शिमला, 20 मईमासः (हि.स.)।

हिमाचल-प्रदेशे पञ्चायत-निर्वाचनानां मध्ये अस्मिन् वर्षे निर्विरोध-निर्वाचनम् विशेष-चर्चायाः विषयः अभवत्। राज्यस्य कुल ३७५४ ग्राम-पञ्चायतेषु १३१ पञ्चायतानां निर्विरोध-चयनम् अभवत्, अर्थात् प्रायः ३.४९ प्रतिशतं पञ्चायताः मतदानं विना एव प्रतिनिधीन् चयनितवन्तः। रोचकं यत् जनजातीय-जिला-रूपेण प्रसिद्धः किन्नौर-जिलः निर्विरोध-निर्वाचने सम्पूर्ण-प्रदेशे अग्रस्थानम् अलभत, यदा उच्च-साक्षरता-दरस्य कृते परिचितः हमीरपुर-जिलः अस्मिन् विषये सर्वाधिकं पश्चात् स्थितः, यत्र एका अपि पञ्चायत् निर्विरोधरूपेण चयनिता न अभवत्।

राज्य-निर्वाचन-आयोगस्य हिमाचल-प्रदेशस्य च आंकडानुसारं किन्नौर-जिल्लायामाहत्य ८० पञ्चायतेषु १८ पञ्चायतानां निर्विरोध-चयनम् अभवत्। एतत् जनपदस्य कुल-पञ्चायतानां प्रायः २२.५० प्रतिशतं भवति, यत् प्रदेशे सर्वाधिकम् अस्ति। अनन्तरं अन्यः जनजातीय-जिलः लाहौल्-स्पीति द्वितीय-स्थाने आसीत्, यत्र कुल ४८ पञ्चायतेषु ५ पञ्चायताः निर्विरोधरूपेण चयनिताः। अत्र निर्विरोध-निर्वाचनस्य दरः प्रायः १०.४२ प्रतिशतं आसीत्।

शिमला-जिल्लायाम् आहत्य ४४१ पञ्चायतेषु ४२ पञ्चायताः निर्विरोधरूपेण चयनिताः। सङ्ख्यायाः दृष्ट्या एताः प्रदेशे सर्वाधिकाः सन्ति। प्रतिशत-आधारेण अत्र प्रायः ९.५२ प्रतिशतं पञ्चायताः स्पर्धां विना चयनिताः। अनन्तरं सिरमौर-जिले कुल २७३ पञ्चायतेषु २२ पञ्चायतानां निर्विरोध-चयनम् अभवत्, यत् प्रायः ८.०६ प्रतिशतं भवति। सोलन-जिले कुल २५५ पञ्चायतेषु १३ पञ्चायताः निर्विरोधरूपेण चयनिताः, अत्र प्रतिशतं प्रायः ५.१० आसीत्।

मण्डी-जिले कुल ५७७ पञ्चायतेषु १७ पञ्चायताः निर्विरोधरूपेण चयनिताः। अत्र एषःप्रदत्तः प्रायः २.९५ प्रतिशतं आसीत्। कुल्लू-जिले कुल २४६ पञ्चायतेषु ५ पञ्चायताः स्पर्धां विना चयनिताः, अत्र प्रतिशतं प्रायः २.०३ अभवत्। ऊना-जिले कुल २४९ पञ्चायतेषु ५ पञ्चायताः निर्विरोधरूपेण चयनिताः, यत् प्रायः २.०१ प्रतिशतं भवति।

बिलासपुर-जिल्लायामाहत्य १८२ पञ्चायतेषु केवलम् एका पञ्चायत् निर्विरोधरूपेण चयनिता, यत्र प्रतिशतं प्रायः ०.५५ आसीत्। चम्बा-जिले कुल ३१९ पञ्चायतेषु केवलम् एका पञ्चायत् निर्विरोधरूपेण चयनिता, अत्र एषःप्रदत्तः प्रायः ०.३१ प्रतिशतं आसीत्। प्रदेशस्य बृहत्तम-जिले काङ्गडा-जिले कुल ८४६ पञ्चायतेषु केवलं २ पञ्चायतयोः निर्विरोध-चयनम् अभवत्। अत्र प्रतिशतं केवलं ०.२४ आसीत्। अपरतः हमीरपुर-जिलस्य कुल २४२ पञ्चायतेषु एका अपि पञ्चायत् निर्विरोधरूपेण चयनिता न अभवत्।

किन्नौर-जिल्लायां निर्विरोध-निर्वाचनस्य पृष्ठे सामाजिक-सहमति ग्रामेषु एकतां स्थापयितुं च चिन्तनं प्रमुख-कारणरूपेण मन्यते। विशेषतः पूह-ब्लॉके एक-तृतीयांश-पञ्चायतेषु सर्वसम्मत्याः आधारेण प्रतिनिधयः चयनिताः। स्थानीय-जनानां कथनम् अस्ति यत् पञ्चायत-निर्वाचनानि अनेकवारं ग्रामेषु परिवारेषु च तनावं जनयन्ति, अतः परस्पर-सहमत्याः आधारेण प्रतिनिधि-चयनाय प्राथमिकता प्रदत्ता। राज्य-सरकारेण निर्विरोधरूपेण चयनिताभ्यः पञ्चायतेभ्यः २५-२५ लक्ष-रूप्यकाणां प्रोत्साहन-राशेः घोषणया अपि ग्रामाः अस्मै प्रेरिताः।

किन्नौरस्य रिब्बा-पञ्चायत्यां पूर्व-प्रधानः राधिका उपप्रधानेन वार्ड-सदस्यैः सह सर्वसम्मत्याः आधारेण चयनिता। स्थानीय-जनानां अनुसारं ग्रामे राजनैतिक-अशैथिल्यस्य समाप्त्यर्थं विकास-कार्याणां प्राथमिकतायै च एषः निर्णयः स्वीकृतः। चाङ्गो-पञ्चायत्यामपि निर्विरोध-निर्वाचनस्य परम्परा निरन्तरं प्रवर्तते। अत्र पूर्वमपि पञ्चायत् सर्वसम्मत्याः आधारेण चयनिता। पञ्चायत-प्रतिनिधीनां मतम् अस्ति यत् निर्विरोधरूपेण चयनितानां प्रतिनिधीनां सम्पूर्ण-ग्रामं प्रति अधिका जिम्मेदारी भवति।

राज्य-निर्वाचन-आयोगस्य अनुसारं नामाङ्कन-प्रत्याहारस्य अनन्तरं सम्पूर्ण-प्रदेशे कुल १०,८५४ प्रतिनिधयः निर्विरोधरूपेण निर्वाचिताः। एतेषु १७६ प्रधानाः, २८६ उपप्रधानाः, १०,३०७ वार्ड-सदस्याः तथा ८५ पञ्चायत-समिति-सदस्याः अर्थात् बीडीसी-सदस्याः समाविष्टाः सन्ति। सम्पूर्ण-प्रदेशे एका अपि जिला-परिषद्-सदस्यः निर्विरोधरूपेण चयनितः न अभवत्।

प्रदत्तानुसारं राज्ये कुल ३७५४ प्रधान-पदेषु १७६ प्रधानाः स्पर्धां विना निर्वाचिताः, यत् प्रायः ४.६९ प्रतिशतं भवति। उपप्रधान-पदेषु ३७५४ आसनेषु २८६ अभ्यर्थिनः निर्विरोधरूपेण चयनिताः, यत् प्रायः ७.६२ प्रतिशतं भवति। सर्वाधिकं निर्विरोध-निर्वाचनं वार्ड-सदस्य-पदेषु अभवत्। राज्यस्य २१,६५४ वार्ड-सदस्य-आसनेषु १०,३०७ अभ्यर्थिनः स्पर्धां विना निर्वाचिताः, यत् प्रायः ४७.६० प्रतिशतं भवति। पञ्चायत-समिति-सदस्याः अर्थात् बीडीसी-पदानां १७६९ आसनेषु ८५ अभ्यर्थिनः निर्विरोधरूपेण निर्वाचिताः, यत् प्रायः ४.८१ प्रतिशतं भवति।

हिमाचल-प्रदेशे पञ्चायत-निर्वाचनानि त्रिषु चरणेषु मई-मासस्य २६, २८ तथा ३० दिनाङ्केषु भविष्यन्ति। प्रधान-, उपप्रधान- तथा वार्ड-सदस्य-पदानां मतगणना मतदान-दिने मतदान-समाप्तेः अनन्तरं भविष्यति, यदा जिला-परिषद् तथा पञ्चायत-समिति-सदस्यानां मतगणना मई-मासस्य ३१ दिनाङ्के क्रियिष्यते।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani