कोलकातानगरम्, ०७ मार्च (हि.स.)। द्रौपदीमुर्मु शनिवासरे अवदत् यत् भारतस्य स्वातन्त्र्य–संग्रामे सन्ताल–समुदायस्य योगदानम् अत्यन्तं महत्वपूर्णम् आसीत्, किन्तु अनेकेषां महतां व्यक्तित्वानां इतिहासे यथोचितं स्थानं न प्राप्तम्। तया उक्तं यत् बहवः वीराः अपि आसन् येषां नामानि इतिहासे ज्ञात्वा न समाविष्टानि।

उत्तर–बङ्गस्य सिलीगुडीनगरे आयोजिते नवमे अन्ताराष्ट्रिय–सन्ताल–सम्मेलने सम्बोधयन्ती राष्ट्रपति अवदत् यत् सन्ताल–समुदायस्य कृते एतत् गौरवस्य विषयः अस्ति यत् प्रायः द्विशत–चत्वारिंशदधिक–वर्षपूर्वं तेषां पूर्वजः तिलकामांझी शोषणस्य विरुद्धं विद्रोहस्य घोषणां कृतवान्। तस्य विद्रोहस्य प्रायः षष्टिवर्षेभ्यः अनन्तरं वीरभ्रातरौ सिद्धू मुर्मू तथा कान्हू मुर्मू, इत्येतयो: सह वीरयोः भ्रातृभ्यां चांदमुर्मू तथा भैरव: मुर्मू, तथा साहसीभगिन्यौ फुलो मुर्मू तथा झनो मुर्मू, १८५५ तमे वर्षे प्रसिद्धस्य सन्थाल: मुर्मू विद्रोहस्य नेतृत्वं कृतवन्तः।

राष्ट्रपतिः अवदत् यत् सन्ताल–समुदायस्य जनाः देशाय यत् योगदानं कृतवन्तः, तस्य पर्याप्ता मान्यता न प्राप्ता। यदि तेषां योगदानं इतिहासे सम्यक् समाविष्टं स्यात् तर्हि इतिहासः तेषां नामभिः एव परिपूर्णः अभविष्यत् इति तया उक्तम्।

सा सन्ताल–समुदायस्य वीरतां प्रशंसन्ती अवदत् यत् सन्ताल–जनाः हीनतां न स्वीकुर्वन्ति, अपितु अन्यायस्य विरुद्धं दृढतया संघर्षं कुर्वन्ति। सन्ताल–समुदायः साहसी स्वाभिमानी च अस्ति, यस्य गौरवशालिनि इतिहासे तैः गर्वः कर्तव्यः इति तया उक्तम्।

विकास–सम्बद्धे विषये राष्ट्रपतिः चिन्तां व्यक्तवती। तया उक्तं यत् केषुचित् प्रदेशेषु सन्ताल–समुदायस्य अन्येषां च आदिवासी–समुदायानां समीपे विकासस्य लाभाः पर्याप्तरूपेण न प्राप्ताः। अतः आदिवासी–समाजः शिक्षया अवसरैः विकासस्य मुख्यधारया च संयोजनीयः इति तया प्रतिपादितम्।

राष्ट्रपतिः सन्ताल–समुदायस्य इतिहासे महत्वपूर्णानां घटनानां उल्लेखम् अपि अकरोत्। तया उक्तं यत् २००३ तमे वर्षे सन्ताली–भाषा भारतीय–संविधानस्य अष्टमी–अनुसूच्यां समाविष्टा, यत् सन्ताल–समुदायस्य कृते महत्वपूर्ण: ऐतिहासिक: क्षणः आसीत्। गतवर्षे अपि पूर्व–प्रधानमन्त्रिणः अटलबिहारिण: जन्मदिने संविधानस्य सन्ताली–भाषायां ओल-चिकि-स्क्रिप्ट-लिप्या संस्करणं प्रकाशितम्।

अस्मिन् अवसरे सा रघूनाथ: मुर्मूमहोदयस्य अपि स्मरणं कृत्वा श्रद्धांजलिं अर्पितवती। तया उक्तं यत् १९२५ तमे वर्षे तेन ओल–चिकी–लिपेः आविष्कारः कृतः, येन सन्ताली–भाषाभाषिभ्यः अभिव्यक्तेः नूतनः मार्गः प्राप्तः।

राष्ट्रपतिः सन्ताल–समाजं स्वभाषां संस्कृतिं च संरक्षितुं, अन्याः भाषाः अपि अधीयन्तां इति आह्वानं कृतवती। तया उक्तं यत् आदिवासी–समुदायाः शताब्द्यः पर्यन्तं स्वान् लोकगीतान्, लोकनृत्यानि परम्पराश्च संरक्षन्तः प्रकृतेः प्रति संवेदनशीलतां वंशात् वंशं प्रति संप्रेषितवन्तः।

अन्ते राष्ट्रपतिः आदिवासी–युवकेभ्यः शिक्षां कौशल–विकासं च प्राथमिकतया स्वीकर्तुं आह्वानम् अकरोत्। सा अवदत् यत् प्रगतिपथे गच्छन्तः अपि स्वमूलानि, भाषा संस्कृतिश्च न विस्मर्तव्याः। समाजे एकता भ्रातृत्वं च स्थापयित्वा एव सशक्तः समाजः दृढं भारतं च निर्मातुं शक्यते।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता