Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
इतिहासस्य पृष्ठेषु १८ मे-मासः भारतस्य वैज्ञानिक-रणनीतिक-क्षमतायाः प्रतीकरूपेण अंकितः अस्ति। १९७४ तमे वर्षे अस्मिन्नेव दिने भारतेन राजस्थानस्य पोखरण-प्रदेशे स्वस्य प्रथमं सफलं भूमिगत-परमाणु-परीक्षणं कृत्वा विश्वस्य समक्षं स्वीयां प्रौद्योगिक-क्षमतां प्रदर्शितम्। एतेन उपलब्ध्या भारतः परमाणु-क्षमतायुक्त-राष्ट्राणां अग्रिम-पङ्क्तौ प्रतिष्ठितः।
एतत् परीक्षणं ‘स्माइलिङ्ग बुद्धः’ इति नाम्ना प्रसिद्धम् अभवत्। अस्य विशेषता आसीत् यत् तस्मिन् काले संयुक्त-राष्ट्र-सुरक्षा-परिषदः पञ्च-स्थायी-सदस्य-राष्ट्राणां अतिरिक्तं अन्येन केनापि राष्ट्रेण एतादृशं परमाणु-परीक्षणं न कृतम् आसीत्। भारतस्य एषः पदक्षेपः वैज्ञानिक-आत्मनिर्भरता तथा राष्ट्रिय-सुरक्षायाः दिशि महत्त्वपूर्णा उपलब्धिः मन्यते।
अस्य परमाणु-कार्यक्रमस्य आधारशिला १९७२ तमे वर्षे स्थापिता। तस्मिन् समये तत्कालीन-प्रधानमन्त्री इन्दिरा-गान्धी भाभा-परमाणु-अनुसन्धान-केन्द्रस्य (बार्क्) भ्रमणं कृतवती। तत्र वैज्ञानिकैः सह चर्चायां परमाणु-परीक्षण-योजनां अग्रे नेतुं सम्मतिः अभवत्। ततः परं भारतीय-वैज्ञानिकाः अत्यन्तं गोपनीय-रीत्या अस्याः परियोजनायाः कार्यं प्रारब्धवन्तः।
राजस्थानस्य पोखरण-प्रदेशे सम्पन्नेन एतेन परीक्षणेन विश्वस्य ध्यानं भारतं प्रति आकृष्टम्। तस्मिन् काले एषा केवलं वैज्ञानिक-उपलब्धिः नासीत्, अपितु एतेन भारतस्य रणनीतिक-स्थिति अपि सुदृढा अभवत्। यद्यपि अस्य परीक्षणस्य अनन्तरं अन्ताराष्ट्रीय-स्तरे अनेकाः प्रतिक्रियाः अपि समुपस्थिताः तथा च भारतस्य किञ्चन प्रौद्योगिक-कूटनीतिक-समस्याः सम्मुखीकर्तव्याः अभवन्।
तथापि एषा उपलब्धिः भारतीय-विज्ञानस्य इतिहासे मील-प्रस्तररूपेण सिद्धा अभवत्। पश्चात् १९९८ तमे वर्षे भारतेन पोखरणे एव अपरापि परमाणु-परीक्षण-श्रृङ्खला सम्पन्ना, येन स्वीय-क्षमता अधिक-सुदृढतया विश्वस्य समक्षं प्रदर्शिता। १८ मे-मासः अद्यापि भारतस्य वैज्ञानिक-दूरदर्शिता, आत्मनिर्भरता तथा राष्ट्रिय-शक्तेः प्रतीकरूपेण स्मर्यते।
महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्
• १८४८ — जर्मनी-देशे प्रथम-राष्ट्रीय-सभा उद्घाटिता। • १९१२ — प्रथमं भारतीयं पूर्ण-दीर्घता-चलच्चित्रं ‘श्री पुंडालिक’ प्रदर्शितम्। • १९५० — उत्तर-अटलाण्टिक-सन्धौ हस्ताक्षरस्य एकवर्षानन्तरं विश्वस्य १२ राष्ट्राणि अमेरिका-यूरोपयोः रक्षार्थं स्थायी-सङ्गठनस्य निर्माणे सम्मतानि अभवन्। • १९७४ — राजस्थानस्य पोखरणे प्रथमं भूमिगत-परमाणु-बम-परीक्षणं कृत्वा भारतः परमाणु-शक्ति-सम्पन्न-राष्ट्राणां श्रेण्यां समाविष्टः। • १९९१ — चॉकलेट्-निर्माण्यां रसायन-विशेषज्ञरूपेण कार्यं कुर्वती २७ वर्षीया हेलेन ब्रिटेन-देशस्य प्रथमा अन्तरिक्ष-यात्रिणी अभवत्। • १९९४ — संयुक्त-राष्ट्र-सङ्घेन १९९५ तमवर्षं ‘संयुक्त-राष्ट्र-सहिष्णुता-वर्ष’ इति रूपेण आचरितुं निर्णयः कृतः। • १९९४ — गाजा-पट्टिका-प्रदेशात् अन्तिम-इजरायली-सैनिक-दलस्य निष्क्रमणेन क्षेत्रे फिलिस्तीनी-स्वायत्त-शासनं पूर्णतया प्रवृत्तम्। • २००४ — इजराइल-देशस्य सैनिकैः राफा-विस्थापित-शिविरे १९ फिलिस्तीन-नागरिकाः हताः। • २००६ — नेपाल-नरेशः कर-परिधौ समाविष्टः। • २००७ — कजाकिस्तान-देशस्य राष्ट्रपतिः नूर-सुल्तान-नजर-वायेवस्य कार्यकालः असीमित-समयपर्यन्तं विस्तारितः। • २००८ — पार्श्वगायकः नितिन-मुकेशः मध्यप्रदेश-सर्वकारेण राष्ट्रिय-लता-मङ्गेशकर-अलंकरणेन सम्मानितः। • २००८ — भारतीय-मूलस्य लेखकः इन्द्रा-सिन्हा स्वस्य ‘एनिमल पीपुल’ इति पुस्तकाय कॉमनवेल्थ-सम्मानेन सम्मानितः। • २००९ — श्रीलङ्का-सर्वकारेण २५ वर्षपर्यन्तं तमिल-विद्रोहिभिः सह प्रचलित-युद्धस्य समाप्तिः घोषिताऽभवत्।
जन्म
• १६८२ — शाहूः — छत्रपति-शिवाजी-महाराजस्य पौत्रः तथा शम्भुजी-येसूबायोः पुत्रः। • १८८१ — राम-लिङ्गम्-चेट्टियारः — अधिवक्ता, राजनेता तथा संविधान-सभायाः सदस्यः। • १९१४ — एस.जगन्नाथन् — भारतीय-रिजर्व-धनागारस्य दशमः गवर्नरः। • १९३३ — एच.डी.देवगौडा — भारतस्य द्वादशः प्रधानमन्त्री। • १९३९ — सुधीर-रञ्जन-मजूमदारः — भारतीय-राष्ट्रीय-काङ्ग्रेसस्य राजनेता। • १९४८ — थावर-चन्द-गहलोतः — भारतीय-राजनेता। • १९५१ — जगदीप-धनखडः — भारतीय-जनता-पक्षस्य राजनेता। • १९५९ — फग्गन-सिंह-कुलस्ते — भारतीय-जनता-पक्षसम्बद्धः राजनेता। • १९६१ — अनिल-चौहानः — भारतस्य द्वितीयः ‘चीफ् ऑफ डिफेन्स स्टाफ’।
निधनम्
• १९३४ — मुकुन्द-दासः — भारतीय-बाङ्ग्ला-भाषायाः कविः, गीतकारः, सङ्गीतकारः तथा देशभक्तः। • १९६६ — पञ्चानन-माहेश्वरी — भारतस्य सुप्रसिद्धः वनस्पति-विज्ञानी। • २००९ — कृष्ण-पट्टाभि-जोइसः — प्रसिद्धः भारतीय-योगाचार्यः। • २०१२ — जय-गुरुदेवः — प्रसिद्धः धार्मिक-गुरुः। • २०१७ — अनिल-माधव-दवे — भारत-सर्वकारस्य पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-राज्यमन्त्री। • २०१७ — रीमा-लागू — हिन्दी-चलच्चित्राणां प्रसिद्धा अभिनेत्री।
महत्त्वपूर्ण-अवसराः
• पोखरण-परमाणु-विस्फोट-दिवसः (१९७४)। • अन्ताराष्ट्रिय-संग्रहालय-दिवसः।
Hindusthan Samachar / Divya Ranjan