भारतीय-विश्व-इतिहासयोः १४ मई दिनाङ्कः अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः स्मरणीयः अस्ति। भारतस्य सन्दर्भे अयं दिवसः विशेषतया महत्त्वपूर्णः अस्ति, यतः अस्मिन्नेव दिने १९९२ तमे वर्षे भारत-सर्वकारेण श्रीलङ्कायाः उग्रवादी-सङ्घटनायाः “लिबरेशन-टाइगर्स-ऑफ-तमिल-ईलम्” इत्यस्य, अर्थात् “लिट्टे” इत्यस्य, उपरि प्रतिबन्धः आरोपितः आसीत्।भारत-सर्वकारेण “अवैध-गतिविधि-निवारण-अधिनियम” अन्तर्गतं १४ मे-मासे १९९२ तमे वर्षे लिट्टे इति सङ्घटना प्रतिबन्धिता घोषितवती। एतत् पदक्षेपं राष्ट्रिय-सुरक्षां क्षेत्रीय-स्थैर्यं च दृष्ट्वा स्वीकृतम्। लिट्टे सङ्घटना दीर्घकालपर्यन्तं श्रीलङ्कायां पृथक्-तमिल-राष्ट्रस्य याचनां कृत्वा हिंसात्मक-क्रियाकलापेषु संलग्ना आसीत्।

श्रीलङ्का-सर्वकारस्य लिट्टे-सङ्घटनायाश्च मध्ये संघर्षस्य समये भारतेन शान्ति-स्थापनस्य उद्देश्येन भारतीय-शान्ति-सेना (आई.पी.के.एफ.) श्रीलङ्कां प्रेषिता आसीत्। किन्तु तत्र परिस्थितयः अत्यन्तं जटिलाः अभवन् तथा च भारतीय-सेनया अनेकवारं बल-प्रयोगः अपि कर्तव्यः अभवत्। अस्मिन् संघर्षे बहवः सैनिकाः प्राणान् त्यक्तवन्तः।

भारतस्य अतिरिक्तं यूरोपीय-सङ्घः, कनाडा, अमेरिका इत्यादयः देशाः अपि लिट्टे-सङ्घटनां प्रतिबन्धित-सङ्घटना इति घोषितवन्तः। अस्याः सङ्घटनायाः उपरि आतंकवादी-क्रियाकलापेषु, हिंसायां, राजनैतिक-हत्यासु च संलग्नतायाः आरोपाः आसन्।

१४ मे-दिनस्य एषा घटना भारतस्य सुरक्षा-नीतेः दक्षिण-एशियायाः क्षेत्रीय-राजनीतेश्च महत्त्वपूर्णं परिवर्तन-बिन्दुरूपेण मन्यते। अयं दिवसः आतंकवादस्य उग्रवादस्य च विरुद्धं भारतस्य दृढ-नीतेः स्मरणम् अपि कारयति।

महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्

• १६०७ - उत्तर-अमेरिकायां आङ्ग्लैः स्वस्य प्रथमः स्थायी-आवासः स्थापितः। तस्य नाम “जेम्स-टाउन, वर्जीनिया” इति अभवत्। • १६१० - फ्रान्स-देशे हेनरी-चतुर्थस्य हत्या अभवत् तथा च लुइस-तेरशः फ्रान्स-देशस्य सिंहासने आरूढः। • १७०२ - इङ्ग्लैण्ड-नीदरलैण्ड-देशाभ्यां फ्रान्स-स्पेन-देशयोः विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता। • १८११ - पराग्वे-देशः स्पेन-देशात् स्वतन्त्रः अभवत्। • १८७८ - प्रथमवारं “वैसलीन” इति ब्राण्ड-नाम्नः पञ्जीकरणं रॉबर्ट-ए-चेसब्राफेन कृतम्। • १८७९ - थॉमस-एडिसन् यूरोपस्य एडिसन्-टेलिफोन-निर्माण्या सम्बद्धः अभवत्। • १९४४ - ब्रिटिश-सैनिकैः कोहिमा-नगरस्य अधिकारः प्राप्तः। • १९४८ - इजराइल-देशेन ब्रिटेन-देशात् स्वतन्त्रतायाः घोषणा कृता। • १९५५ - वारसा-सन्धौ हस्ताक्षराणि कृतानि। सोवियत-सङ्घेन पूर्व-यूरोपस्य सहयोगि-देशैः सह पोलैण्ड-देशस्य राजधानी वारसा-नगरे अस्याः सन्धेः अनुमोदनं कृतम्। • १९६३ - कुवैत-संयुक्त-राष्ट्र-सङ्घस्य १११ तमः सदस्यः अभवत्। • १९७३ - अमेरिका-देशस्य सर्वोच्च-न्यायालयेन सेनायां महिलानां समान-अधिकाराः अनुमोदिताः। • १९८४ - फेसबुक-संस्थापकस्य मार्क-जुकरबर्गस्य जन्म अभवत्। • १९९१ - दक्षिण-अफ्रीका-देशस्य वर्णभेद-विरोधि-नेतुः नेल्सन-मण्डेला इत्यस्य पत्नी विनी-मण्डेला चत्वारः युवकान् अपहृत्य षड्वर्षीय-कारावास-दण्डेन दण्डिता। • १९९२ - भारतेन लिट्टे-सङ्घटनायाः उपरि प्रतिबन्धः आरोपितः। • १९९९ - पाकिस्तानी-पत्रकारस्य जनम-सेठी इत्यस्य “फ्राइडे-टाइम्स” पत्रिकायाः ग्रहणम् अभवत्। शताब्द्याः अन्तिमः विश्वकप-क्रिकेट-प्रतियोगिता लॉर्ड्स् (इङ्ग्लैण्ड) मध्ये आरब्धा। • २००१ - भारत-मलेशिया-देशयोः मध्ये सप्त-सन्धिः सम्पन्नाः। • २००४ - “डेली-मिरर” पत्रिकयाम् इराक-देशे युद्धबन्दिषु कथित-अत्याचारं दर्शयन्तीनां मिथ्या-चित्राणां प्रकाशनार्थं ब्रिटेन-देशात् क्षमा याचिता। • २००६ - पूर्व-कम्यूनिस्ट-नेता गिओर्गिओ-नैपोलितानो इटली-देशस्य नूतनः राष्ट्रपतिः निर्वाचितः। “न्यूयार्क-टाइम्स” पत्रिकायाः प्रबन्ध-सम्पादकः पुलित्जर-पुरस्कार-विजेता ए.एम.-रोसेंथलः ८४ वर्षे निधनम् अगच्छत्। चीन-देशेन कला-क्षेत्रे प्रचलित-जालसाज्याः निवारणार्थं आयोगः गठितः। • २००७ - जापान-देशेन स्वस्य शान्तिवादि-संविधानस्य संशोधन-सम्बद्ध-विधेयकं स्वीकृतम्। • २००८ - “टाइम्स-एन.आई.ई.” इत्यनेन “इनमा-अवार्ड-२००८” प्राप्तः। • २०१० - भारत-रूस-देशयोः मध्ये रक्षा-परमाणु-ऊर्जा-अन्तरिक्ष-विज्ञान-प्रौद्योगिकी-हाइड्रोकार्बन-व्यापार-निवेशादिषु २२ सन्धिः सम्पन्ना। • २०१२ - इजराइल-देशस्य कारागारेषु निरुद्धाः १५०० फलस्तीनी-गृहीताः उपवास-आन्दोलनस्य समाप्त्यर्थं सम्मताः। • २०१३ - ब्राजील-देशः समलैङ्गिक-विवाहस्य मान्यतां दातुं पञ्चदशः देशः अभवत्।

जन्म

• १६५७ - शम्भाजी - शिवाजी-महाराजस्य ज्येष्ठः पुत्रः उत्तराधिकारी च आसीत्। • १८८३ - अल्लादि-कृष्णास्वामी-अय्यर - प्रसिद्धः न्यायविद्, अधिवक्ता, शिक्षाशास्त्री च आसीत्। • १८९२ - अरुण-चन्द्र-गुहः - प्रसिद्धः स्वतन्त्रता-सेनानी राजनैतिक-कार्यकर्ता च आसीत्। • १९२३ - मृणाल-सेन - भारतीय-चलच्चित्राणां प्रसिद्धः निर्माता निर्देशकश्च आसीत्। • १९६२ - रघु-राम-कृष्ण-राजू - भारतीयः उद्योगपति राजनीतिज्ञश्च अस्ति, यः १७ तमे लोकसभायां सांसदः अस्ति।

निधनम्

• १९२३ - एन.जी.-चन्दावरकरः - भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य अध्यक्षः आसीत्। • १९४३ - अल्ला-बख्शः - आङ्ग्ल-शासन-कालस्य भूमिपालकः, सर्वकारी-ठेकेदारः, स्वतन्त्रता-संग्राम-सेनानी राजनीतिज्ञश्च आसीत्। • १९६३ - आचार्य-रघुवीर - महान् भाषाविद्, प्रख्यातः विद्वान्, राजनैतिक-नेता भारतीय-धरोहरस्य मनीषी च आसीत्। • १९७८ - जगदीशचन्द्र-माथुरः - प्रसिद्धः नाटककारः आसीत्। • २०१० - वृन्दा-करंदीकरः - ज्ञानपीठ-पुरस्कार-सम्मानिता मराठी-कवयित्री आसीत्। • २०११ - महेन्द्र-सिंह-टिकैतः - कृषक-नेता आसीत्। • २०१६ - कण्डासामी-कुप्पुसामी - तमिल-विद्वान् लेखकश्च आसीत्।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता