भोपालम्, 20 मईमासः (हि.स.)।

मध्य प्रदेश प्रदेशस्य कन्याः अधुना आत्मविश्वासेन सह अग्रे प्रगच्छन्ति। कौशलविकास-तथा-रोजगार-विभागस्य योजनाः ताभ्यः कौशलप्रशिक्षणं प्रदाय उत्तमानि रोजगार-अवसराणि प्रददति। एतदेव कारणम् यत् बहुसंख्यकाः महिलाः अधुना तकनीकी-औद्योगिक-क्षेत्रैः सह सम्बध्यन्ते। कौशलप्रशिक्षणं महिलानां जीवने सकारात्मक-परिवर्तनं जनयति। अनेन ताभ्यः आत्मनिर्भराः भवितुं अवसरः प्राप्यते।

जनसम्पर्क-अधिकारिणी बबीता मिश्रा बुधवासरे अवदत् यत् प्रदेशे ९३४ औद्योगिक-प्रशिक्षण-संस्थानानि (आईटीआई) सन्ति। एतेषु २९० शासकीयाः तथा ६४४ निजी-आईटीआई संस्थानानि अन्तर्भवन्ति। एतेषु संस्थानेषु युवभ्यः उद्योगानां आवश्यकतानुसारं कौशलप्रशिक्षणं दीयते। सत्रे २०२५ तमे वर्षे शासकीय-आईटीआई-संस्थानेषु ९४.५५ प्रतिशतं प्रवेशः अभवत्। एषः अधुना यावत् सर्वोच्चः प्रवेश-प्रतिशतः अस्ति। महिलानां सहभागिता वर्धयितुं शासकीय-आईटीआई-संस्थानेषु ३५ प्रतिशतं स्थानानि महिलाभ्यः आरक्षितानि कृतानि। अस्य उत्तमः परिणामः दृश्यते।

तया उक्तं यत् प्रदेशस्य आईटीआई-संस्थानेषु वर्तमानकाले ७१ आधुनिक-व्यवसायेषु १५ सहस्राधिकाः महिला-प्रशिक्षणार्थिन्यः प्रशिक्षणं प्राप्नुवन्ति। “कम्प्यूटर-ऑपरेटर-एण्ड-प्रोग्रामिंग-असिस्टेण्ट (कोपा)”, “स्टेनोग्राफर-हिन्दी” तथा “इलेक्ट्रिशियन” इत्यादिषु व्यवसायेषु बहुसंख्यकाः युवत्यः प्रशिक्षणं गृह्णन्ति। एतत् परिवर्तमानं वातावरणं तथा कन्यानां वर्धमानम् आत्मविश्वासं दर्शयति। अधुना कन्याः नवीनक्षेत्रेषु कौशलप्रशिक्षणं प्राप्य स्वभविष्यं सुदृढं कुर्वन्ति। महिलाभ्यः सुरक्षितं उत्तमं च वातावरणं दातुं प्रदेशे ७ शासकीय-महिला-आईटीआई संस्थानानि सञ्चालितानि सन्ति। तथा ५६ शासकीय-आईटीआई-संस्थानेषु महिला-छात्रावास-सुविधा उपलब्धा अस्ति। एतेषु ३४०० अधिकानि स्थानानि सन्ति। अनेन दूरस्थ-क्षेत्राणां कन्याभ्यः अपि प्रशिक्षणस्य अवसरः लभ्यते।

जीविकया सह संयोजनस्य केन्द्रितप्रयत्नः

कौशलविकास-तथा-रोजगार-विभागस्य लक्ष्यं केवलं प्रशिक्षणपर्यन्तं सीमितं नास्ति। विभागः महिलाः रोजगारेन सह संयोजयितुं निरन्तरं कार्यं करोति। विशेष-महिला-प्लेसमेण्ट-ड्राइव-माध्यमेन ७७७ महिला-प्रशिक्षणार्थिन्यः रोजगारं प्राप्तवन्त्यः। इंदौर स्थितेन ड्राइविंग-ट्रेनिंग-इन्स्टिट्यूटेन ५०९ महिलाभ्यः निःशुल्क-वाहन-सञ्चालन-प्रशिक्षणं प्रदत्तम्। अनेन महिलासु आत्मनिर्भरतायाः भावना अधिकं दृढा अभवत्।

महिलाः आर्थिकरूपेण सुदृढाः भवितुं विविध-छात्रवृत्ति-योजनानां लाभः अपि प्रदीयते। अनुसूचित-जाति, जनजाति, पिछडावर्ग, अल्पसंख्यक, दिव्याङ्ग तथा निर्धनवर्गस्य १३ सहस्राधिकाः प्रशिक्षणार्थिन्यः छात्रवृत्तिं प्राप्नुवन्ति। अनेन बहुसंख्यकाभ्यः कन्याभ्यः प्रशिक्षणं निरन्तरं कर्तुं साहाय्यं लभ्यते।

मुख्यमंत्रीसीखोकमाओयोजना

मुख्यमन्त्री-सीखो-कमाओ-योजना अपि कन्यानां जीवने सकारात्मक-परिवर्तनं जनयति। योजनायाः अन्तर्गतं सहस्रशः कन्याभ्यः उद्योगेषु ऑन-द-जॉब-प्रशिक्षणस्य अवसरः प्राप्तः। प्रशिक्षणं सम्पन्नं कृतवत्सु अभ्यर्थिषु ५६६० युवत्यः सम्मिलिताः सन्ति। सागर नगरस्य स्नेहा रजक तथा रायसेन नगरस्य लिया इत्यादयः युवत्यः प्रशिक्षणानन्तरं रोजगारं प्राप्तवन्त्यः। अधुना ताः स्वपरिवाराय आर्थिक-सहाय्यं प्रददति।

महिलाः भविष्यस्य आवश्यकतानुसारं सज्जाः भवितुं अन्ताराष्ट्रिय-संस्थानां सहयोगेन अपि कौशलप्रशिक्षण-कार्यक्रमाः सञ्चालिताः सन्ति। “जीवन-तरंग” कार्यक्रमस्य अन्तर्गतं प्रतिवर्षं लगभग ३००० कन्याभ्यः कौशलप्रशिक्षणं दीयते। तथा “यूएन-वीमेन” संस्थायाः सहयोगेन कन्याभ्यः “स्टेम तथा सॉफ्ट-स्किल्स” इत्यस्य प्रशिक्षणं प्रदीयते। अनेन ताः उन्नत-प्रौद्योगिकी तथा नवीन-कार्य-क्षेत्रैः सह सम्बध्यन्ते।

परमफाउंडेशनमाध्यमेन सञ्चालितेषु संस्थानेषु अपि बहुसंख्यकाः कन्याः प्रशिक्षणं प्राप्नुवन्ति। धार जनपदस्य सरदारपुर आईटीआई-संस्थाने सञ्चालितेषु कार्यक्रमेषु प्रशिक्षणार्थिनां शत-प्रतिशतं प्लेसमेण्ट् अभवत्। प्रधानमंत्री विश्वकर्मा योजना अन्तर्गतं अपि ६४ सहस्राधिकाभ्यः कन्याभ्यः कौशलप्रशिक्षणस्य लाभः प्राप्तः।

राष्ट्रियस्तरे प्रतिभां प्रदर्शयन्ति कन्याः

प्रदेशस्य कन्याः राष्ट्रियस्तरे अपि स्वप्रतिभां प्रदर्शयन्ति। बैतूल स्थितायाः शासकीय-महिला-आईटीआई-संस्थायाः प्रशिक्षणार्थिनी त्रिशा तावड़े राष्ट्रिय-व्यावसायिक-प्रशिक्षण-परिषद्-परीक्षायां सेन्ट्रल-झोनमध्ये प्रथमं स्थानं प्राप्तवती। तस्या: विज्ञान भवन मध्ये आयोजिते कौशल-दीक्षान्त-समारोहे नरेन्द्र मोदी द्वारा सम्माननं कृतम्। ऑल-इण्डिया-ट्रेड-टॉपर्समध्ये मध्य प्रदेश प्रदेशस्य १० प्रतिभागिषु ५ कन्याः सम्मिलिताः आसन्।

राष्ट्रिय-शिक्षक-पुरस्कार-२०२४ अन्तर्गतं भोपाल स्थितायाः शासकीय-सम्भागीय-आईटीआई-संस्थायाः प्रशिक्षण-अधिकारिणी प्रेमलता रहांगडाले इत्यस्याः सम्माननं द्रोपदी मुर्मुः द्वारा कृतम्। तथा इण्डिया-स्किल-प्रतियोगिता-२०२४ मध्ये प्रदेशस्य कन्याभिः सिल्वर, ब्रॉन्ज तथा मेडलियन-ऑफ-एक्सीलेंस पुरस्काराः प्राप्ताः। एताः उपलब्धयः प्रदेशस्य कन्यानां क्षमता परिश्रमं च प्रकाशयन्ति। कौशलविकास-तथा-रोजगार-विभागस्य प्रयासैः प्रदेशस्य कन्याः अधुना आत्मविश्वासेन सम्मानपूर्वकं च अग्रे प्रगच्छन्ति। कौशलप्रशिक्षणं तासां कृते रोजगारस्य, आत्मनिर्भरतायाः तथा उज्ज्वल-भविष्यस्य दृढाधारः भवति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani