नवदेहली, 14 मे-मासः (हि.स.)। महाराष्ट्रस्य बुल्धाना-मण्डलस्य विश्वप्रसिद्धस्य लोणार-सरोवर-नगरस्य प्राचीन-दैत्यसुदन-मन्दिरे 15 मे-मासे 'किरणोत्सवः' भविष्यति। शुक्रवासरात्, अग्रिम-पञ्चदिनानि यावत्, अस्मिन् मन्दिरे भगवतः विष्णोः अवतारस्य दैत्यसूदनस्य 'श्री' इत्यस्य चरणेषु सूर्यकिरण-अभिषेकः भविष्यति। एतेषु पञ्चदिनेषु, अपराह्णे 11 तः 1 पर्यन्तं, सूर्यस्य रश्मयः साक्षात् भगवतः दैत्यसूदनस्य प्रतिमायाः अभिषेकं कुर्वन्तः दृश्यन्ते। प्राचीन-अभियान्त्रिकी-अद्भुतं द्रष्टुं बहुसङ्ख्यकाः भक्ताः समागमिष्यन्ति। अयं उत्सवः पञ्चदिनानि यावत् प्रचलति।

स्थानीयाः नागरिकाः भक्ताः च पुरातत्त्वविभागं प्रति आग्रहम् अकुर्वन् यत् आगच्छतां भक्तानां कृते पेयजलस्य, सूर्यदाहात् रक्षितुं छायायाः च समुचितां व्यवस्थां करोतु इति। लोणार-नगरस्य निवासिनः नन्दुभाऊ अवदत् यत् किरणोत्सवस्य कारणात् नगरे पर्यटकानां सङ्ख्या वर्धमाना अपि स्थानीयव्यवसायिनः उपकृताः भविष्यन्ति इति। एतेषां अद्भुत-क्षणानां साक्ष्यं प्राप्तुं दूरदूरात् जनाः आगच्छन्ति। एषा घटना न केवलं धार्मिकदृष्ट्या अपितु ऐतिहासिक-वैज्ञानिक-दृष्ट्या अपि अत्यन्तं महत्त्वपूर्णम् अस्ति। अतः प्रशासनेन अस्मिन् विषये सर्वाः व्यवस्थाः करणीयाः।

लोणार-नगरं प्राचीनमन्दिराणां कृते प्रसिद्धम् अस्ति। विश्वप्रसिद्धे लोणार-सरोवरं परितः च बहूनि प्राचीनानि मन्दिराणि सन्ति। तेषु अन्यतमं सुन्दरं उत्कीर्णं प्राचीनं दैत्यसूदनमन्दिरम् अस्ति यत् प्रायः 1000 वर्षप्राचीनम् अस्ति। अस्य मन्दिरस्य वास्तुकला प्रत्यक्षतया कोणार्कस्य सूर्यमन्दिरस्य सदृशी अस्ति। सहस्रवर्षेभ्यः पूर्वं अन्तरिक्षात् पतिता उल्का लोणार-नगरे उल्का-सरोवरस्य निर्माणम् अकरोत्। अस्य सरोवरस्य समीपे दैत्यसुदनमन्दिरम् अस्ति यत् 1878 तमे वर्षे द्वितीयवारं विश्वस्य पुरतः आगतम्। यतो हि इदं मन्दिरं पूर्वं मृत्तिकाग्रस्य अधः पूरितम् आसीत्, अतः बहिः अनियमिततारूपेण दृश्यमानं मन्दिरं अत्यन्तं प्राचीनस्य सुन्दरस्य च कलाकृत्याः उदाहरणम् अस्ति। हेमन्तपन्थि-शैल्या निर्मितं मन्दिरं उत्कीर्णस्तम्भैः परिवेष्टितम् अस्ति। अस्य मन्दिरस्य गर्भगृहे कृष्णशिलया निर्मितस्य कवचधारिणः भगवतः विष्णोः मूर्तिः, तस्य पादस्य अधः लवणासुरः नाम्नः राक्षसः च अस्ति, यः भगवता विष्णुना मारितः अस्ति। मन्दिरस्य निर्माणे वास्तुशास्त्रे खगोलशास्त्रे च विशेषम् अवधान-कारणात् प्रतिवर्षं मे-मासे 5 दिनानि यावत् सूर्यकिरणैः मन्दिरस्य अभिषेकः भवति।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan