Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
इतिहासस्य पृष्ठेषु ०१ मईमास: “श्रमिक-दिवसः” इति रूपेण अभिलेखितः अस्ति, यः विश्वे श्रमिकाणां अधिकाराणां तेषां च संघर्षाणां स्मरणं कारयति। अस्य दिवसस्य आचरण-परम्परा उन्नविंशति-शताब्द्याः श्रमिक-आन्दोलनैः सम्बद्धा अस्ति। अयं दिवसः “श्रमिकाणां महादिवस:” इत्यपि कथ्यते।
औद्योगिक-क्रान्तेः काले श्रमिकेभ्यः दीर्घकालपर्यन्तं कार्यं कारयितम् आसीत्, तेषां अधिकाराः च अत्यल्पाः आसन्। एतस्मिन् काले कार्यहोराणां निर्धारणाय तथा उत्तम-कार्य-परिस्थितिनां कृते याचना प्रवर्तिता। ततः १८७७ तमे वर्षे परित: आन्दोलनानि आरब्धानि, यानि क्रमशः बहुषु देशेषु प्रसृतानि।
एषः संघर्षः ०१ मई १८८६ तमे वर्षे निर्णायक-रूपं प्राप्तवान्, यदा अमेरिकादेशे लक्षाधिकाः श्रमिकाः एकत्र हड़तालां कृतवन्तः। विवरणानुसारम् ११,००० निर्माणिनां प्रायः ३.८ लक्ष-श्रमिकाः अस्मिन् विरोधप्रदर्शने सम्मिलिताः आसन्। तेषां मुख्यं उद्देश्यं आसीत्—दैनिक-कार्य-समयं अष्ट-होरा: कर्तुम्।
एतत् ऐतिहासिकम् आन्दोलनं श्रमिक-अधिकाराणां दिशि महत्त्वपूर्णः मोडः अभवत्। अत्रैव ०१ मई दिनं मजदूर-दिवसः इति रूपेण आचरणस्य परम्परा आरब्धा। पश्चात् एषः दिवसः अन्ताराष्ट्रिय-स्तरे मान्यता प्राप्तवान्, तथा बहुषु देशेषु आधिकारिक-अवकाशरूपेण अपि मन्यते।
अद्यत्वे मजदूर-दिवसः केवलं उत्सवः न, अपि तु तेषां संघर्षाणां स्मरणम् अस्ति, येन श्रमिकेभ्यः सम्मानजनक-कार्य-समयः, उत्तम-वेतनम्, सुरक्षित-कार्य-परिसरश्च इत्यादयः अधिकाराः प्राप्ताः। अयं दिवसः समाजे श्रमिकाणां योगदानस्य सम्मानाय, तेषां अधिकार-विषये जागरूकतां वर्धयितुं च अवसरः अस्ति।
महत्वपूर्ण-घटनाचक्रम्
१८८६ - अमेरिकादेशस्य शिकागो-नगरे कार्य-घण्टा-निर्धारणाय विरोधप्रदर्शनम्; मजदूर-दिवसस्य आरम्भः।१८९७ - स्वामीविवेकानन्देन रामकृष्ण-अभियानस्य स्थापना।१९०८ - प्रफुल्ल: चाकी मुजफ्फरपुर-विस्फोटक-काण्डानन्तरं आत्मघातं कृतवान्।१९१४ - फोर्ड-निर्माणी प्रथमं अष्ट-होरा-कार्य-नियमं स्वीकृतवती।१९२३ - भारतदेशे मई-दिवसस्य आरम्भः।१९५६ - जोनस सॉल्क-निर्मिता पोलियो-टीका जनसामान्याय उपलब्धा।१९६० - महाराष्ट्र-गुजरात-राज्ययोः पृथक्करणम्।१९७२ - कोयला-खदानानां राष्ट्रीयकरणम्।१९८४ - फू दोरजी बिना ऑक्सीजनं एव एवरेस्ट-शिखरारोहणं कृतवान्।१९९३ - श्रीलङ्का-राष्ट्रपतिः रणसिंघे प्रेमदासः बम-विस्फोटे मृतः।१९९६ - संयुक्तराष्ट्रसंस्था स्वयं निर्धन-रूपेण घोषिता।१९९८ - नाटो-संस्थायां त्रयः राष्ट्राणि सम्मिलितानि।१९९९ - नेपालदेशे मृत्युदण्डस्य समाप्तिः।२००० - अन्तरसंसदीय-संघेन कतिपयदेशानां निलम्बनम्।२००१ - लश्कर-ए-तोइबा तथा जैश-ए-मोहम्मद आतंकवादी-संगठनत्वेन घोषितौ।२००२ - इस्रायले हेब्रोन-क्षेत्रात् सेनाप्रत्याहरणम्।२००३ - पाल ब्रोमर इराक-प्रशासकः नियुक्तः।२००४ - यूरोपीय-संघे दश नूतन-राष्ट्राणि सम्मिलितानि।२००५ - सद्दाम हुसेनः रिहा-प्रस्तावं न अस्वीकृतवान्।२००७ - भारतस्य ODI गणनायां स्थानपरिवर्तनम्।२००८ - न्यायाधीश-नियुक्तयः विभिन्नेषु उच्चन्यायालयेषु।२०११ - ओसामा बिन लादेनस्य पाकिस्तान-देशे निधनस्य पुष्टि:।
जन्म
१६३२ - हम्बीरराव: मोहिते, मराठा सेनापतिः।१८७२ - वजीर: हसन, राष्ट्रवादी नेता।१९१३ - बलराज: साहनी, प्रसिद्धः अभिनेता।१९२० - मन्ना डे, प्रसिद्धः गायकः।१९२७ - नामवर सिंह, साहित्य-आलोचकः।१९५५ - आनंद महिन्द्रा, उद्योगपतिः।
निधनानि
१८८८ - प्रफुल्ल चाकी, स्वतंत्रता-सेनानी।२००४ - राम प्रकाश गुप्ता, उत्तरप्रदेशस्य पूर्व-मुख्यमंत्री।२००८ - निर्मला देशपांडे, गांधीवादी सामाजिक-कार्यकर्त्री।२०२१ - बिक्रमजीत कंवरपाल, अभिनेता।२०२१ - देबू चौधरी, सितार-वादकः।
महत्वपूर्ण-अवसराः
मई-दिवसः (विश्व-श्रमिक-दिवसः)महाराष्ट्र-राज्य-स्थापना-दिवसःगुजरात-राज्य-स्थापना-दिवसः
हिन्दुस्थान समाचार / Dheeraj Maithani