इतिहासस्य पृष्ठेषु 12 मई : यदा चीने आगतो विनाशकारी भूकंपः अत्यजत्सहस्रसंख्यकं जीवनम्
विश्वस्य इतिहासे १२ मे इति तिथिः अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः अंकिता अस्ति, किन्तु २००८ तमे वर्षे अस्यां एव तिथौ चीनदेशे जातः विनाशकारी भूकम्पः आधुनिकइतिहासस्य अत्यन्तभीषणासु प्राकृतिकविपत्तिषु गणितः भवति। केवलं कतिपयेषु क्षणेषु भूमेः तीव्रकम्
चीन में 2008 में युवा रहे लोगों के जेहन में तब के भूकंप की भयावह यादें आज भी ताजा हैं। फोटो -  इंटरनेट मीडिया


विश्वस्य इतिहासे १२ मे इति तिथिः अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः अंकिता अस्ति, किन्तु २००८ तमे वर्षे अस्यां एव तिथौ चीनदेशे जातः विनाशकारी भूकम्पः आधुनिकइतिहासस्य अत्यन्तभीषणासु प्राकृतिकविपत्तिषु गणितः भवति। केवलं कतिपयेषु क्षणेषु भूमेः तीव्रकम्पनेन लक्षशः जनानां जीवनम् परिवर्तितम् आसीत्।

२००८ तमस्य वर्षस्य १२ मे तिथौ चीनदेशस्य सिचुआन् प्रान्ते भीषणः भूकम्पः अभवत्। रिक्टरमापनपट्टिकायां तस्य तीव्रता प्रायः ७.९ इति मापिता आसीत्। अस्मिन् भूकम्पे प्रायः ८७ सहस्रजनाः मृत्युम् अगच्छन्, सहस्रशः जनाः लुप्ताः अभवन्। अपरं च प्रायः चत्वारि लक्षाणि जनाः आहताः अभवन्, लक्षशः नागरिकाः च अनाथाश्रयाः अभवन्।

भूकम्पस्य प्रभावः एवं व्यापकः आसीत् यत् अनेकानि नगराणि ग्रामाश्च पूर्णतया विनष्टानि अभवन्। सहस्रशः भवनानि, विद्यालयाः, चिकित्सालयाः, मार्गाश्च क्षणमात्रेण भग्नावशेषेषु परिवर्तिताः। उद्धारदलानां दुर्गमप्रदेशान् प्रति गन्तुं महती कठिनता अभवत्। अनेकस्थलेषु जनाः स्वपरिजनान् भग्नावशेषाणामधः नष्टवन्तः।

अस्याः प्राकृतिकविपत्तेः अनन्तरं चीनसर्वकारेण व्यापकस्तरे राहत्-उद्धार-अभियानं प्रचलितम्। सेना, चिकित्सादलानि, सहस्रशः स्वयंसेवकाः च प्रभावितप्रदेशेषु प्रेषिताः। विश्वस्य अनेकदेशैः अन्तरराष्ट्रीयसंस्थाभिश्च चीनदेशाय राहत्सामग्री आर्थिकसाहाय्यं च प्रदत्तम्।

विशेषज्ञानां मते अयं भूकम्पः इतिहासस्य अत्यन्तविनाशकारीषु भूकम्पेषु अन्यतमः मन्यते। अनेन जातस्य आर्थिकहानेश्च परिपूर्त्यर्थं चीनदेशाय बहूनि वर्षाणि यावत् कालः अलभ्यत। एषा त्रासदी विश्वं पुनः स्मारितवती यत् प्राकृतिकविपत्तीनां पुरतः मानवजीवनं कियत् असुरक्षितम् अस्ति। अद्यापि १२ मे इति दिवसः चीनदेशे तेषां सहस्रशः जनानां स्मृत्या भावविह्वलतां जनयति, ये अस्यां भयावहविपत्तौ स्वप्राणान् त्यक्तवन्तः।

महत्त्वपूर्णघटनाचक्रम्

१४५९ — रावजोधेन जोधपुरनगरस्य स्थापना कृता।

१६६६ — पुरन्दर-सन्धेः अन्तर्गतं छत्रपतिशिवाजीमहाराजः औरङ्गजेबं द्रष्टुं आग्रानगरम् अगच्छत्।

१७८४ — पेरिस-सन्धिः प्रभावी अभवत्।

१८४७ — विलियमक्लेटन इत्यनेन ओडोमीटर-यन्त्रस्य आविष्कारः कृतः।

१९१५ — क्रान्तिकारी रासबिहारीबोसः जापानीयनौकायां “सानुकीमारू” इत्यस्यां आरुह्य भारतं त्यक्तवान्।

१९६५ — इजरायलदेशः पश्चिमजर्मनीदेशश्च राजनयिकसम्बन्धान् प्रारब्धुं पत्राणां विनिमयं कृतवन्तौ।

१९९९ — रूसदेशस्य उपप्रधानमन्त्री सर्गेई स्तेपनिशः कार्यवाहकप्रधानमन्त्री नियुक्तः, अमेरिकादेशस्य वित्तमन्त्री रोबर्टरूबिन् स्वपदात् त्यागपत्रम् अददात्।

२००२ — मिस्रदेशः, सीरियादेशः, सऊदीअरबदेशश्च पश्चिमएशियाविषये शान्तिसम्झौतस्य इच्छां प्रकटितवन्तः।

२००२ — अमेरिकादेशस्य पूर्वराष्ट्रपतिः जिम्मीकार्टरः फिदेलकास्त्रोसह वार्तां कर्तुं पञ्चदिवसीययात्रया क्यूबादेशम् अगच्छत्। १९५९ तमे वर्षे जातायाः कास्त्रो-क्रान्तेः अनन्तरं क्यूबादेशं गन्तुं सः अमेरिकादेशस्य प्रथमः राष्ट्रपतिः अभवत्।

२००७ — पाकिस्तानदेशस्य कराची-नगरे हिंसा अभवत्।

२००८ — न्यायाधीशानां पुनर्बहालीविषये किमपि सम्झौतं न जातम् इति कारणेन पूर्वप्रधानमन्त्री नवाजशरीफः संयुक्तसर्वकारात् पृथक् भवितुं निर्णयम् अकरोत्।

२००८ — चीनदेशे जातेन भीषणभूकम्पेन सहस्रशः जनाः मृताः।

२०१० — बिहारप्रदेशस्य प्रसिद्धे बथानीटोला-नरसंहार-प्रकरणे भोजपुरस्य प्रथम-अपर-जिलासत्रन्यायाधीशः अजयकुमारश्रीवास्तवः त्रिभ्यः दोषिभ्यः मृत्युदण्डं विंशतिभ्यः च आजीवनकारावासस्य दण्डं दत्तवान्।

२०१० — लीबियादेशे त्रिपोली-अन्तरराष्ट्रीयविमानस्थानकस्य समीपे अफ्रीकियाएयरवेज-विमानस्य दुर्घटनायां तस्मिन् आरूढेषु १०४ जनेषु १०३ जनाः मृताः।

२०१५ — नेपालदेशे भूकम्पेन २१८ जनाः मृताः, ३५०० अधिकाः जनाः आहताश्च अभवन्।

जन्मानि

१८२० — फ्लोरेन्सनाइटिंगेल — आधुनिक-नर्सिंग-आन्दोलनस्य जननी प्रसिद्धा परिचारिका आसीत्।

१८७५ — कृष्णचन्द्रभट्टाचार्यः — हिन्दूदर्शनस्य अध्ययनं कृतवान् प्रसिद्धः दार्शनिकः।

१८९५ — जेकृष्णमूर्ति — दार्शनिकः आध्यात्मिकविषयेषु कुशलः परिपक्वलेखकश्च आसीत्।

१९१७ — सीतादेवी — बडौदायाः महाराणी आसीत्।

१९३३ — नन्दूनाटेकरः — प्रथमः भारतीय-बैडमिंटन-खिलाडी आसीत् येन अन्ताराष्ट्रिय-उपाधिः प्राप्ता।

१९४४ — घनश्यामनायकः — भारतीयचलच्चित्र-दूरदर्शन-अभिनेता आसीत्।

१९४५ — केजीबालकृष्णन् — भारतस्य ३७ तमः मुख्यन्यायाधीशः आसीत्।

१९५४ — केपलानीस्वामी — राजनीतिज्ञः तमिळनाडुराज्यस्य १३ तमः मुख्यमन्त्री च।

१९८० — ऋषिसूनकः — भारतीयमूलस्य ब्रिटिशराजनेता अस्ति।

१९८२ — मारगनीभरतः — आन्ध्रप्रदेशस्य राजमुन्दरी-लोकसभानिर्वाचनक्षेत्रस्य १७ तम-लोकसभासांसदः अस्ति।

१९८९ — शिखापाण्डे — भारतीयमहिला-क्रिकेट-खिलाडिनी अस्ति।

२००२ — सौरभचौधरी — भारतीय-निशानेबाजः अस्ति।

निधनानि

१९८४ — धनञ्जयकीरः — बाबासाहेबडॉभीमरावआम्बेडकरस्य जीवनीलेखकः साहित्यकारः आसीत्।

१९८४ — अलकनन्दा — भारतस्य प्रसिद्धा कत्थक-नृत्याङ्गना आसीत्।

१९९३ — शमशेरबहादुरसिंहः — हिन्दीकविः आसीत्।

२०१५ — सुचित्राभट्टाचार्यः — बाङ्ग्लाभाषायाः प्रसिद्धा महिला-उपन्यासकारा आसीत्।

महत्त्वपूर्णावसरः

अन्ताराष्ट्रिय-परिचारिकादिवसः — आधुनिक-नर्सिंग-व्यवस्थायाः जनन्याः फ्लोरेन्सनाइटिंगेल इत्यस्याः जन्मदिवसः।

हिन्दुस्थान समाचार