Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
लखनऊ-नगरम्, ३० अप्रैलमासः (हि.स.)। योगी-सर्वकारः आयुष-पद्धतिनां प्रोत्साहनार्थं वैश्विक-पटले च तासां परिचय-स्थापनाय अन्यत् महत्त्वपूर्णं पादं स्थापयितुं सज्ज: अस्ति। मुख्यमन्त्रिणः योगी-आदित्यनाथस्य निर्देशेन प्रदेशस्य आयुष-महाविद्यालयेषु द्विसहस्र-पञ्चशत-वर्ष-प्राचीनाया: पारम्परिक-चिकित्सा-प्रणाल्या: ‘सोवा-रिग्पा’ (अमची-चिकित्सा) तथा सिद्ध-पद्धतेः अध्ययनस्य आरम्भाय योजना क्रियते। अनेन न केवलं पारम्परिक-चिकित्सायाः नूतना अभिज्ञा प्राप्ता भविष्यति, अपितु प्रदेशे स्वास्थ्य-सेवानां विस्तारोऽपि भविष्यति।
योगी-सर्वकारस्य लक्ष्यं यत् आयुर्वेद-योग-यूनानी-सिद्ध-होम्योपैथी-पद्धतिनां सह ‘सोवा-रिग्पा’-पद्धतिमपि मुख्यधारायां आनयितुम्। एषा पहल विशेषतया तासां व्याधीनां चिकित्सायां प्रभावशालिनी भविष्यति, यासु आधुनिक-चिकित्सया सह पूरक-उपचारस्य आवश्यकता भवति, यथा कर्कट-रोगः, सन्धि-शूलः, मानसिक-रोगाः दीर्घकालिक-व्याधयश्च।
योगी-सरकारेण हरित-दीपः प्रदत्तः, वैद्य-जनानां पञ्जीकरणं भविष्यतिआयुष-विभागस्य प्रमुख-सचिवः रंजन-कुमारः अवदत् यत् सोवा-रिग्पा तथा सिद्ध-पद्धत्योः डिग्री-पाठ्यक्रमाणां आरम्भ-प्रक्रिया शीघ्रतया प्रगच्छति। एतेषां पाठ्यक्रमाणां कृते आवश्यकाः मानकाः, पाठ्यवस्तु तथा अधोसंरचना विकसिताः क्रियन्ते। योगी-सर्वकारेण अस्य कृते अनुमतिः प्रदत्ता अस्ति, शीघ्रमेव प्रदेशस्य चयनितेषु आयुष-महाविद्यालयेषु एतेषां अध्ययनं आरभ्यते। एतेषां पाठ्यक्रमाणां आरम्भेन सह डिग्री-प्राप्त-वैद्यानां पञ्जीकरणमपि क्रियते, येन ते अधिकृतरूपेण स्व-चिकित्सा-केन्द्राणि उद्घाटयितुं शक्नुवन्ति। अनेन प्रदेशे पारम्परिक-चिकित्सा-सेवानां विस्तारः भविष्यति तथा रोगिणां कृते विकल्पात्मक-चिकित्सायाः अधिकाः विकल्पाः उपलब्धाः भविष्यन्ति।
वाराणसी-नगरं ‘सोवा-रिग्पा’-पद्धतेः प्रमुख-केन्द्रं भविष्यति
प्रमुख-सचिवेन उक्तं यत् वाराणसी-नगरे ‘सोवा-रिग्पा’-पद्धतेः एकं प्रमुखं केन्द्रं विकसितं भविष्यति। एतत् केन्द्रं अनुसन्धान-प्रशिक्षण-चिकित्सायाः केन्द्रभूतं भविष्यति, यत्र जटिल-व्याधीनां चिकित्सायां विशेषं ध्यानं भविष्यति। वाराणसी-नगरस्य चयनं तस्मात् कृतम् यतः एतत् पूर्वमेव आयुर्वेद-आध्यात्मिक-चिकित्सायाः प्रमुखं केन्द्रं आसीत्। एतेषां पद्धतीनां पाठ्यक्रमाणां आरम्भेन युवानां कृते रोजगार-अवसराः अपि वर्धन्ते। प्रशिक्षित-वैद्याः स्व-चिकित्सालयान् उद्घाटयितुं शक्नुवन्ति तथा ग्राम्य-क्षेत्रेषु स्वास्थ्य-सेवान् विस्तारयितुं समर्थाः भविष्यन्ति। एतदतिरिक्तं एतासां पद्धतीनां विषये अनुसन्धानमपि प्रोत्साह्यते, येन तासां वैज्ञानिक-आधारं अधिकं सुदृढं कर्तुं शक्यते।
‘सोवा-रिग्पा’-पद्धतेः उत्पत्तिः तिब्बत-देशे‘सोवा-रिग्पा’ हिमालय-प्रदेशेषु प्रचलिता प्राचीन-चिकित्सा-पद्धतिः अस्ति, यस्याः उत्पत्तिः तिब्बत-देशे अभवत् इति मन्यते। एषा पद्धतिः शरीर-मनः-पर्यावरणयोः संतुलन-आधारिता अस्ति। अस्यां पद्धत्यां औषधि-वनस्पतयः, खनिज-द्रव्याणि प्राकृतिक-तत्त्वानि च उपयुज्यन्ते। एषा प्रणाली विशेषतया सन्धिवातः, पाचन-विकाराः, मानसिक-तनावः, त्वक्-रोगाः तथा कर्कट-रोगः इत्यादीनां चिकित्सायां उपयुक्ता मन्यते।
एषा अस्ति सिद्ध-पद्धतिःसिद्ध-चिकित्सा-प्रणाली मुख्यतः दक्षिण-भारते प्रचलिता अस्ति, तथा आयुष-नमूनाया: सुदृढीकरणाय अपि प्रयासाः क्रियन्ते। सिद्ध-पद्धतिः शरीरस्य त्रिदोष-संतुलनं—वात-पित्त-कफ—आधारितम् अस्ति। अस्यां पद्धत्यां औषधीभि: सह जीवन-शैल्यै तथा आहाराय च विशेषं महत्वं दीयते।
हिन्दुस्थान समाचार / Divya Ranjan