भोपाल-नगरम्, २२ मे-मासः (हि.स.)। केन्द्रीय-पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-मन्त्री भूपेन्द्र-यादवः शुक्रवासरे उक्तवान् यत् इन्दौर-नगरं “वेटलैण्ड-सिटी” इति घोषितम् अस्ति तथा च देशे शीघ्रमेव रामसर-साइट्स्-सङ्ख्या १०० पर्यन्तं वर्धिष्यते, येषु ९४ साइट्स् अधुना यावत् घोषिताः सन्ति। तेन “एक्ट् लोकली, थिङ्क् ग्लोबली” इति मन्त्रं प्रदाय उक्तं यत् विकासस्य पर्यावरणस्य च सन्तुलनं तदैव सम्भवं भवति यदा समाजः, नीतिनिर्मातारः, वैज्ञानिकाः, नागरिक-समाजः च संयुक्तरूपेण प्रयत्नं कुर्वन्ति। सः अवदत् यत् यदा जैव-विविधता समृद्धा भविष्यति तदा मानवता अपि समृद्धा भविष्यति।

केन्द्रीयमन्त्री यादवः अन्ताराष्ट्रिय-जैव-विविधता-दिवसस्य अवसरे शुक्रवासरे मध्यप्रदेशस्य राजधानी भोपाल-नगरे स्थितस्य भारतीय-वन-प्रबन्धन-संस्थानस्य (आईआईएफएम) सभागारे आयोजितस्य “इण्टरनेशनल बिग कैट एलायन्स” (आईबीसीए) प्री-समिट-कार्यक्रमस्य शुभारम्भ-अवसरे सम्बोधनं कुर्वन् आसीत्। अस्य कार्यक्रमस्य उद्घाटनं मध्यप्रदेशस्य मुख्यमन्त्रिणा डॉ.-मोहन-यादवेन तथा केन्द्रीयमन्त्रिणा यादवेन दीप-प्रज्वालनपूर्वकं कृतम्। कार्यक्रमस्य आरम्भे मुख्यमन्त्री केन्द्रीयमन्त्री च वन्यजीव-सुरक्षायै त्वरित-रेस्क्यू-ऑपरेशन्स-कार्याय च वन-विभागस्य २० विशेष-द्विचक्रिकाः एकं च अत्याधुनिकं रेस्क्यू-ट्रकं हरित-ध्वजेन प्रेषितवन्तौ।

सः उक्तवान् यत् भोजन-स्थाल्यां विविधतायाः उदाहरणं प्रदाय स्पष्टीकृतं यथा एकविधं भोजनं नीरसं भवति तथैव प्रकृतौ अपि विविधता एव जीवनस्य आधारः अस्ति। तेन “प्रोजेक्ट्-चीता” इत्यस्य सफलतायाः उल्लेखं कुर्वता उक्तं यत् चीता घास-क्षेत्राणि पुनर्जीवयति, यानि जल-संरक्षणाय अत्यन्तम् आवश्यकानि सन्ति। अपरञ्च व्याघ्रः न केवलं स्व-क्षेत्रस्य अपितु अस्माकं नदीनां अन्येषां प्राकृतिक-संसाधनानां च रक्षां करोति। तेन विचार: दत्तः यत् पृथिव्याः न्यूनातिन्यूनं ३० प्रतिशत-भागः स्थायी-आरक्षित-क्षेत्ररूपेण सुरक्षितः कर्तव्यः।

यादवः आर्थिक-सामाजिक-पक्षयोः समन्वयं कुर्वन् उक्तवान् यत् देशस्य जीडीपी-भागस्य अर्धाधिकः प्रत्यक्षतः परोक्षतः वा जैव-विविधतया सम्बद्धः अस्ति। अस्माकं औषधानि, फलानि, औषधीय-वनस्पतीनां निर्यातः च अस्याः कृपया एव सम्भवति। यदि जैव-विविधता दुर्बला भविष्यति तर्हि देशे खाद्य-सुरक्षायाः संकटः उत्पत्स्यते। तेन भोपाल-गैस-दुर्घटनायाः यूनियन-कार्बाइड-कूटकस्य सफल-निस्तारणाय मुख्यमन्त्रिणः डॉ.यादवस्य प्रशंसा कृता तथा च ग्राम-स्तरे समितीनां निर्माणेन स्थानीय-जनानां पर्यावरण-संरक्षणेन सह सामाजिक-आर्थिक-लाभप्रदानस्य समर्थनं कृतम्।

समिट-अवसरे इण्टरनेशनल बिग कैट एलायन्स-संस्थायाः महानिदेशकः डॉ.एसपी-यादवः तथा मध्यप्रदेश-वन-विभागेन भारते चीता-पुनर्स्थापन-अभियानविषये विशेष-प्रस्तुतिकरणं कृतम्। अस्मिन् अवसरे अनेकानां महत्त्वपूर्ण-प्रकाशनानां डिजिटल-पहलानां च शुभारम्भः कृतः, येषु विशेष-डाक-टिकटस्य विमोचनम्, “इण्डियाज बायोडायवर्सिटी रिपोर्ट २०२६” इत्यस्य विमोचनम्, नागोया-प्रोटोकॉल-विषये भारतस्य प्रथम-राष्ट्रीय-प्रतिवेदनस्य प्रकाशनम् तथा एबीएस् एण्ड्-टू-एण्ड् वेब्-पोर्टलस्य लोकार्पणं च अन्तर्भवति। अमरकण्टक-जैव-विविधता-धरोहर-स्थलस्य तथा मध्यप्रदेशस्य पवित्र-वनानां (देवस्थानानाम्) संरक्षण-विषयक-लघु-चलच्चित्राणां प्रदर्शनम् अपि अभवत्।

कार्यक्रमे केन्द्रीय-पर्यावरण-वन-जलवायु-परिवर्तन-राज्यमन्त्री कीर्ति-वर्धन-सिंहः तथा मध्यप्रदेशस्य वन-पर्यावरण-राज्यमन्त्री दिलीप-अहिरवारः विशेषरूपेण उपस्थितौ आस्ताम्। अस्य समिट्-कार्यक्रमस्य संयुक्त-आयोजनं भारत-सर्वकारस्य वन-पर्यावरण-मन्त्रालयेन, राष्ट्रीय-जैव-विविधता-प्राधिकरणेन, मध्यप्रदेश-सर्वकारेण, आईबीसीए-संस्थया तथा आईआईएफएम-संस्थया च कृतम्, यस्य मुख्योद्देश्यं वन्यजीव-सुरक्षा वैश्विक-प्रतिबद्धतासु च जन-जागरूकतायाः संवर्धनम् अस्ति।

/ अंशु गुप्ता