इतिहासे २२ मे-मासः अनेकाभिः महत्त्वपूर्णाभिः घटनाभिः स्मरणीयः अस्ति, किन्तु भारतीय-क्रीडा-साहसिक-उपलब्धीनां दृष्ट्या अयं दिवसः विशेषं महत्त्वं वहति। अस्मिन्नेव दिने १९८४ तमे वर्षे भारतस्य प्रथमा महिला-पर्वतारोहिणी बछेन्द्रीपालः विश्वस्य सर्वोच्च-शिखरं माउण्ट-एवेरेस्ट-इत्यस्योपरि सफलतया आरुह्य इतिहासम् अरचयत्।

बछेन्द्रीपालः तस्मिन् समये एतादृशीम् असाधारणाम् उपलब्धिं प्राप्तवती, यदा पर्वतारोहणस्य कठिन-क्षेत्रे महिलानां सहभागिता अपेक्षया न्यूनासीत्। सा स्वस्य दृढ-इच्छाशक्त्या, साहसेन, कठिन-परिश्रमेण च न केवलम् एवेरेस्ट-शिखरम् अजयत्, अपि तु देशस्य महिलाभ्यः प्रेरणायाः नवीनम् अध्यायम् अपि अलिखत्।

उत्तराखण्डस्य सामान्य-परिवारात् आगता बछेन्द्रीपालः अनेकाभिः समस्याभिः सीमित-संसाधनैः च सह संघर्षं कृत्वा स्वलक्ष्यं साधितवती। एवेरेस्ट-अभियानस्य समये तया प्रतिकूल-वातावरणस्य कठिन-परिस्थितीनां च समक्षं कृता, किन्तु सा धैर्यं न त्यक्तवती।

पर्वतारोहणे साहसिक-क्रीडासु च तस्याः महत्त्वपूर्ण-योगदानं दृष्ट्वा भारत-सर्वकारेण तस्यै देशस्य प्रतिष्ठितं नागरिक-सम्मानं पद्म-भूषण-पुरस्कारः प्रदत्तः। एतदतिरिक्तं तस्यै अन्येऽपि अनेके पुरस्काराः सम्मानाश्च लब्धाः।

अद्यापि बछेन्द्रीपालः इत्यस्याः नाम भारतीय-साहसस्य दृढ-संकल्पस्य उपलब्धेश्च प्रतीकरूपेण स्मर्यते। तस्याः सफलता एतत् प्रमाणितवती यत् दृढ-निश्चयानां पुरतः कापि उन्नतिः असम्भवा न भवति।

महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्

• १५४५ – एकस्मिन् विस्फोटे शेरशाहसूरी इत्यस्य मृत्युः अभवत्। १५४० तमे वर्षे शेरशाहः मुगल-साम्राज्यं स्वाधीने कृतवान्। • १८०५ – गवर्नर-जनरलः लॉर्ड् वेलेजली इत्यस्य आदेशेन दिल्ली-स्थितस्य मुगल-बादशाहस्य कृते स्थायी-प्रावधानस्य व्यवस्था कृता। • १९१५ – प्रथम-विश्वयुद्धस्य समये इटली-देशेन आस्ट्रिया, हंगरी, जर्मनी-देशानां विरुद्धं युद्धस्य घोषणा कृता। • १९३६ – लॉर्ड् ब्रेबॉर्न इत्यनेन बम्बई-नगरे (अधुना मुम्बई) ब्रेबॉर्न-स्टेडियम-इत्यस्य शिलान्यासः कृतः। एतत् देशस्य प्रथमं स्टेडियम्-इति आसीत्। • १९६० – चिली-देशस्य दक्षिण-तटे आगतेषु महाभूकम्पेषु एकस्मिन् ५७०० जनाः मृताः, समुद्रे उत्थितैः उग्र-तरङ्गै जापान-वायु-प्रदेशेष्वपि विनाशः जातः। • १९६३ – भारतस्य प्रथमः ग्लाइडर ‘रोहिणी’ इत्यस्य उड्डयनम् अभवत्। • १९७२ – पाकिस्तान-देशेन राष्ट्रमण्डल-सदस्यतायाः त्यागपत्रं दत्तम्। • १९७२ – अमेरिकादेशस्य राष्ट्रपतिः रिचर्ड एम. निक्सन् मास्को-नगरं प्राप्तवान्। एषा सोवियत-संघं प्रति कस्यचित् अमेरिकी-राष्ट्रपतेः प्रथमा यात्रा आसीत्। • १९८४ – बछेन्द्रीपालः विश्वस्य सर्वोच्च-शिखरम् एवेरेस्ट-इत्यत्र आरुह्य सफलतां प्राप्तवती प्रथमा भारतीय-महिला अभवत्। • १९८८ – भारतेन स्वदेशे विकसितस्य अन्तरमहाद्वीपीय-प्रक्षेपास्त्रस्य ‘अग्नि’ इत्यस्य सफल-परीक्षणं कृतम्। • १९९० – उत्तरी-दक्षिणी-यमन-देशयोः विलयेन संयुक्त-यमन-गणराज्यस्य अभ्युदयः अभवत्। • १९९२ – बोस्निया, स्लोवेनिया, क्रोएशिया च संयुक्त-राष्ट्र-संघस्य सदस्याः अभवन्। • १९९६ – माइकल कैमडेसस पुनः पञ्चवर्षाणां कृते अन्ताराष्ट्रिय-मुद्रा-कोषस्य प्रबन्ध-निदेशकः निर्वाचितः। • २००१ – दलाईलामा तिब्बतस्य स्वतन्त्रतायाः याचनां त्यक्तवान्। • २००२ – नेपाल-देशे संसदः भग्नः अभवत्। • २००३ – अल्जीरिया-देशे विनाशकारी-भूकम्पे द्विसहस्राधिकाः जनाः मृताः। • २००४ – डॉ.मनमोहनसिंहः भारतस्य प्रधानमन्त्री-पदम् अधितिष्ठत्। • २००७ – गणितज्ञः श्रीनिवासः वर्धन् नार्वे-देशस्य ‘अबेल-पुरस्कारम्’ अलभत। • २००८ – केन्द्रीय-उच्च-शिक्षण-संस्थासु ओबीसी-छात्रेभ्यः २७ प्रतिशत-आरक्षणस्य आधारभूत-संरचनार्थं सर्वकारेण १०,३२८ कोटि-रूप्यकाणि प्रदत्तानि। • २००८ – कर्नाटक-विधानसभायाः तृतीयः अन्तिमश्च चरणः सम्पन्नः। • २००८ – मुंशी-प्रेमचन्दस्य अमर-कृतिः ‘निर्मला’ सहितं हिन्दी-भाषायाः पञ्च-रचनानां अनुवादकाः २००७ तमे वर्षे साहित्य-अकादमी-पुरस्काराय चयनिताः। • २००८ – केन्द्र-सर्वकारेण गुजरात-युद्ध-पीडितेभ्यः आर्थिक-सहायतायाः घोषणा कृता। • २००८ – संयुक्त-राष्ट्र-संघस्य ४७-सदस्यीय-मानवाधिकार-समितौ पाकिस्तानदेशः सम्मिलितः।

जन्म

• १७७२ – राजाराममोहनरायः – धार्मिक-सामाजिक-विकास-क्षेत्रयोः अग्रणी महापुरुषः। • १८१३ – रिचर्ड-वाग्नरः – प्रसिद्धः जर्मन-संगीतकारः, यस्य योगदानम् ओपेरा-संगीते अद्वितीयम् आसीत्। • १८५९ – आर्थर-कॉनन-डॉयलः – शरलॉक होम्स इत्यस्य रचयिता, प्रसिद्धः ब्रिटिश-लेखकः। • १८७८ – गामा-पहलवान – विश्वस्य एकमात्रः मल्लयोद्धा, यः स्वजीवने कदापि मल्लयुद्धम् न पराजितवान्। • १९२२ – क्वीन मार्टिन् – अमेरिकी-दूरदर्शन-निर्माता। • १९२५ – मदनलालः मधु – हिन्दी-रूसी-साहित्ययोः आधुनिक-सेतु-निर्मातृषु अन्यतमः। • १९५९ – महबूबा मुफ्ती – जम्मू-कश्मीर-प्रदेशस्य पूर्व-मुख्यमन्त्री। • १९८७ – नोवाक-जोकोविच – सर्बिया-देशस्य विश्व-प्रथम-क्रमाङ्कितः टेनिस-क्रीडकः।

निधनम्

• १५४५ – शेरशाहः सूरी – भारते ‘सूर-साम्राज्यस्य’ संस्थापकः महान् योद्धा च। • १९४६ – गोविन्दरामः सेकसरिया – स्वातन्त्र्यपूर्व-भारते सफलतम-व्यवसायिषु अन्यतमः। • १९९१ – श्रीपादः अमृतः डांगे – भारतस्य प्रारम्भिक-कम्युनिस्ट-नेतृषु अन्यतमः। • २००० – सोहराबफिरोजशाहगोदरेजः – प्रसिद्धः भारतीय-व्यवसायी, उद्यमी, गोदरेज-समूहस्य अध्यक्षश्च। • २०११ – गोविन्दचन्द्रः पाण्डे – विंशतितम-शताब्द्याः प्रसिद्धः चिन्तकः, इतिहासवेत्ता, संस्कृतज्ञः, सौन्दर्यशास्त्री च। • २०१२ – एफ़.ए.खोंगलाम् – मेघालय-प्रदेशस्य भूतपूर्वः अष्टमः मुख्यमन्त्री। • २०२१ – रेवाप्रसादः द्विवेदी – काश्याः प्रकाण्ड-विद्वान्। • २०२१ – रामलक्ष्मणः – हिन्दी-चलच्चित्र-जगतः प्रसिद्धः संगीतकारः।

महत्त्वपूर्ण-अवसराः

• विश्व-जैव-विविधता-दिवसः।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan