नवदिल्ली-17मेमासः,(हि.स.) देशव्यापि जनगणना 2027 इत्यस्य प्रथमस्य चरणस्य अन्तर्गतं गृहसूचीकरणस्य तथा गृहगणनायाः (एच्. एल्. ओ.) क्षेत्रकार्यम् पञ्चसु प्रमुखेषु राज्येषु केन्द्रशासितप्रदेशेषु च आरभत। गृहमन्त्रालयस्य अनुसारं, अस्मिन् दिल्ली-नगरनिगमस्य (एम्. सी. डी.) क्षेत्रम्, राजस्थानं, मेघालयं, महाराष्ट्रं, झार्खण्ड् च अन्तर्भवन्ति। अपरपक्षे, डिजिटल्-जनगणनायाः अन्तर्गतं प्रवर्तिता स्व-गणना-सुविधा जनैः उत्तमप्रतिक्रिया प्राप्ता अस्ति तथा च अद्यावधि 25 राज्येषु केन्द्रशासितप्रदेशेषु च 14.4 लक्षतः अधिकाः परिवाराः स्व-गणनाम् सम्पन्नवन्तः।

आन्ध्रप्रदेशः, बिहारः, छत्तीसगढः, हरियाणा, मध्यप्रदेशः, पञ्जाबं, तेलङ्गाना, उत्तराखण्डः, अरुणाचलप्रदेशः, चण्डीगढः, दादरा-नगर-हवेली, दमन-दीव इत्येतेषु प्रदेशेषु गृह-सूचीकरणम् प्रचलति। अद्यात् गुजरात्-राज्ये, जम्मू-कश्मीर-प्रदेशे, लद्दाख्-प्रदेशे, पुदुचेरी-प्रदेशे च स्वगणनायाः सुविधा आरब्धा अस्ति। एतेषां क्षेत्राणां निवासिनः 31.05.2026 पर्यन्तं आधिकारिक-जालपुटस्य माध्यमेन पञ्जीकरणं कर्तुं शक्नुवन्ति। तदनन्तरं अत्र 1 जूनतः 30 जून 2026 पर्यन्तं क्षेत्रकार्यं भविष्यति। उत्तरप्रदेशः अपि स्वगणनायाः प्रक्रियायां अस्ति, यत् 21 मेपर्यन्तं भविष्यति, तदनन्तरं तत्क्षणमेव 22 मेतः 20 जून2026 पर्यन्तं भूस्तरीये गृहेषु सूचीकरणं भविष्यति।

पूर्वं अण्डमान्-निकोबार्-द्वीपेषु, लक्षद्वीपेषु, मिजोराम्-राज्ये, ओडिशा-राज्ये, सिक्किम्-राज्ये च तथा च एन्. डी. एम्. सी. (नवदेहली-नगरपरिषदः) तथा देहली-केण्टन्मेण्ट्-बोर्ड्-क्षेत्रेषु 16अप्रैल तथा 15 मे 2026 मध्ये गृह-सूचीकरणं गृह-गणना च सफलतया सम्पन्नम् आसीत्। इतिहासे प्रथमवारं एषा जनगणना सम्पूर्णतया डिजिटल्-माध्यमेन, चलभाषीय-उपयोजनानाम् उपयोगेन च क्रियते। अस्मिन् चरणे गणकाः विशेष-मोबैल्-आप्-द्वारा दत्तांशं सङ्गृहीतवन्तः सन्ति।

अस्मिन् प्रक्रियायां अधिसूचित-प्रश्नावलीद्वारा आहत्य 33 प्रश्नाः पृच्छन्ते। एतेषु मुख्यतया परिवारस्य निवासस्य स्थितिः, परिवारस्य विवरणानि, गृहे उपलभ्यमानानि मूलभूतसौकर्याणि, सम्पत्तिः च सम्बद्धाः सूचनाः सन्ति। एतत् दत्तांशं देशस्य विकासाय, कल्याणकारी-योजनानां प्रभावीरूपेण कार्यान्वयनाय च अतीव महत्त्वपूर्णं भविष्यति। ये परिवाराः ऑनलाइनमाध्यमेन स्वगणनां समाप्यन्त तेभ्यः अद्वितीयं 'स्वगणनां ऐ. डि.' प्राप्तम्। नागरिकाः एतत् सुरक्षितं स्थापयन्तु, यदा गणनाकाराः स्वगृहं गच्छन्ति तदा एतत् ऐ. डि. शेर् कुर्युः इति प्रार्थ्यते।

ये परिवाराः कस्मिंश्चित् कारणेन स्वगणनां न कृतवन्तः, ते आतङ्कितानां न भवेयुः। गणकाः स्वयमेव गृहं गत्वा स्वस्य विवरणानि अभिलेखनं करिष्यन्ति।

जनगणना-अधिनियमः, 1948 इत्यस्य कठोर-उपबन्धानाम् अन्तर्गतं नागरिकैः प्रदत्तानि सर्वाणि सूचनाः पूर्णतया सुरक्षितानि गोपनीयानि च स्थाप्यन्ते। अस्य उपयोगः अन्यस्मिन् कार्ये न भविष्यति अपितु केवलं सांख्यिकीयप्रयोजनार्थं, राष्ट्रियविकासयोजनाः निर्मातुं च भविष्यति। अस्मिन् राष्ट्रिय-अभियाने पूर्णतया सहयोगं कर्तुं सर्वकारः सर्वेभ्यः देशवासिनीं प्रार्थयति।

--------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani