भोपाल-नगरम्, ११ मे-मासः (हि.स.)। मध्यप्रदेशस्य सिवनी-जनपदे सीताफल-निर्मित-उत्पादानां, विशेषतः सीताफल-रबडी-पल्पयोः वर्धमान-मागधया महिला-स्वसहायता-समूहानां कृते रोजगारस्य आयस्य च नूतनं माध्यमं निर्मितम्। महिलाः अधुना सीताफलस्य सङ्ग्रहण-प्रसंस्करण-विपणनादिभिः आत्मनिर्भराः भवन्ति तथा सिवनी-जनपदस्य सीताफलं “एक-जनपद-एक-उत्पाद” योजनायाः अन्तर्गतं राष्ट्रीय-परिचयं प्राप्नोति।

वस्तुतः वर्तमानकाले मांगलिक-आयोजनेषु, विशेषतः विवाह-समारोहेषु, सीताफल-निर्मित-व्यञ्जनानां यथा सीताफल-रबड्याः मागधायां उल्लेखनीया वृद्धिः दृश्यते। अस्याः वर्धमान-मागधायाः पूर्त्यर्थम् ऑफ-सीजन-इत्यस्मिन् कालेऽपि सीताफल-पल्प-इत्यस्य प्रसंस्करणं क्रियते। मध्यप्रदेशस्य सिवनी-जनपदे उत्पादितं सीताफलं स्थानीय-स्तरे महिला-स्वसहायता-समूहानां माध्यमेन आजीविका-संवर्धनस्य प्रभावी-माध्यमं जातम्। पूर्वं आर्थिक-दुर्बलतया जीवनं यापयन्तीनां महिलानां आय-जीवनस्तरयोः उल्लेखनीयः सुधारः जातः।

जनसम्पर्क-अधिकारी आर.आर.पटेलः सोमवासरे उक्तवान् यत् सिवनी-जनपदस्य वन-क्षेत्रेषु प्राकृतिकरूपेण उत्पन्नस्य सीताफलस्य सङ्ग्रहण-प्रसंस्करण-विपणन-कार्यं वर्तमाने स्वसहायता-समूहैः सञ्चाल्यते। छपारा-विकासखण्डस्य अन्तर्गतं खेरमटाकोल-स्थितस्य महादेव-ग्राम-सङ्गठनस्य अध्यक्षा अभिलाषा उक्तवती यत् समूहेन सह सम्बद्धतायाः अनन्तरं महिलाभ्यः स्थायी-रोजगारः प्राप्तः। ताः सीताफलस्य पैकिंग-विपणनयोः माध्यमेन प्रतिवर्षं उल्लेखनीयाम् आयम् अर्जयन्ति। उत्पादानां विपणनं स्थानीय-बाजारेषु राज्यस्य प्रमुख-नगरेषु छत्तीसगढ़-प्रदेशे च क्रियते। सिवनी-जनपदे उत्पादितस्य सीताफलस्य गुण-स्वादयोः कारणात् तस्य मागधा राष्ट्रीय-स्तरे, विशेषतः महानगरेषु अपि वर्धते। वन-क्षेत्रेषु सीताफल-वृक्षाणां संरक्षण-रक्षण-कार्यं अपि महिला-समूहैः क्रियते।

आयस्य स्थायी-स्रोतसः सृजनम्

बरोडा-सिवनी-विकासखण्डस्य मां-दुर्गा-महिला-आजीविका-ग्राम-सङ्घटनस्य अध्यक्षा रामप्यारी उक्तवती यत् सीताफल-आधारित-क्रियाभिः महिलानां आर्थिक-स्थितौ सुधारः जातः तथा ताः प्रतिवर्षं एक-लक्षात् सार्धैक-लक्ष-रूप्यक-पर्यन्तम् आयम् अर्जयन्ति।

जनपद-परियोजना-प्रबन्धकः संजय-रस्तोगी उक्तवान् यत् आजीविका-अभियानस्य अन्तर्गतं छपारा-विकासखण्डे १३ स्वसहायता-समूहैः सम्बद्धाः शताधिकाः महिलाः रोजगारं प्राप्तवन्त्यः। प्रारम्भिक-चरणे २०० अधिक-महिलाभ्यः प्रत्यक्ष-रोजगारः प्राप्तः। समूहानां विपणन-ग्रेडिंग-प्रसंस्करण-पैकेजिंग-सम्बद्ध-प्रशिक्षणं प्रदत्तम्। गुणवत्तायुक्त-पैकेजिंग-माध्यमेन उत्पादाः अन्य-राज्येषु सफलतया प्रेष्यन्ते। तेन उक्तं यत् सिवनी-जनपदस्य सीताफलं प्राकृतिकरूपेण अत्यन्तं स्वादिष्टं मधुरं च भवति। एषः उत्पादः “एक-जनपद-एक-उत्पाद” योजनायाम् अपि सम्मिलितः, येन तस्य ब्राण्ड-परिचयं सुदृढं जातम्।

सीताफल-पल्प-प्रसंस्करणस्य व्यवस्था

तेन उक्तं यत् वर्धमान-मागधां दृष्ट्वा सीताफलस्य पल्प-इत्यस्य प्रसंस्करणं संरक्षणं च क्रियते। जनपदे स्थापितयोः द्वयोः प्रसंस्करण-एककयोः पल्प-इति न्यून-तापमाने संरक्ष्यते, येन वर्षपर्यन्तं उपलब्धता सुनिश्चितीक्रियते। एतेन बृहद्-आयोजनेषु विपण-मागधानुसारं च निरन्तर-आपूर्तिः सम्भवति।

आत्मनिर्भरतायाः दिशि अग्रसरः सिवनी-जनपदः

एसआरएलएम-भोपालस्य राज्य-परियोजना-प्रबन्धकः (कृषिः) मनीष-पंवारः उक्तवान् यत् सिवनी-जनपदस्य महिलाः स्वसहायता-समूहानां माध्यमेन आत्मनिर्भरतायाः दिशि महत्त्वपूर्णां प्रगतिं कुर्वन्ति। अनुकूल-जलवायोः कारणात् अत्र उत्पादितस्य सीताफलस्य गुणवत्ता उत्कृष्टा अस्ति, येन तस्य मागधा निरन्तरं वर्धते। सिवनी-जनपदः वर्तमाने आजीविका-संवर्धन-क्षेत्रे आदर्श-प्रारूपरूपेण उदेति।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता