Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
भारतीय-लोकतान्त्रिक-इतिहासे १३ मई-दिनाङ्कस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। एषः दिवसः स्वतन्त्र-भारतस्य संसदीय-व्यवस्थायाः औपचारिक-आरम्भस्य प्रतीकरूपेण मन्यते। स्वातन्त्र्यानन्तरं देशे प्रथमवारं गठितायाः संसदः प्रथम-सत्रम् १३ मई, १९५२ दिनाङ्के आयोजितम्, येन भारतीय-लोकतन्त्राय संस्थागत-स्वरूपं दातुं ऐतिहासिकः पदक्षेपः कृतः।
स्वतन्त्र-भारते सामान्य-निर्वाचनानन्तरं संसदः उच्च-सदनस्य राज्यसभायाः गठनम् ०३ अप्रैलमासे, १९५२ दिनाङ्के अभवत्। ततः परं राज्यसभायाः प्रथम-सत्रम् १३ मईमासे, १९५२ दिनाङ्के आयोजितम्। एष: भारतीय-संसदीय-परम्परायाः आरम्भस्य महत्त्वपूर्णः अवसरः आसीत्, यत्र नवगठित-गणराज्यस्य विधायी-प्रक्रिया औपचारिकरूपेण कार्यं प्रारब्धवती।
एवमेव निम्न-सदनस्य लोकसभायाः गठनम् १७ अप्रैल, १९५२ दिनाङ्के अभवत्। प्रथम-लोकसभायाः प्रथम-सत्रम् अपि १३ मईमासे, १९५२ दिनाङ्के एव आहूतम्। सः कालः आसीत् यदा देशः लोकतान्त्रिक-संस्थानां सुदृढ-आधार-निर्माणस्य दिशि अग्रे गच्छन् आसीत्।
भारतस्य प्रथम-सामान्य-निर्वाचनानि १९५१-५२ वर्षयोः सम्पन्नानि, यानि विश्वस्य महान् लोकतान्त्रिक-अभ्यासः इति मन्यन्ते। एतेषां निर्वाचनानां अनन्तरं गठिता संसद् देशे लोकतान्त्रिक-शासन-व्यवस्थायाः स्थायित्वं प्रदत्तवती। संसदः प्रथम-सत्रे संविधानानुसारं विधायी-कार्याणाम् आरम्भः कृतः तथा जनतया निर्वाचित-प्रतिनिधिभ्यः राष्ट्रिय-नीतिषु चर्चायाः मञ्चः प्राप्तः।
१३ मई-दिनाङ्कः अतः अपि महत्त्वपूर्णः मन्यते यतः अस्मिन्नेव दिने भारतीय-संसदा स्वतन्त्र-भारतस्य लोकतान्त्रिक-आकाङ्क्षाणां व्यावहारिक-रूपं दातुं प्रारब्धवती। एषा तिथिः देशस्य संसदीय-परम्पराणां लोकतान्त्रिक-मूल्यानां संवैधानिक-व्यवस्थायाः च सुदृढ-आधारस्य प्रतीकत्वेन प्रतिष्ठिता अस्ति।
महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्
१८३० — इक्वाडोर-गणराज्यस्य स्थापना अभवत्, जुआन-जोस-फ्लोरेन्स प्रथमः राष्ट्रपतिः अभवत्।१८४६ — अमेरिका-मैक्सिको-देशयोः मध्ये टेक्सास-विवादं प्रति अमेरिकीय-काङ्ग्रेसेन युद्धस्य घोषणा कृता।१९५२ — स्वतन्त्र-भारते संसदः प्रथम-सत्रम् आहूतम्।१९६० — मैक्स-इसेलीनस्य नेतृत्वे स्विट्जरलैण्ड-देशस्य अन्वेषक-दलं हिमालये धौलागिरि-पर्वत-शिखरम् प्राप्तवान्।१९६२ — सर्वपल्ली-राधाकृष्णन् देशस्य द्वितीयः राष्ट्रपतिः अभवत्।१९८१ — पोप-जॉन-पॉल-द्वितीयः वेटिकन-नगरे गोली-प्रहारेण गभीररूपेण आहतः।१९९८ — अमेरिकीय-राष्ट्रपतिना बिल-क्लिण्टन् इत्यनेन परमाणु-परीक्षण-विरोधे भारतस्य विरुद्धं कठोर-प्रतिबन्धाः घोषिताः।२००० — मिस्-इण्डिया-लारा-दत्ता ‘मिस्-यूनिवर्स-२०००’ इति उपाधिं प्राप्तवती।२००३ — रियाद-नगरे आत्मघाती-आक्रमणेषु २९ जनाः मृताः।२०१० — भारतीय-सामाजिक-कार्यकर्त्री इला-भट्ट ‘निवानो-शान्ति-पुरस्कार’ इत्यनेन सम्मानिता।२०१७ — ‘वॉनाक्राय-रैनसमवेयर’ इत्यस्य आक्रमणेन विश्वस्य १०० अधिक-देशाः प्रभाविताः।
जन्म
१८५७ — रोनाल्ड-रॉसः, ब्रिटिश-वैद्यः नोबेल-पुरस्कार-विजेता च।१९०५ — फखरुद्दीन-अली-अहमदः, भारतस्य भूतपूर्व-राष्ट्रपतिः।१९१७ — असित-सेनः, हिन्दी-चलच्चित्राणां हास्य-अभिनेता।१९१८ — टी. बालासरस्वती, भरतनाट्यम्-नृत्यस्य सुप्रसिद्धा नृत्याङ्गना।१९५१ — रवि-शङ्करः, विश्वविख्यातः आध्यात्मिक-गुरुः।१९५६ — कैलाश-विजयवर्गीयः, भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनीतिज्ञः।
निधनम्
१६२६ — मलिक-अम्बरः, मध्यकालीन-भारतस्य प्रमुख-राजनीतिज्ञः।१९५१ — हसरत-मुहानी, लखनऊ-नगरस्य प्रसिद्धः शायरः।२००१ — आर. के. नारायणः, आङ्ग्ल-भाषायां लेखनं कुर्वन् प्रसिद्धः भारतीय-लेखकः।२०११ — बादल-सरकारः, प्रसिद्धः अभिनेता, नाटककारः निर्देशकः च।२०२१ — इन्दु-जैनः, ‘टाइम्स-ऑफ-इण्डिया’-मीडिया-समूहस्य अध्यक्षा आसीत्।
हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता