झांसी, 21 मईमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य झांसीजनपदे रानी लक्ष्मीबाई केंद्रीय कृषि विश्वविद्यालयस्य प्रसारशिक्षानिदेशकः डॉ. सुशील कुमार सिंह कृषकान् सहजनस्य (मोरिङ्गा) कृषिं स्वीकर्तुं परामर्शं दत्त्वा उक्तवान् यत् एषा फसलः न्यूनव्यये अधिकलाभदायकः श्रेष्ठविकल्परूपेण उदेति। पोषणऔषधीयगुणानां कारणात् सहजनस्य मागणी तीव्रगत्या वर्धते।

डॉ. सुशीलसिंहः उक्तवान् यत् सहजनस्य पत्रेषु फलिकासु च पर्याप्तमात्रायां विटामिनखनीजपदार्थाश्च विद्यन्ते। अस्य कारणात् अस्मै “सुपरफूड” इति पदवी प्रदत्ता अस्ति। अस्य उपयोगः शाकनिर्माणे, औषधनिर्माणे, विविधऔद्योगिकउत्पादेषु च क्रियते। डॉ. सिंहः उक्तवान् यत् सहजनस्य प्रमुखप्रजातिषु पीकेएम-१, पीकेएम-२, थारहर्षा, थारतेजान इत्येताः अन्तर्भवन्ति। पीकेएम-१ तथा पीकेएम-२ प्रजातिभ्यां वर्षे द्विवारं फलिकाः प्राप्यन्ते।

तेन उक्तं यत् एकएकडकृषेः कृते २०० तः ३०० ग्रामपरिमितं बीजं पर्याप्तं भवति। मईमासस्य अन्तिमसप्ताहात् १५ जूनपर्यन्तं नर्सरीनिर्माणं उपयुक्तं मन्यते। प्रायः ३५ तः ४० दिवसानन्तरं रोपाणां रोपणं क्रियते। तेन कृषकान् परामृष्टं यत् क्षेत्रस्य मेढेषु अपि सहजनस्य रोपाणि रोपयन्तु। अनेन परिवाराय पोषकशाकस्य प्राप्तिः भविष्यति तथा अतिरिक्तायः अपि लप्स्यते।

उल्लेखनीयं यत् सहजनस्य शाकनिर्माणेन सह आपणे अस्य चूर्णम् अपि उपलब्धम् अस्ति। मागण्याः वृद्धेः कारणात् कृषकाः अस्य उत्तमं मूल्यं प्राप्नुवन्ति।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani