- भगवतः श्रीरामस्य तपोभूमौ चित्रकूटे मठ-मन्दिरेषु धार्मिक-अनुष्ठानानि आरब्धानि

चित्रकूटम्, 20 मईमासः (हि.स.)। विश्वप्रसिद्धे पौराणिके तीर्थे उत्तरप्रदेशस्य चित्रकूट-जनपदे पुरुषोत्तम-मासस्य (अधिक-मासस्य) विशेषं महत्त्वम् अस्ति। वैदिक-ज्योतिषे सनातन-धर्मे च अयं मासः अत्यन्तं पवित्रः पुण्यदायकश्च मन्यते। एषः मासः भगवते विष्णवे समर्पितः भवति। धार्मिकी मान्यता अस्ति यत् अस्मिन् काले श्रद्धया, संयमेन, भक्त्या च कृतानां जपस्य, तपसः, दानस्य, व्रतस्य, पूजनस्य च फलम् अनेकगुणं वर्धते। चित्रकूटस्य प्रमुखेषु मन्दिरेषु, आश्रमेषु, देव-गङ्गा-मन्दाकिन्याश्च घाटेषु प्रभाततः श्रद्धालूनां महती भीड़ः दृश्यते। दिगम्बर-अखाड़ायाः महन्तः दिव्य-जीवन-दास-महाराजः एतत् आत्मशुद्धेः, सेवायाः, प्रभु-भक्तेश्च श्रेष्ठम् अवसरम् अकथयत्।

चित्रकूटस्य प्रमुखः सन्तः दिगम्बर-अखाड़ायाश्च महन्तः दिव्य-जीवन-दास-महाराजः कथयति यत् हिन्दू-पञ्चाङ्गं चन्द्र-गणनायाम् आधारितम् अस्ति। यदा च सौर-वर्षस्य चन्द्र-वर्षस्य च मध्ये प्रायः एकादश-दिनानाम् अन्तरं तिष्ठति। अस्यैव अन्तरस्य सन्तुलनाय प्रायः द्वात्रिंशत्-मासानाम् षोडश-दिनानाञ्च अनन्तरम् एकः अतिरिक्तः मासः संयोज्यते। अयमेव अधिक-मासः अग्रे पुरुषोत्तम-मासः इति अभिहितः। महन्तेन उक्तं यत् — पुराणानाम् अनुसारम् पूर्वम् अस्य मासस्य मलमासः इति नाम आसीत्, सः च शुभ-कार्याणां कृते उपयुक्तः न मन्यते स्म। तदा भगवता विष्णुना एतस्य मासस्य पुरुषोत्तमः इति स्वनाम प्रदाय सर्वोच्चः सम्मानः दत्तः। तदारभ्य एषः मासः भगवतः विष्णोः विशेषायाः आराधनायाः कालः मन्यते। भगवता श्रीकृष्णेनापि एषः मासः प्रियः उक्तः अस्ति।

तेन उक्तं यत् धर्मग्रन्थेषु पुरुषोत्तम-मासः मोक्षदायकः, पाप-नाशकः, पुण्यवर्धकश्च उक्तः अस्ति। मान्यता अस्ति यत् अस्मिन् मासे कृतं दानम् अक्षयं फलं ददाति। श्रीमद्भागवतस्य, श्रीमद्भगवद्गीतायाः, श्रीरामचरितमानसस्य, विष्णु-सहस्रनाम-पाठस्य च विशेषं फलदायकत्वम् अस्ति। देव-गङ्गा-मन्दाकिन्यां स्नानेन दीपदानेन च मानसिकी शान्तिः आध्यात्मिकी च ऊर्जा प्राप्यते। संयमितेन जीवनेन सत्कर्मैश्च भगवतः विष्णोः कृपा प्राप्यते। अस्मिन् मासे प्रभोः विष्णोः आराधनां कुर्वन्तु। प्रतिदिनं प्रातः स्नानं कृत्वा भगवतः विष्णोः मातुः लक्ष्म्याश्च पूजनं कुर्वन्तु। तुलसी-दलस्य अर्पणम् अत्यन्तं शुभं मन्यते। ॐ नमो भगवते वासुदेवाय इति मन्त्रस्य जपः मनसे शान्तिं सकारात्मकां च ऊर्जां प्रददाति। दरिद्रेभ्यः अन्नस्य, वस्त्रस्य, जलस्य, फलस्य, गौसेवायाश्च विशेषं महत्त्वम् उक्तम् अस्ति।

श्रीरामचरितमानसस्य, सुन्दरकाण्डस्य, विष्णु-पुराणस्य, भगवद्गीतायाश्च पाठः लाभकारी मन्यते। सादं भोजनम्, संयमिता दिनचर्या, सदाचारश्च अस्य मासस्य मूलभावना मन्यते। श्री महाराजः अवदत् यत् — मांसात्, मद्यात्, नशायाश्च दूरं तिष्ठन्तु। क्रोधात्, अपशब्देभ्यः, असत्यात्, विवादाच्च विरमन्तु। तामसिक-भोजनात् नकारात्मक-विचारेभ्यश्च दूरतां रक्षन्तु। विवाहः, गृहप्रवेशः, अन्ये च माङ्गलिक-कार्याः अस्मिन् मासे न करिष्यन्ते। महन्तः दिव्य-जीवन-दास-महाराजः अकथयत् यत् धर्माचार्याणाम् अनुसारम् यदि कश्चित् जनः अस्मिन् पवित्रे मासे अधर्मम्, अपमानम्, नशाम्, क्रोधम्, असंयमितञ्च जीवनम् अनुसरति तर्हि पुण्यं क्षीयते, आध्यात्मिकश्च लाभः न प्राप्यते। अतः अस्मिन् मासे आचरणस्य शुद्धतायै विशेषं महत्त्वं दत्तम् अस्ति। चित्रकूटस्य भरत-मन्दिरे, स्वामि-मत्थगजेन्द्र-मन्दिरे, कामतानाथ-मन्दिरे, चरस्य सोमनाथेन सह सर्वेषु प्रमुखेषु मन्दिरेषु कथायाः, भजन-कीर्तनस्य, संकीर्तनस्य, विशेष-पूजन-कार्यक्रमानाञ्च आरम्भः जातः अस्ति। मन्दाकिन्याः रामघाट-तटे श्रद्धालवः स्नानं कृत्वा दीपदानं दान-पुण्यञ्च कुर्वन्तः दृश्यन्ते।

महन्तः दिव्य-जीवन-दास-महाराजः कथयति यत् — पुरुषोत्तम-मासः केवलं धार्मिक-अनुष्ठानानां पर्व नास्ति, अपितु आत्ममन्थनस्य, सेवायाः, संयमस्य, प्रभु-भक्तेश्च दुर्लभम् अवसरम् अस्ति। धर्मनगर्यां चित्रकूटे तस्य आरम्भेण सह समस्ते वातावरणे भक्तेः आध्यात्मिक्याश्च ऊर्जायाः संचारः दृश्यते। श्रद्धालवः समग्रं मासं भगवतः विष्णोः आराधनां कृत्वा सुखस्य, शान्तेः, कल्याणस्य च कामनां करिष्यन्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani