नवदिल्ली-भारतीय-जनता-पक्षः (बि. जे. पि.) लोकसभायाः विपक्षनेतारः राहुलगान्धीवर्यस्य विदेशयात्राणां व्ययस्य विषये गम्भीरान् प्रश्नान् उत्थापयत्। 2004 तः 2026 पर्यन्तं राहुलगान्धी 54 विदेशयात्रां कृतवान्, यस्य मूल्यं प्रायः 60 कोटिरूप्यकाणि आसीत् इति भाजपा-पक्षः अवदत्। एतेषां यात्राणां वित्तपोषणं विवरणं च सार्वजनिकं न कृतम् इति दलः आरोपितवान्।

गुरुवासरे पक्षस्य मुख्यालये पत्रकारसम्मेलनं सम्बोधयन् भाजपा-पक्षस्य प्रवक्ता तथा सांसदः डा. सम्बित् पात्रा अवदत् यत् राहुलगान्धी स्वव्ययेन 54 विदेशयात्रां कृतवान्, यस्य मूल्यं 60 कोटिरूप्यकाणि आसीत्। एतेषु यात्रासु अमेरिका, इटली, युनैटेड् किङ्ग्डम्, जर्मनी, वियट्नाम्, कम्बोडिया, सिङ्गापुर्, बह्रेन्, माल्दीव्स्, कतार्, यु. एईतथा च सद्यः एव ओमान-मस्कट्-देशानां भ्रमणानि अन्तर्भवन्ति। प्रेस्-यात्रा-कार्यक्रमाः, संसदीय-अभिलेखाः, अधिकांशाः भ्रमणानां छायाचित्र-मार्गाः च सार्वजनिकानि सन्ति, परन्तु वित्तीयस्रोतः अस्पष्टः अस्ति।

सम्बित् पात्रा अवदत् यत् 2013-2014 तथा 2022-2023 मध्ये राहुलगान्धिनो घोषित-आयः प्रायः 11 कोटिरूप्यकाणि आसीत्, विदेशयात्रासु कथितव्ययः 60 कोटिरूप्यकाणि आसीत् इति। स्पष्टतया, आयव्ययस्य च मध्ये महान् अन्तरः अस्ति

केषाञ्चन यात्राणां विशेषम् उल्लेखं कुर्वन्, सः अवदत् यत् 2015 तमे वर्षे दक्षिणपूर्व-एशिया-यात्रायाः व्ययः 45 दशलक्षरूप्यकाणि आसीत् इति, यदा राहुलगान्धिनोवर्यस्य घोषित-आयः तस्मिन् वर्षे 86.5 दशलक्षरूप्यकाणि आसीत् इति। तथैव, दिसंबर 2025 इत्यस्मिन् लण्डन्-बर्लिन-नगरयोः यात्रायाः मूल्यं ₹14 दशलक्षम्, सेप्टेम्बर्-मासे ल्याटिन्-अमेरिका-देशस्य यात्रायाः मूल्यं ₹55 दशलक्षम्, अप्रैल 2025 इत्यस्मिन् बोस्टन्-नगरस्य यात्रायाः मूल्यं ₹12 दशलक्षम् इति प्रतिपादितम्।

सम्बित् पात्रा इत्यनेन आरोपितं यत् अप्रैल2025 इत्यस्मिन् दुबायि-नगरं प्रति, May 2026 इत्यस्मिन् मस्कट्-नगरं प्रति च यात्रां अघोषितानि आसन् इति। एतेषां यात्राणां विषये सी. आर्. पी. एफ्. इत्यनेन पत्राणि लिखितानि आसन्, यत्र नो प्रोग्राम्, नो होस्ट् डिस्क्लोज़र्, सीक्रेट् ट्रिप इत्यादीनां उल्लेखः आसीत्।

सः अवदत् यत् भारतीय-विधिना, विशेषतः एफ्. सि. आर्. ए. सम्बद्ध-उपबन्धैः, सांसदस्य अथवा सार्वजनिकपदवीं धारयन् व्यक्तेः कृते विदेशीय-आतिथ्यम् स्वीकृत्य पूर्वम् अनुमतिं ग्रहीतुं अनिवार्यं भवति। सः प्रश्नम् अकरोत् यत् एतेषां यात्राणां अनुमतिः अभिलेखाः च किमर्थं सार्वजनिकानि न कृतानि, यदि व्ययः विदेशीयस्रोतसा व्ययते स्म इति।

बि. जे. पि. नेता काङ्ग्रेस्-पक्षस्य अध्यक्षाय मल्लिकार्जुनखर्गे इत्यस्मै कथितेन सी. आर्. पी. एफ्.-पत्रस्य उद्धरणं कृत्वा उक्तवान् यत् दिसंबर2024 तथा सितंबर2025 इत्येतयोः मध्ये षट् अघोषितविदेशयात्राः आसन् यानि अपेक्षित-सुरक्षा-नियमावलीं न अनुसरन्ति स्म इति।

भाजपा-नेता काङ्ग्रेस-पक्षम् अपृच्छत् यत् मई2026 इत्यस्मिन् राहुलस्य ओमान-यात्रायाः व्ययं कः व्ययत इति। यदि विदेशीय-संस्था व्ययं करोति तर्हि अनुज्ञापत्रं सार्वजनिकं करणीयम्। यदि यात्रा व्यक्तिगत-व्ययस्य कृते आसीत् तर्हि ब्याङ्क्-स्टेट्मेण्ट्स्, फोरेक्स्-वौचर्स्, पक्ष-अभिलेखाः वा प्रकाशनीयाः भवेयुः।

--------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani