मार्गमध्ये सौरशक्तेः उत्पादनं कुर्वती देशस्य प्रथमं मेट्रोयानम्।

नाग्पुरनगरम् , 17मेमासः, (हि.स.) महाराष्ट्र-मेट्रो-रेल्-निगमः (नाग्पुर्-मेट्रो) पर्यावरणसंरक्षणार्थं नूतनम् उपक्रमम् आरभत। आधुनिक-सार्वजनिक-परिवहनस्य साधनरूपेण परिगणितं नागपुर-मेट्रो इतीदम् अधुना पदयात्रायाः शक्तिकेन्द्रम् अभवत्। मेट्रो-मार्गस्य मध्यभागस्थे स्थले

नागपुर-मेट्रो-संस्थायाः वरिष्ठ-उप-महाप्रबन्धकस्य (कार्पोरेट्-कम्युनिकेशन्स्) अखिलेश-हाल्वे इत्यस्य मतेन, इयं परियोजना पर्यावरणसंरक्षणार्थं प्रमुखान् लाभान् आनयति। केवलं 50 किलोवाट् पीक् (के. डब्ल्यू. पी.) क्षमतायुक्तः सौरयन्त्रागारः प्रतिवर्षं प्रायः 64 टन् कार्बन्-डाई-आकसाइड इत्यस्य उत्सर्जनम् न्यूनीकर्तुं शक्नोति। एतत् प्रायः 2961 पूर्णविकसितवृक्षाणां तुल्यं भवति।

भारतस्य अन्येषु मेट्रो-परियोजनायां स्थानकेषु छादेषु सौरफलकानि स्थापितानि सन्ति, नागपुर-मेट्रो रेल्-मार्गयोः मध्ये स्थानस्य प्रभावीरूपेण उपयोक्तुं देशस्य प्रथमा परियोजना अभवत्। देहली-मेट्रो-रेल्-निगमेन स्थानकेषु, डिपो-मध्ये च सौर-ऊर्जा-केन्द्राणि स्थापितानि स्यात्, परन्तु नागपुर-नगरे ट्र्याक्-मौण्टेड्-सोलार्-सिस्टम्स् इत्यस्य सफलतया कार्यान्वयनस्य नेतृत्वं कृतम् अस्ति

प्रबन्धनस्य कथनानुसारम्, एतत् विश्वस्य प्रथमं तन्त्रम् अस्ति यत् मार्गयोः मध्ये सौरफलकान् स्थापयित्वा मेट्रो-यानस्य सञ्चालनं करोति।

इयं परियोजना इण्डो-जर्मन् सोलार् को-आपरेशन् इत्यस्य अन्तर्गतं जर्मनीदेशात् प्रायः ₹200 कोटिरूप्यकाणि निवेशम् अवाप्नोत्। अनेन कारणात् नागपुर-मेट्रो-संस्थायाः कृते कश्चिदपि राशिव्ययः न भवेत् आसीत्। इयं परियोजना शून्य-निवेश-प्रतिरूपम् इति विशेषतया चर्चिता अस्ति

मेट्रो-यानस्य कुलशक्तेः आवश्यकतायाः 50-65 प्रतिशतं भागं सौरशक्तिद्वारा प्राप्तुं लक्ष्यम् निर्धारितम् अस्ति। खाप्री-नगरे, न्यू-विमानस्थानके, विमानस्थानकस्य दक्षिण-मेट्रो-स्थानके च उत्पद्यमानः अतिरिक्तः विद्युत् महाराष्ट्र-राज्य-विद्युत्-वितरण-कम्पनी-लिमिटेड (महावितरण) इत्यस्मै दत्तः अस्ति, येन मेट्रो-संस्थायाः राजस्वः अपि वर्धते।

इयं परियोजना मेट्रो-यानस्य परिचालन-व्ययं न्यूनीकर्तुम् अर्हति, येन यात्रिकाणां प्रत्यक्षलाभः भवितुम् अर्हति। एतत् भविष्ये भाटकवृद्धिं नियन्त्रयितुं अपि साहाय्यं कर्तुं शक्नोति। आत्मानिर्भरभारत् तथा सुस्थिरविकासः इत्येतयोः परिकल्पनानां सुदृढीकरणं कुर्वती इयं परियोजना भारतीय-अभियान्त्रिकी-विदेशीय-निवेशस्य च उत्तमम् उदाहरणम् इति प्रशंसिता अस्ति।

नागपुर-मेट्रो इत्यस्य अस्य सफल-प्रयोगस्य अनन्तरं, अधुना पुणे-मेट्रो-मध्ये अपि मार्गस्य उपरि सौरफलकानां स्थापनार्थं सज्जता आरब्धा अस्ति। नागपुरस्य एतत् ग्रीन् मेट्रो माडेल् अधुना देशस्य अन्यनगराणां कृते अपि सुस्थिरविकासस्य नूतनम् उदाहरणं भवति।

महत्त्वपूर्णानि अङ्कानि

वार्षिक विद्युद् उत्पादनम् प्रायेण 70सहस्रम् एककानि

परियोजना क्षमताः 50 किलोवाट

प्राक्कलितम्

परियोजनाव्ययः 1 कोटिरुप्यकाणि

प्रतिदाय अवधिः 4 वर्षाणि

निर्वाहः मासे द्विवारं भवति।

कार्बन उत्सर्जनं न्यूनीकृतम्-प्रतिवर्षं 64 टनपरिमितम्

-------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani