Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
डॉ. मयङ्क-चतुर्वेदी
अद्य अमेरिका-ईरान-इज़राइल-देशानां मध्ये वर्धमान-चिन्ता वैश्विक-समुद्र-व्यापारम् ऊर्जा-आपूर्तिं च गम्भीरतया प्रभावितवान्। एतस्मिन् संवेदनशील-काले भारतीय-ध्वज-युक्तः एलपीजी-पोतः ‘जग-विक्रम’ इत्यादयः अन्ये च पोताः होर्मुज-जलडमरूमध्य सुरक्षितरूपेण अतिक्रम्य स्व-निर्धारित-बन्दरगाहं प्राप्तवन्तः, यत् भारतस्य सन्तुलित-कूटनीतेः प्रभावस्य च प्रतीकम् अभवत्।
पूर्वम् अपि ‘एमटी-नन्दा-देवी’ तथा ‘शिवालिक’ इत्यादयः पोताः एलपीजी-वहनं कृत्वा तेनैव मार्गेण सुरक्षिततया गतवन्तः। एषा प्रक्रिया दर्शयति यत् संकटपूर्ण-परिस्थितिषु अपि भारतः स्वस्य ऊर्जा-आपूर्ति-शृंखलां सुदृढां कर्तुं समर्थः अस्ति।
युद्ध-सदृश-परिस्थितौ अस्मात् मार्गात् सुरक्षित-गमनं अत्यन्तं कठिनम्, तथापि ‘जग-विक्रम’ इत्यस्य सफल-परिवहनं सूचयति यत् भारतः समुद्र-सुरक्षा, अन्ताराष्ट्रिय-संवादः, सामरिक-सन्तुलनं च प्रभावी-रीत्या उपयुज्य स्वहितान् संरक्षितवान्।
अस्यां प्रक्रियायां भारतः २,१७७ नाविकान् सुरक्षिततया स्वदेशं प्रत्यानीयं तेषां परिवाराणां चिन्तां न्यूनां कृतवान्। विदेश-मन्त्रालयेन भारतीय-अभियानैः च अहोरात्रं साहाय्य-व्यवस्था सुनिश्चितीक्रियते, यत् कश्चन अपि भारतीयः संकटे एकाकी न भवेत्।
डीजी-शिपिङ्ग-नियन्त्रण-कक्षेण सहस्रशः दूरभाष-सन्देशाः, ईमेल-सन्देशाः च व्यवहृताः, यत् संकट-प्रबन्धने प्रभावी-संवादस्य महत्त्वं दर्शयति। अपि च देशस्य सर्वेषु बन्दरगाहेषु कार्यं सामान्यतया प्रचलति, यत् आर्थिक-प्रशासनिक-स्थैर्यस्य द्योतकं भवति।
अन्तर-मन्त्रालय-समन्वयेन पत्तन-पोत-परिवहन-जलमार्ग-मन्त्रालयं विदेश-मन्त्रालयेन सह सम्यक् कार्यं कुर्वन् संकट-नियन्त्रणस्य उत्तमं उदाहरणं प्रदर्शितवान्। भारतदेशः कस्यापि पक्षस्य समर्थनं विना सन्तुलित-तटस्थ-नीतिं अनुसरन् “मल्टी-अलाइनमेंट” इति कूटनीतिं सफलतया प्रदर्शितवान्।
समग्रतया, अस्मिन् संकटे भारतस्य कूटनीतिक-परिपक्वता, सामरिक-सन्तुलनं, मानवीय-दृष्टिकोणं च स्पष्टतया प्रकटितम्, येन ऊर्जा-आपूर्तेः निरन्तरता सुनिश्चिता, नागरिकाणां सुरक्षा च संरक्षिता।
हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता