खुन्ती, 16मेमासः (हि.स.)। शनिवासरे सम्पूर्णे मण्डले श्रद्धया, हर्षोल्लासे च वत्सवित्री-पूजा समाप्ता। तोरपा, कर्रा, मुर्हु इत्यादिषु विभिन्नेषु खण्डेषु विवाहिताः स्त्रियः वटवृक्षस्य पूजां कृतवन्तः, स्वपितुः दीर्घायुः, सुखः, समृद्धिः, अविच्छिन्नं सौभाग्यम् च कामनाम् अकुर्वन्।

प्रातःकालात् एव महिलाः मन्दिरेषु, वटवृक्षेषु च जनसम्मर्दं कुर्वन्ति स्म। पारम्परिकवस्त्राणि, षोहळवस्त्राणि च धारयन्तः स्त्रियः अनुष्ठानं कृतवत्यः, वटवृक्षस्य प्रदक्षिणं कृतवत्यः, रक्षात्मकसूत्राणि बद्धवत्यः, सावित्री-सत्यवानस्य कथां श्रुतवत्यः, सुखशान्त्यर्थं च प्रार्थयन्ति स्म।

अनेकेषु स्थानेषु सामूहिक-पूजाः आयोजिताः, यत्र महिलाः अपि भक्तिगीतं मङ्गलं च गायन्ति स्म। ग्रामेषु नगरेषु च पूजायाः विषये धार्मिकं वातावरणम् प्रबलम् आसीत्।

मण्डलस्य प्रमुखेषु शिव-मन्दिरेषु अपि भक्तानां महती जनसम्मर्दः दृश्यते। महाबोधि-महादेव-देवालयः, नामकुम्-शिवालयः, पिप्रतोली-देवालयः, तोरपा-शिवालयः इत्यादयः अन्ये शिव-मन्दिराणि प्रातःकालात् एव प्रार्थनां कुर्वन्तः आसन्।

भक्ताः भगवन्तं शिवं पूजयन्ति, सुखस्य, शान्तेः, समृद्धेः च कृते तस्य आशीर्वादं याचन्ति। मन्दिरेषु भक्तानां दीर्घाः पङ्क्तिः दृश्यन्ते स्म।

ग्राम्यक्षेत्रेषु महिलाः वटवृक्षस्य अधः दीपं प्रज्वालयन्तः पारम्परिक-रीतिरिवाजान् अनुसरन्ति स्म। अनेकेषु स्थानेषु वृद्धाः महिलाः नवविवाहितान् पूजायाः परम्परायाः महत्त्वस्य च विषये सूचितवत्यः। वत्सवित्री-पूजायाः विषये सम्पूर्णे मण्डले आस्थायाः भक्तेः च वातावरणम् दृष्टम्।

--------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani