वाशिंगटन/तेल अवीव/लेबनान/इस्लामाबाद, 08 अप्रैलमासः (हि.स.)।

अमेरिका-ईरानदेशौ द्विसप्ताहपर्यन्तं युद्धविरामे सहमतौ जातौ। ईरानदेशस्य १०-सूत्रीयप्रस्तावे अयं सन्धिः राष्ट्रपति-डोनाल्ड-ट्रम्पस्य समयसीमातः होराद्वयात् पूर्वमेव अभवत्। ट्रम्पः मङ्गलवासरे समयसीमां निर्दिशन् तेहरानदेशं प्रति 'होर्मुज-जलडमरूमध्यं' पुनः उद्घाटयितुं वा अन्यथा सम्पूर्णायाः सभ्यतायाः विनाशं सोढुं चेतावनीं दत्तवान् आसीत्। मङ्गलवासरे विलम्बरात्रौ ट्रम्पस्य सहमतिघोषणा तस्य असाधारणचेतावनीतः सर्वथा भिन्ना आसीत्। एषा घोषणा पाकिस्तानस्य सेनाप्रमुखस्य 'फील्ड मार्शल' आसिम-मुनीरस्य तथा प्रधानमन्त्रिणः शहबाज-शरीफस्य मध्यस्थताप्रयासानन्तरं सम्मुखीभूता।

​गल्फ न्यूज, अल जजीरा, तसनीम, सीबीएस न्यूज तथा सीएनएन इत्येतेषां प्रतिवेदनानुसारं ईरानस्य विदेशमन्त्री अब्बास अराकची महोदयः पुष्टिं कृतवान् यत् आगामि-द्विसप्ताहपर्यन्तं होर्मुज-जलडमरूमध्यतः गमनागमनस्य अनुमतिः ईरानीसेनायाः प्रबन्धने भविष्यति। अराकची महोदयः बुधवासरे प्रातःकाले स्वकीये 'X' पटले ईरानस्य सर्वोच्च-राष्ट्रीय-सुरक्षा-परिषदः पक्षतः युद्धविरामविषये वक्तव्यं प्रसारितवान्। अस्मिन् उक्तं यत् अमेरिकादेशस्य १५ तथा ईरानदेशस्य १० सूत्रीयप्रस्तावानन्तरं शान्तेः अयं अवसरः प्राप्तः। वक्तव्ये पाकिस्तानस्य प्रधानमन्त्रिणे सैन्यप्रमुखाय च धन्यवादः प्रकटितः। अस्मिन् सूचितं यत् द्विसप्ताहपर्यन्तं ईरानस्य सशस्त्रबलैः सह समन्वयं कृत्वा प्राविधिकसीमाणां ध्यानेन सह होर्मुज-जलडमरूमध्यतः सुरक्षितमार्गः सम्भविष्यति।

​उल्लेखनीयं वर्तते यत् २८ फरवरी दिनाङ्के अमेरिका-इजराइलदेशाभ्यां ईरानविरुद्धं आरब्धे सैन्य-अभियाने अयातुल्ला सैयद अली खामेनेई तथा बहवः वरिष्ठसैन्यसेनापतयः मृताः। ततः परं आरब्धं युद्धं खाडी-देशेषु विस्तृतम्। होर्मुज-जलडमरूमध्ये ईरानदेशेन कठोरं रक्षणं कृतम्। पोतानां गमनागमने प्रतिबन्धः कृतः। अनेन सम्पूर्णे विश्वे तैलस्य वाष्पस्य (Gas) च सङ्कटः उत्पन्नः। युद्धविरामे सहमतौ सत्यामपि ईरानदेशेन बलं दत्तं यत् इस्लामाबाद-नगरे भवितव्या वार्ता युद्धसमाप्तेः सङ्केतः नास्ति, अपितु कूटनीतिकप्रयासानां विस्ताररूपेण भविष्यति।

​एषः अमेरिकायाः विजयः अस्ति - ह्वाइट हाउस इत्यस्य प्रेस-सचिवः कैरोलीन लेविट महोदया अमेरिका-ईरान-युद्धविरामसन्धिं अमेरिकायाः विजयं वर्णितवती। सा उक्तवती यत् राष्ट्रपति-ट्रम्पस्य साहसी-सेनायाः च कारणेन एतत् सम्भवम् अभवत्। सा 'X' पटले अलिखत् यत् ईरानविरुद्धं अमेरिकायाः सैन्य-अभियानेन प्रशासनं कठोरवार्तायै अवसरं प्राप्तवान्, येन अधुना कूटनीतिकसमाधानस्य चिरस्थायि-शान्तेः च मार्गः प्रशस्तः जातः। सा अधिकम् अलिखत् यत्, एतदतिरिच्य राष्ट्रपतिना होर्मुज-मार्गः पुनः उद्घाटितः।

​ईरानस्य शर्तु (नियमानुसारेण) एव आगामिपदक्षेपः - ईरानी-अधिकारिणः अमेरिकया सह इमं सन्धिं ईरानस्य 'विजय' रूपेण उपस्थापयन्ति। ते अधुना नागरिकेभ्यः वचनं ददति यत् आगामि-पदक्षेपाः ईरानस्य शर्तु (शर्तानां) आधारेणैव भविष्यन्ति। ते वदन्ति यत् अमेरिका ईरानस्य १०-सूत्रीयप्रस्तावं स्वीकृत्यैव युद्धविरामे सहमता अभवत्। ते वदन्ति यत् अमेरिकी-राष्ट्रपतिः डोनाल्ड ट्रम्पः अपि उक्तवान् यत् पक्षद्वयस्य मध्ये विवादितविषयेषु अधिकतरेषु सहमतिः जाता अस्ति। अस्याः कलि-तः ईरानदेशः तदेव प्राप्तवान् यत् सः इच्छति स्म।

​लेबनान-देशे इजराइलस्य आक्रमणम् - इजराइलदेशः अमुं युद्धविरामं लेबनानदेशात् पृथक् स्थापयन् तत्र नवीनम् आक्रमणं कृतवान्। तेन 'टायर' नगरवासिनः गृहं शीघ्रं रिक्तं कर्तुं आदिष्टाः तथा च आसन्न-आक्रमणस्य चेतावनी निर्गता। लेबनानस्य उग्रवादिसङ्गठनात् 'हिजबुल्लाह' तः प्राप्तानां धम्कीनां हवालां दत्त्वा इजराइलीसेनायाः प्रवक्तुः कथनम् आसीत् यत् अयं आदेशः विशेषतः टायर-नगरस्य अल-अब्बासिया तथा शबरीहा मण्डलयोः निवासिनां कृते अस्ति। विस्थापितनागरिकाः दक्षिण-लेबनानस्य जहरानी-नद्याः उत्तरदिशं प्रति गन्तुं सूचिताः। इजराइलस्य प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहू अवदत् यत् अयं सन्धिः लेबनानदेशे लागू न भवति। लेबनानस्य सरकारी-वार्तासंस्था 'NNA' इत्यस्याः प्रतिवेदनानुसारं बुधवासरे दक्षिण-लेबनानस्य केषुचित् भागेषु आक्रमणानि अभवन्। एतेषु बहूनि आक्रमणानि लेबनानस्य तटीयनगरस्य टायर-समीपस्थानि क्षेत्राणि लक्ष्यीकृत्य कृतानि। प्रातःकाले एका आवासीय-इमारत-उपरि आक्रमणम् अभवत्, यस्मिन् चत्वारः जनाः मृताः। अत्रैव एकस्मिन् द्रोण-आक्रमणे एका कार-अपि लक्षीकृता। 'इस्लामिक हेल्थ कमेटी' इत्यस्याः प्राथमिक-चिकित्सा-केन्द्रे (पैरामेडिक्स चौकी) अपि आक्रमणं कृतम्।

​ईरानः कस्य प्रेषणं इस्लामाबाद-नगरे करिष्यति, इति अद्यापि अनिश्चितम् - ईरानदेशेन उक्तं यत् पाकिस्तानस्य मध्यस्थतया अमेरिकया सह आगामि-इस्लामाबाद-वार्तायै कः प्रेषयिष्यते, इति अद्यापि न निश्चितम्। ईरानदेशः प्रसारमाध्यमान् अपुष्टवृत्तान्तानां प्रसारणाय निषेधं कृतवान्। सरकारी-वार्तासंस्था 'तसनीम' अनुसारं प्रसारमाध्यमानां बहुभ्यः दावेभ्यः परं ईरानी-वार्ताकारिणां दलस्य अद्यापि अन्तिमरूपं न दत्तम्। सूत्रैः ज्ञातं यत् ईरानस्य 'सर्वोच्च-राष्ट्रीय-सुरक्षा-परिषदः' सचिवालयः एव दलस्य निर्णयं करिष्यति। एषा प्रतिक्रिया तदा आगता यदा एकया ईरानी-वार्तासंस्थया दावः कृतः यत् तेहरान-वाशिंगटन-देशयोः मध्ये १० एप्रिल दिनाङ्के इस्लामाबाद-नगरे भवितव्यायां वार्तायां संसदः अध्यक्षः 'मोहम्मद बाकर कलीबाफ' ईरानी-प्रतिनिधिमण्डलस्य नेतृत्वं करिष्यति। अस्याः संस्थायाः दावः अस्ति यत् अमेरिकी-प्रतिनिधिमण्डलस्य नेतृत्वं अमेरिकी-उपराष्ट्रपतिः 'जेम्स डेबिड वैन्स' करिष्यति इति सम्भावना अस्ति।

​अन्येषु स्थानेषु अपि आक्रमणानि - बहरीन-देशेन उक्तं यत् तस्य नागरिक-सुरक्षा-दलेन प्रातःकाले ईरान-पक्षतः अभवद्भिः आक्रमणैः कारणात् एकस्मिन् स्थाने लग्नां अग्निं शमयितुं सफलता प्राप्ता। कतर-देशस्य रक्षा-मन्त्रालयेन सूचितं यत् एकस्याः 'इन्टरसेप्शन' (आक्रमण-निरोधन-कार्यवाही) प्रक्रियायाः समये पतितस्य मलबस्य चपेटनेन चत्वारः जनाः क्षताः अभवन्। सऊदी अरब-देशेन उक्तं यत् तेन पञ्च प्राक्षेपिकाः (Ballistic Missiles) मध्ये एव निरुद्ध्य विनष्टाः कृताः।

​ट्रम्पः उक्तवान्, न जाने १५ दिनेषु किं भविष्यति - अमेरिकी-राष्ट्रपतिः ट्रम्पः स्वस्य 'सोशल ट्रुथ' पटले नवीनं वक्तव्यं लिखितवान्। सः अवदत् यत् ईरानः युद्धविरामस्य स्वागतं करोति। सोऽपि युद्धात् क्लान्तः जातः। सः उक्तवान् यत् सर्वं तस्योपरि निर्भरं भविष्यति यत् आगामिषु १५ दिनेषु अमेरिका-ईरानयोः मध्ये वार्ता कथं अग्रे सरति। सः अवदत्, वयं न जानीमः यत् इजराइलः तस्यां वार्तायां सम्मिलितः भविष्यति वा न, यस्याः मध्यस्थतां पाकिस्तानं करिष्यति।

​उल्लेखनीयं वर्तते यत् ट्रम्पः युद्धविरामसन्धेः मध्यस्थतायां साहाय्यार्थं पाकिस्तानस्य चीनस्य च धन्यवादं प्रकटितवान्।

​ईरानस्य १०-सूत्रीयप्रस्तावः -

१- अमेरिका-देशेन सैद्धान्तिकरूपेण आक्रमणं न कर्तुं प्रत्याभूतिं (Guarantee) दातुं प्रतिबद्धं भवितव्यम्।

२- होर्मुज-जलडमरूमध्ये ईरानस्य निरन्तरं नियन्त्रणं भवेत्।

३- ईरानस्य यूरेनियम-संवर्धनस्य अधिकारः स्वीकरणीयः।

४- सर्वे प्राथमिक-प्रतिबन्धाः दूरीकरणीयाः।

५- सर्वे द्वितीयक-प्रतिबन्धाः दूरीकरणीयाः।

६- संयुक्तराष्ट्र-सुरक्षा-परिषदः सर्वे प्रस्तावाः समापनीयाः।

७- अन्ताराष्ट्रिय-परमाणु-ऊर्जा-एजेन्सी (IAEA) इत्यस्याः 'बोर्ड ऑफ गवर्नर्स' इत्यस्य सर्वे प्रस्तावाः समापनीयाः।

८- ईरानाय जातस्य क्षतेः कृते क्षतिपूर्तिः दातव्या।

९- अस्मात् क्षेत्रात् अमेरिकी-लडाकू-बलानां (Combat Forces) निर्गमनं भवेत्।

१०- लेबनान-सहितं सर्वेषु युद्धक्षेत्रेषु युद्धस्य समाप्तिः भवेत्।

हिन्दुस्थान समाचार