नवदिल्ली, 14मईमासः, हि.सं. केरल-राज्ये मुख्यमन्त्रिपदस्य विषये दिनानि यावत् प्रचलितः ऊहापोहः अन्ततः समाप्तः अभवत्। काङ्ग्रेस-नेतृत्वे राज्यस्य वरिष्ठः नेता वी. डी. सतीशनः काङ्ग्रेस्-विधायक-पक्षस्य नेता इति निर्वाचितः। एतेन सः राज्यस्य अग्रिमः मुख्यमन्त्री भवितुं निश्चितः अस्ति। मुख्यमन्त्रीपदस्य स्पर्धायां काङ्ग्रेस्-पक्षस्य सामान्यसचिवस्य के. सी. वेणुगोपालस्य तथा वरिष्ठनेतारः रमेशः चेन्नितला इत्यस्य च नामानि अपि प्रचलन्ति स्म, परन्तु अन्ततः दलस्य नेतृत्वे विश्वासः अभवत् यः काङ्ग्रेस्-नेतृत्वे युनैटेड्-डेमोक्राटिक्-फ़्रण्ट् (यू. डी. एफ्.) इत्येतं पुनः अधिकारं प्रति आनेतुं महत्त्वपूर्णां भूमिकां निरवहत्।

वी. डी. सतीशनस्य राजनैतिकयात्रायाः आरम्भः छात्रराजनीत्याः आरभ्य मुख्यमन्त्रिपदपर्यन्तं अभवत्। सः केरल-राजनीत्यां वाक्पटुः, अध्यवसायी नेता, अभूतपूर्वः राजनेतारः च इति प्रसिद्धः अस्ति। विधानसभायां तथ्यैः, प्रलेखैः च सर्वकारस्य भ्रमणं कर्तुं तस्य शैली, सः काङ्ग्रेस्-पक्षस्य प्रभावशालिषु नेतृषु अन्यतमः अभवत्।

वडस्सेरी दामोदरन सतीसन इत्यस्य जन्म एर्नाकुलम्-मण्डलस्य नेट्टूर्-नगरे 31 मई1964 दिनाङ्के अभवत्। तस्य पिता के. दामोदरन् मेनन, माता वी. विलासिनी अम्मा च आसीत्। सामान्यपरिवारात् आगत्य सतीशनस्य राजनीतिः राजनैतिकपरम्परातः न, अपितु छात्रान्दोलनेन, सङ्गठनात्मकक्रियावादेन च उद्भूतम् आसीत्। अतः काङ्ग्रेस-पक्षस्य अन्तः तस्य परिचयः मूलस्तरीयः नेता अस्ति।

सतीशनस्य प्रारम्भिकशिक्षणं पनङ्गड्-उच्चविद्यालये अभवत्। ततः सः थेवरा-नगरस्य सेक्रेड्-हार्ट्-महाविद्यालयात् स्नातकपदवीं प्राप्तवान्। सामाजिकविषयेषु तस्य रुचिः, कोच्चि-नगरस्य राजगिरि-कालेज्-आफ्-सोशियल्-सैन्सस् इत्यतः मास्टर्-आफ्-सोशियल्-वर्क् इति उपाधिम् अवाप्नोत्। पश्चात् सः विधिशास्त्रस्य अध्ययनं कृत्वा एल्. एल्. बि. तथा एल्. एल्. एम्. उपाधिं प्राप्तवान्। विधिशास्त्रस्य सामाजिक-अध्ययनस्य च एषा पृष्ठभूम्या तस्य राजनैतिकशैल्याः महत्त्वपूर्णः आधारः निर्मितः।

सः राजनीतिं प्रवेष्टुं पूर्वम् प्रायः दशकं यावत् केरल-उच्च-न्यायालये कार्यम् अकरोत्। न्यायालयेषु कार्यं कुर्वन् सः संवैधानिकविषयेषु, प्रशासनिक-प्रक्रियासु, विधायी-विषयेषु च गहनं ज्ञानं विकसितवान्। अनेन एव कारणात् विधानसभायां तस्य भाषणानि केवलं राजनैतिक-आरोपेषु एव सीमितानि न आसन् अपितु तथ्येषु, विधि-पक्षेषु, अङ्केषु च आधारितानि इति मन्यन्ते स्म।

तस्य राजनैतिकयात्रा तस्य छात्रजीवने आरब्धा। महाविद्यालयदिनेषु सः काङ्ग्रेस्-पक्षस्य छात्रविभागेन केरल-छात्रसङ्घेन (के. एस्. यू.) सम्बद्धः आसीत्। अचिरात् एव तस्य आयोजनक्षमता, वक्तृत्वशैली च तं छात्रराजनीतेः प्रमुखं मुखं कृतवती। सः 1986-87 तमे वर्षे महात्मागान्धीविश्वविद्यालयस्य छात्रसङ्घस्य अध्यक्षत्वेन निर्वाचितः। ततः सः भारतीय-राष्ट्रिय-छात्रसङ्घस्य (एन्. एस्. यु. ऐ.) राष्ट्रिय-सचिवः अभवत्। छात्रराजनीत्याः बहिः आगत्य, सः युवकाङ्ग्रेस्-मध्ये, ततः मुख्यधाराराजनीत्यां च प्रबलं मुद्रां कृतवान्।

सतीशनस्य निर्वाचनयात्रा सुलभः नासीत्। 1996 तमे वर्षे सः प्रथमवारं परवूर्-विधानसभाक्षेत्रात् स्पर्धाम् अकरोत् परन्तु पराजितः अभवत्। तस्मिन् समये अयं प्रदेशः वामपक्षाणां दुर्गः इति मन्यते स्म। प्रारम्भिके पराजयेपि सः अस्मिन् प्रदेशे स्वक्रियावादं अन्ववर्तत। 2001 तमे वर्षे, यदा सः प्रथमवारं एम्. एल्. ए. रूपेण निर्वाचितः, तदा सुस्थिरः जनसम्पर्कः, सङ्गठनात्मकं परिश्रमं च फलम् अवाप्नोत्।

ततः परं सः स्वस्य विजयपरम्परां अन्ववर्तत। 2001, 2006, 2011, 2016, 2021 तथा 2026 वर्षेषु सः परवूर्-विधानसभाक्षेत्रात् निरन्तरं निर्वाचितः अभवत्। 2026 तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचने सः भारतीयसाम्यवादिपक्षस्य (सि. पि. ऐ.) अभ्यर्थिं ई. टी. टैसन् मास्टर् इत्येनं महता अन्तरात् पराजयत। अयं विजयः न केवलं व्यक्तिगत-लोकप्रियतायाः, अपितु काङ्ग्रेस्-नेतृत्वे यु. डि. एफ्-पक्षस्य पुनरागमनस्य अपि प्रतीकः आसीत्।

केरल-राजनीत्यां सतीशनः पूर्वमुख्यमन्त्रिणः के. करुणाकरन्-वर्यस्य निकटवर्तिः इति मन्यते। करुणाकरन्-वर्यस्य राजनैतिक-शिबिरेन सह सम्बद्धः भूत्वा सः सङ्घटन-राजनीत्याः सूक्ष्मांशान् बहु निकटतया ज्ञातवान्। परन्तु कालान्तरे ते स्वकीयं स्वतन्त्रं राजनैतिकं व्यक्तित्वं निर्मितवन्तः। काङ्ग्रेस्-पक्षस्य अन्तः, ते नेतारः इति मन्यन्ते, ये स्वविवेचनानि स्पष्टतया प्रकटयन्ति इति ज्ञायते।

विधानसभायां सतीशनस्य भूमिका विशेषतया लक्षिता आसीत् यदा सः सोलार्-स्क्याम्, बार्-घूसप्रहारः इत्यादीन् विषयान् प्रबलतया उत्थापयत्। विपक्षस्य नेतृत्वे, सः निरुद्योगस्य, आर्थिकसङ्कटस्य, भ्रष्टाचारस्य, प्रशासनिक-निर्णयानां च विषये वाम-जनतांत्रिक-मोर्चा (एल्. डि. एफ्.)-सर्वकारस्य अविरामं भ्रमणं कृतवान्। तस्य भाषणेषु तीक्ष्ण-राजनैतिक-भाषा, तथ्यात्मक-प्रस्तुतिः च आसन्।

2021 तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचने काङ्ग्रेस्-नेतृत्वे यु. डि. एफ्-दलस्य पराजयानन्तरं दलनेतृत्वेन परिवर्तनस्य सङ्केतः दत्तः। काङ्ग्रेस्-नेतृत्वे रमेश-चेन्नितलस्य स्थाने वी. डी. सतीशनः विपक्षनेतारूपेण नियुक्तः। अयं निर्णयः तस्मिन् समये अनेकेभ्यः राजनैतिक-निरीक्षकाणां कृते आश्चर्यकरः अभवत्, यतः काङ्ग्रेस्-पक्षस्य अनेके वरिष्ठ-नेतारः अस्य पात्रस्य प्रतियोगिनः इति मन्यन्ते स्म। परन्तु अग्रिमेषु पञ्चवर्षेषु सतीशनः विपक्षनेतारूपेण स्वस्य भूमिकां दृढतया प्रतिष्ठापितवान्।

सः काङ्ग्रेस्-सङ्घटनायां नव-पीढिं अग्रे आनयन् इति अवधानं दत्तवान्। कर्मचारिणां मध्ये निरन्तरं संवादः, सार्वजनिकसभासु आक्रामिका शैली, जनैः सह प्रत्यक्षतया विषयान् योजयितुं रणनीतिः च तं राज्यराजनीतेः प्रमुखं मुखं कृतवन्तः।

2026 तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचने काङ्ग्रेस्-नेतृत्वे यु. डि. एफ्. इत्यस्य विजयस्य कृते तस्य रणनीतिः प्रमुखः इति मन्यते। निर्वाचन-प्रचारकाले सः सम्पूर्णे राज्ये व्यापकरूपेण प्रचारम् अकरोत्। सः निरुद्योगं, वर्धमानं ऋणं, विकासकार्यं, प्रशासनिक-उत्तरदायित्वम् इत्यादीन् प्रमुखान् निर्वाचनविषयाः अकरोत्। यदि यू. डी. एफ़्. निर्णायकं विजयं न पञ्जीकरोत् तर्हि सः राजनीतिात् निवृत्तः भविष्यति इति निर्वाचन-प्रचारस्य समये तस्य वक्तव्यम् अपि बहु चर्चितम् आसीत्। इदं वक्तव्यं काङ्ग्रेस्-कार्यकर्तृषु उत्साहम् उदपादयत्।

मुख्यमन्त्रीपदस्य कृते तस्य प्रयासः इण्डियन्-यूनियन्-मुस्लिम्-लीग् (ऐ. यु. एम्. एल्.) इत्यस्य समर्थनेन अपि प्रबलः अभवत्। यू. डी. एफ़्. इत्यस्य प्रमुखसहयोगीरूपेण ऐ. यू. एम्. एल्. मुक्तरूपेण तेषां पक्षे आसीत्। तस्य नाम अन्यैः संयुक्तसहभागिभिः अपि स्वीकृतम् आसीत्। ततः काङ्ग्रेस्-नेतृत्वेन विस्तृत-विचारविमर्शानन्तरं तस्य नाम अन्तिमं कृतम्।

वी. डी. सतीशनस्य परिचयः न केवलं राजनैतिकनेतारूपेण अपितु अध्ययनशीलस्य सरलस्य च सार्वजनिकजीवनस्य नेतृत्वस्य रूपेण अपि अस्ति। सः वृत्त्या अधिवक्ता अस्ति तथा च व्यक्तिगतजीवने अपेक्षाकृतं न्यूनं प्रचारम् इच्छति। तस्य पत्नी आर् लक्ष्मीप्रियया, एका पुत्री च अस्ति। सः पठनं, यात्रां, पदयात्रां च रोचते इति कथ्यते। राजनैतिकसहकर्मिणः तं नेतृत्वे जानन्ति, यः कस्यापि विषये मतदानात् पूर्वं तथ्येषु गभीरं गवेषणं करोति।

2026 तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचनार्थं दत्तस्य शपथपत्रस्य अनुसारं तस्य सम्पत् प्रायः 6.7 कोटिरूप्यकाणि आसीत् इति कथ्यते। अस्मिन् चल-अचल-सम्पत्तिः च अन्तर्भवन्ति। परन्तु, केरलराजनीते तस्य परिचयः मुख्यतया सक्रिय-विपक्षनेतारूपेण, सङ्गठनात्मक-क्षमतायुक्त-राजनेतारूपेण च अस्ति।

--------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani