दिल्ली-नगरस्य शीघ्रगामिन्याः जीवन-व्यापारस्य मध्ये यदा रक्तदुर्गं प्रति दृष्टिः पतति, तदा तस्य भव्यता मनः स्थगयितुं बाध्यं करोति। रक्त-सिकताश्मना निर्मितम् एतत् ऐतिहासिकं दुर्गं मुगल-सम्राट् शाहजहाँ-इत्यस्य स्थापत्य-दृष्टेः कला-प्रेम्णश्च उत्कृष्टं उदाहरणम् अस्ति। अस्य उच्चाः प्राचीराः, रम्याः मेहराबा, गुम्बदाः, जालिकायुक्ताः बल्लभ्यश्च तदानीन्तनकालस्य उत्कृष्टां शिल्प-कुशलतां अद्यापि सजीवं धारयन्ति।

वर्षे २००७ तमे यूनेस्को-संस्थया अस्य विश्व-धरोहर-स्थलत्वेन मान्यता प्रदत्ता, येन अस्य वैश्विक-महत्त्वं स्वीकृतम्। एषः दुर्गः केवलं ऐतिहासिकं स्मारकं न, अपि तु भारतस्य सांस्कृतिक-परिचयस्य गौरवस्य च प्रतीकः अपि अस्ति।

स्वातन्त्र्योत्तर-काले प्रतिवर्षं स्वातन्त्र्य-दिवसस्य अवसरे देशस्य प्रधानमन्त्री अत्रैव राष्ट्रं प्रति संबोधनं करोति, येन अस्य राष्ट्रीय-भूमिका अधिका महत्त्वपूर्णा जाता। इतिहासानुसारं अस्य भव्य-दुर्गस्य आधार-शिला २९ अप्रैलमासे १६३९ तमे दिने स्थापिताभवत्। अयं दिवसः भारतीय-इतिहासे एकं महत्त्वपूर्णं सोपानम् इव अभिलेखितम् अस्ति, येन अग्रिम-काले दिल्लीनगरस्य समग्र-देशस्य च परिचयः नूतनां दिशां प्राप्तवान्।

महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्

१६६१ - चीनदेशस्य मिंग-वंशः ताइवान्-अधिग्रहणम् अकरोत्।१६३९ - दिल्ली-नगरे लाल-किलस्य आधार-शिला स्थापिता।१८१३ - अमेरिकादेशे जे.एफ्.हम्मेलेन रबर-इत्यस्य अधिग्रहणं प्राप्तम्।१८४८ - सुप्रसिद्ध-चित्रकारः राजा रविवर्मा जन्म प्राप्तवान्।१९०३ - महात्मा गान्धी दक्षिण-अफ्रीका-देशे ट्रान्सवाल-उच्चन्यायालये विधिव्यवसायं प्रारब्धवान् तथा ब्रिटिश-इण्डियन-एसोसिएशन-इत्यस्य स्थापनां कृतवान्।१९३० - ब्रिटेन-ऑस्ट्रेलिया-देशयोः मध्ये दूरभाष-सेवा आरब्धा।१९३९ - नेतासुभाषचन्द्रबोसः काङ्ग्रेस-पक्षात् त्यागपत्रं दत्तवान्।१९७८ - अफगानिस्तान-देशे विद्रोही-समूहः सत्तां प्राप्तवान्।१९९१ - बाङ्ग्लादेशस्य चट्टग्राम-प्रदेशे चक्रवातेन बहवः जनाः मृताः, लक्षाधिकाः जनाः निराश्रयाः अभवन्।१९९३ - बकिङ्घम-पैलेस प्रथमवारं सामान्य-जनानां कृते उद्घाटितम्।१९९७ - रासायनिक-शस्त्राणां निषेधः प्रवर्तितः।१९९९ - बाल-यौन-शोषण-निषेध-सम्बद्धः विधेयकः जापान-संसदि अनुमोदितः।२००५ - सीरिया-देशेन लेबनानात् स्वसेना प्रत्याहृता।२००६ - पाकिस्तान-देशेन हत्फ-६ नामकस्य प्रक्षेपास्त्रस्य परीक्षणम् कृतम्।२००७ - ऑस्ट्रेलिया-देशः तृतीयवारं क्रिकेट-विश्वकप् अजयत्।२००८ - ईरान-देशस्य राष्ट्रपति महमूद-अहमदी-नेजाद भारतं प्रति अल्पकालिकां यात्रां कृतवान्।२०१० - भारतदेशेन ‘आईएनएस शिवालिक’ इति आधुनिक-युद्धपोतः नौसेनायां समाविष्टः।२०११ - लण्डन-नगरे वेस्टमिन्स्टर्-एबे-मन्दिरे राजकुमार-विलियम् तथा केट्-मिडल्टन् इत्यनयोः विवाहः सम्पन्नः।२०२० - प्रसिद्ध-अभिनेता इरफान-खान् इत्यस्य निधनम्।

जन्म

१५४७ - भामाशाहः — महाराणा-प्रतापस्य विश्वासपात्रः सहयोगी।१८४८ - राजा रविवर्मा — विख्यात-चित्रकारः।१९१९ - अल्ला रक्खा खाँ — सुप्रसिद्ध-तबला-वादकः।१९३६ - जुबिन् मेहता — प्रसिद्धः संगीत-निर्देशकः।१९४६ - अजीत जोगी — छत्तीसगढ़-राज्यस्य प्रथमः मुख्यमन्त्री।१९६५ - दीपिका चिखलिया — ‘रामायण’ धारावाहिके सीता-भूमिकया प्रसिद्धा अभिनेत्री।

निधनम्

१९२० - महान् गणितज्ञः श्रीनिवास-रामानुजः।१९५८ - गोपबन्धु-चौधरी — ओड़ीसा-प्रदेशस्य क्रान्तिकारी।१९६० - बालकृष्ण-शर्मा-नवीनः — हिन्दी-कविः।१९७९ - राजा महेन्द्र-प्रतापः — क्रान्तिकारी, समाज-सुधारकः।१९९७ - आर. एन. मल्होत्रा — भारतीय-रिज़र्व-बैंक-इत्यस्य गवर्नरः।१९९९ - केदार-शर्मा — चलचित्र-निर्देशकः।२०२० - इरफान-खान् — प्रसिद्ध-अभिनेता।

महत्त्वपूर्ण-अवसरः

अन्ताराष्ट्रिय-नृत्य-दिवसः।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता