणि, प्राचीन–प्रासादाः, शान्ता प्रवहन्ती बेतवा–नदी च आगन्तुकानां कृते अनुपमम् अनुभवम् उपजनयन्ति।

तथैव खजुराहो अपि स्व–विश्वविख्यात–मन्दिरैः अद्वितीय–स्थापत्य–कलया च अन्ताराष्ट्रिय–स्तरे प्रसिद्धम्। अत्र आगताः पर्यटकाः इतिहास–कला–वैभवं पश्यन्ति, सहैव भारतीय–संस्कृतेः पर्वोत्सवानां जीवंततां समीपतः अनुभवन्ति।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता