भारतीयराजनीतेः इतिहासे १६ मे-दिनाङ्कः एकः महत्त्वपूर्णः परिवर्तनबिन्दुः इति रूपेण अभिलिखितः अस्ति, यदा १९९६ तमे वर्षे सम्पन्नानां लोकसभा-निर्वाचनानां अनन्तरं देशे सत्तायाः नूतनः अध्यायः आरब्धः। अस्मिन् निर्वाचने भारतीय-जनतापक्षः १६१ आसनैः सह सर्वतः बृहत्तमः पक्षः अभवत् तथा शासन-निर्माणस्य कथनं प्रस्तुतवान्।

अस्य क्रमस्य अन्तर्गतं १६ मे-मासे १९९६ तमे वर्षे वरिष्ठ-नेता अटल-बिहारी-वाजपेयी-महोदयः प्रथमवारं प्रधानमन्त्री-पदस्य शपथं स्वीकृतवान्। किन्तु एषः सर्वकारः बहुमतं सिद्धुं न अशक्नोत् तथा केवलं त्रयोदश-दिनेषु पतितवती। भारतीय-संसदीय-इतिहासे एषः अद्यावधि लघुत्तमः प्रधानमन्त्रि-कार्यकालः मन्यते।ततः परं १९९८ तमे वर्षे मध्यावधि-निर्वाचनानि अभवन्, यस्मिन् पुनः भारतीयजनतापक्षः सर्वतः बृहत्तमः पक्षः तथा राष्ट्रीय-जनतान्त्रिक-गठबन्धनम् (एनडीए) सर्वतः विशालं गठबन्धनम् अभवत्। अस्य जनादेशस्य अनन्तरम् अटल-बिहारी-वाजपेयी-महोदयः १९ मार्चमासे १९९८ तमे वर्षे द्वितीयवारं प्रधानमन्त्री-पदस्य शपथं स्वीकृतवान्। किन्तु एषा सर्वकारः अपि दीर्घकालं स्थिरः न अभवत् तथा प्रायः त्रयोदश-मासानन्तरं त्यागपत्रं दातुं बाध्यः अभवत्।

राजनैतिक-अस्थिरतायाः मध्ये १९९९ तमे वर्षे पुनः देशः मध्यावधि-निर्वाचनानां समक्षम् अकरोत्। अस्मिन् निर्वाचने राष्ट्रीय-जनतान्त्रिक-गठबन्धनम् ३०३ आसनैः सह स्पष्टं बहुमतं प्राप्तवद् तथा पुनः सत्तायां प्रत्यागतम्। ततः परं वाजपेयी-महोदयः १० अक्टोबरमासे १९९९ तमे वर्षे तृतीयवारं प्रधानमन्त्री-पदस्य शपथं स्वीकृतवान्।

एषः सर्वकारः अपेक्षया अधिकः स्थिरः अभवत् तथा स्वस्य कार्यकाले अनेकान् महत्त्वपूर्णान् नीतिगत-निर्णयान् स्वीकृतवान्। किन्तु अनन्तरं कार्यकालस्य समाप्तेः प्रायः षण्मासपूर्वमेव मध्यावधि-निर्वाचनानां आयोजनस्य निर्णयः स्वीकृतः, यः राजनीतिक-दृष्ट्या महत् द्यूतम् इति मन्यते।एताभिः घटनाभिः भारतीय-लोकतन्त्रे गठबन्धन-राजनीतेः नूतन-युगस्य आरम्भः अभवत् तथा एतदपि सिद्धम् अभवत् यत् संसदीय-व्यवस्थायां स्थिरतायाः जनादेशस्य च भूमिका कियती महत्त्वपूर्णा भवति।

महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्

• १९११ — कलकत्ता-नगरे (अधुना कोलकाता) निर्मितस्य तल्लाह-जलाशयस्य निर्माणं पूर्णम् अभवत्। सः तस्मिन् समये विश्वस्य बृहत्तमः ऊर्ध्व-जलाशयः इति कथितः। • १९२० — फ्रांसीसी-स्वातन्त्र्य-सैनिकायै सेनानायिकायै जॉन-ऑफ-आर्क-महोदयायै सन्त-पदवी प्रदत्ता। • १९४३ — वॉरसॉ-नगरे यहूदी-बस्तिषु प्रवर्तमानः संघर्षः समाप्तः। आरक्षक-दलैः कमाण्डो-दलैः च १९ एप्रिल-दिनाङ्के तासु बस्तिषु प्रवेशः कृतः आसीत्। • १९६० — भारत-ब्रिटेन-देशयोः मध्ये अन्ताराष्ट्रिय-टेलेक्स-सेवायाः आरम्भः अभवत्। • १९७४ — इस्राइल-देशस्य युद्ध-विमानैः सप्त फिलिस्तीनी-शरणार्थी-शिविराणि दक्षिण-लेबनान-प्रदेशस्य ग्रामाश्च बम-प्रहारैः लक्ष्यीकृताः। एतेषु आक्रमणेषु २७ जनाः मृताः तथा १३८ अन्ये आहताः। • १९७५ — सिक्किम-प्रदेशः भारतीय-संघस्य द्वाविंशतितमः प्रदेशः इति रूपेण सम्मिलितः। • १९९६ — अटल-बिहारी-वाजपेयी-महोदयः भारतस्य दशमः प्रधानमन्त्री इति रूपेण शपथं स्वीकृतवान्। • १९९९ — दक्षेस-सङ्घस्य २००२ तमे वर्षे भविष्यत् शिखर-सम्मेलनं थिम्फू-नगरे आयोजयितुं घोषणा कृता। • २००४ — टेनिस-क्रीडकः रोजर-फेडेरर-महोदयः हेम्बर्ग-मास्टर्स-उपाधिं विजितवान्। • २००६ — हॉलीवुड-चलच्चित्र-जगतः प्रसिद्धा अभिनेत्री नाओमी-वाट्स-महोदया संयुक्त-राष्ट्र-संस्थायाः राजदूता नियुक्ता। • २००६ — न्यूजीलैण्ड-देशस्य ४७ वर्षीयः मार्क-इंगलिस-महोदयः कृत्रिम-पादयोः साहाय्येन एवरेस्ट-शिखरे ध्वजम् आरोपयितुं सफलः प्रथमः पर्वतारोही अभवत्। • २००७ — निकोलस-सरकोजी-महोदयस्य फ्रांस-देशस्य राष्ट्रपतित्व-कार्यकालस्य आरम्भः अभवत्। • २००८ — उच्चतम-न्यायालयेन केन्द्रीय-शैक्षणिक-संस्थानानां स्नाकोत्तर-पाठ्यक्रमेषु २७ प्रतिशत-ओबीसी-आरक्षणस्य निरोधसम्बद्धः कोलकाता-उच्च-न्यायालयस्य निर्णयः निरस्तः। • २००८ — प्रधानमन्त्री मनमोहन-सिंह-महोदयः भूटान-देशस्य द्विदिवसीय-यात्रायै थिम्फू-नगरम् आगतः। • २०१० — सुल्तान-अजलान-शाह-कप-हॉकी-प्रतियोगितायां वर्षा-कारणात् अन्तिम-स्पर्धायाः आयोजनं न जातम्, अतः भारत-दक्षिण-कोरिया-देशौ संयुक्त-विजेतारौ घोषितौ। • २०१३ — अमेरिकी-वैज्ञानिकैः प्रथमवारं क्लोन-कृतात् मानव-भ्रूणात् स्टेम-सेल-निष्कर्षणे सफलता प्राप्ता।

जन्म

• १८०५ — सर-अलेक्जेण्डर-बर्न्स-महोदयः — वर्तमान-पाकिस्तान-अफगानिस्तान-तुर्कमेनिस्तान-उजबेकिस्तान-ईरान-प्रदेशेषु अभियानेषु प्रसिद्धः ब्रिटिश-अन्वेषकः राजदूतश्च। • १८५७ — आर.एन.-माधोलकर-महोदयः — भारतीय-राजनीतिज्ञः, यः किञ्चित्कालं भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य अध्यक्षः आसीत्। • १९०२ — करमशी-जेठाभाई-सोमैया-महोदयः — भारतीय-शिक्षाविद्। • १९३३ — गुलशेर-खान-शानी-महोदयः — प्रसिद्धः साहित्यकारः। • १९४८ — मङ्गलेश-डबराल-महोदयः — हिन्दी-भाषायाः आधुनिक-कवितायाः प्रमुखेषु सम्मानितेषु च रचनाकारिषु अन्यतमः। • १९४९ — चर्चिल-अलेमाओ-महोदयः — गोवा-प्रदेशस्य भूतपूर्वः चतुर्थः मुख्यमन्त्री। • १९५७ — ए.-नारायणस्वामी-महोदयः — भारतीयजनतापक्षस्य प्रसिद्धः राजनीतिज्ञः।

निधनम्

• १९४५ — गोपाल-चन्द्र-प्रहराज-महोदयः — ओडिया-भाषायाः प्रसिद्धः साहित्यकारः भाषाविद् च। • २०१४ — रूसी-मोदी-महोदयः — भारतस्य प्रसिद्धः उद्योगपतिः टाटा-समूहस्य शीर्ष-सदस्यश्च। • २०२१ — राजेन्द्र-सिंह-जडेजा-महोदयः — दक्षिणहस्तीयः उत्कृष्टः भारतीय-तीव्र-गोलक-क्षेपकः। • २०२२ — कर्नल-धर्मवीर-सिंह-महोदयः — भारतीय-सेनायाः वीर-सैनिकेषु अन्यतमः।

महत्त्वपूर्ण-अवसराः

• सिक्किम-स्थापना-दिवसः। • राष्ट्रीय-डेंगू-दिवसः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan