बिलासपुरम्, 26 अप्रैलमासः (हि.स.)।

छत्तीसगढ़राज्यस्य बिलासपुर नगरात् एषा ऐतिहासिकी आविष्कृतिः प्रकाशिता, या पुरातत्त्वजगतः ध्यानं स्वकीयं प्रति आकर्षितवती। प्रायः त्रिकिलोग्राम-भारयुक्तस्य प्राचीनस्य ताम्रपत्रस्य प्राप्त्या अस्य प्रदेशस्य ऐतिहासिकविरासतायाः नूतनं आयामं प्राप्तुं सम्भावना व्यक्ता अस्ति।

बिलासपुर-निवासिनः संजीव पाण्डेय इत्यस्य गृहे ‘ज्ञान-भारतम्-अभियान’ इत्यस्य अन्तर्गतं दुर्लभं ताम्रपत्रं प्राप्तम्। अस्मिन् ताम्रपत्रे ब्राह्मी-लिप्या पालि-भाषया लिखिताः लेखाः उत्कीर्णाः दृश्यन्ते, ये प्रारम्भतः प्रायः द्विसहस्रवर्षपूर्वकालीनाः इति मन्यन्ते।

इतिहासकाराणां मतानुसारं ब्राह्मी-लिपिः भारतीय-उपमहाद्वीपस्य प्राचीनतमानां लिपीनां मध्ये गणनीया अस्ति, या मौर्य काल तथा तदनन्तरकाले व्यापकतया उपयुज्यते स्म। तथा च पालि-भाषायाः सम्बन्धः बौद्धसाहित्यम् धार्मिकशिक्षाभिः च सह प्रत्यक्षतया अस्ति। अतः अस्य ताम्रपत्रस्य महत्त्वं केवलं ऐतिहासिकदृष्ट्या एव न, अपि तु धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्यापि अत्यन्तं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।

प्रारम्भिक-परीक्षणे एते संकेताः प्राप्ताः यत् एतादृशानि ताम्रपत्राणि प्राचीनकाले भूमिदान-शासनादेश-धार्मिकघोषणानां लेखनार्थं उपयुज्यन्ते स्म। विशेषज्ञाः मन्यन्ते यत् यदि अस्य विस्तृतं वैज्ञानिकपरीक्षणं क्रियते, तर्हि तदा-कालीन-शासनव्यवस्था, सामाजिकसंरचना, धार्मिकपरम्पराश्च सम्बन्धिनः बहवः महत्त्वपूर्णाः तथ्याः प्रकाशं यास्यन्ति।

एषा आविष्कृतिः विशेषतया मल्हार-प्रदेशस्य समृद्धां ऐतिहासिकपृष्ठभूमिं अधिकं सुदृढां करोति। पुरातत्त्वविदां मध्ये अस्य विषये उत्साहः दृश्यते, एतत् च राष्ट्रियस्तरस्य महत्त्वपूर्णा धरोहर इति परिगण्यते।

उल्लेखनीयम् यत् केन्द्रसरकारस्य संस्कृति मंत्रालय इत्यनेन संचालितस्य ‘ज्ञान-भारतम्-अभियान’ अन्तर्गतं देशव्यापिनः प्राचीनपाण्डुलिपीनां ऐतिहासिकवस्तूनां च परिचयः संरक्षणं च शीघ्रतया क्रियते। अस्य अभियानेन जनान् जागरूकान् कृत्वा तेषां समीपे सुरक्षिताः पुरातात्त्विकसामग्री प्रकाशनार्थं प्रेरणा दीयते।

एतस्मात् सह विशेषज्ञाः एतासां धरोहराणां डिजिटलीकरणं अपि कुर्वन्ति, येन भविष्यसंततीनां कृते भारतस्य ज्ञानपरम्परा सुरक्षितरूपेण स्थापिता भवेत्। बिलासपुरे प्राप्तं एतत् ताम्रपत्रं अस्य प्रयत्नस्य एकं महत्त्वपूर्णं कडिः इव सिद्धुं शक्नोति।

---------------

हिन्दुस्थान समाचार