धारजनपदः, 22 मईमासः (हि.स.)।मध्यप्रदेशस्य धार-जनपद-मुख्यालये स्थितायाः ऐतिहासिकायाः भोजशालायाः दीर्घान्तरालस्य अनन्तरं शुक्रवासरे हिन्दू-समाजाय सूर्योदयतः सूर्यास्तपर्यन्तं पूजा-अर्चनायाः अधिकारः लब्धः। प्रभाततः एव बहुसंख्याकाः श्रद्धालवः भोजशालां प्राप्य माता वाग्देव्याः पूजां कृतवन्तः। उच्च-न्यायालयस्य निर्णयस्य अनन्तरम् अधुना अत्र शुक्रवारीय-नमाजः न भविष्यति। जनपद-प्रशासनेन भोजशालायां सुरक्षायाः दृढाः व्यवस्थाः कृताः सन्ति। समग्रः नगरः छावन्यां परिणतः अस्ति।

मध्यप्रदेश-उच्च-न्यायालयस्य इन्दौर-खण्डपीठेन भोजशाला-विवादे गत-१५ मई दिनाङ्के ऐतिहासिकः निर्णयः प्रकटितः आसीत्। न्यायालयेन भोजशाला मन्दिरं घोषितस्य अनन्तरम् अद्य प्रथमः शुक्रवासरः अस्ति। अद्य भोज-उत्सव-समित्या परिसरे विशेषा प्रतिमा स्थापिता अस्ति, यस्याः दर्शनाय पूजनाय च जनाः प्रभाततः एव आगच्छन्ति। भोजशालायां प्रातः नव-वादने महाआरती अभवत्।

तदनन्तरं मध्याह्ने एक-वादने पूजन-हवनाय भोजशाला-परिसरस्य बाह्ये ज्योति-मन्दिरे हिन्दू-संगठनस्य सदस्याः एकत्र आगन्तुम् आरब्धाः। अधिकारिभिः तान् अपसारितुं प्रयासः कृते सति लघुः वाद-विवादः अभवत्। प्रशासनेन श्रद्धालून् ज्योति-मन्दिरतः प्रायः पञ्चाशत् पदानि दूरं गन्तुम् उक्तम्। तदनन्तरं जनाः निर्धारिते स्थाने एकत्र अभवन्। मध्याह्ने भोजशाला-आन्दोलने प्राणान् त्यक्तानां कार-सेवकानां परिजनानां सम्मानं कृतम्।

तत्र एव भोजशाला-विषये याचिकां प्रविष्टं कृतवान् कुलदीपः तिवारी आगतः, यस्य श्रद्धालुभिः स्वागतं कृतम्। कुलदीपः तिवारी परिसरतः मेहराबस्य अयातुल्ला-आसन्दश्च निष्कासनस्य याचनाम् अकरोत्। एका श्रद्धालु अमृता-सावन अवदत् यत् अहं प्रथमवारं शुक्रवासरे अत्र आगतास्मि। आनन्दः अस्ति यत् अधुना सम्पूर्णं वर्षम् अत्र माता-सरस्वत्याः पूजनं कर्तुं शक्ष्यामः।

भोज-उत्सव-समितेः संरक्षकः अशोकः जैनः अवदत् यत् वयं शोभायात्रामपि निष्कासयितुम् इच्छामः स्म, या किमपि कारणेन निरस्ता। अद्य दिनस्य महत्त्वम् अत्यन्तम् ऐतिहासिकम् अस्ति। भोजशालायां ७२१ वर्षाणां दीर्घस्य संघर्षस्य अनन्तरम् अद्य हिन्दू-समाजेन पूर्णस्वाभिमानेन सम्मानेन च भोजशालायां माता-सरस्वत्याः पूजनं महाआरतिश्च कृता। वर्षे १३०५ ईस्वीये मुगल-आक्रमणकारिणा अलाउद्दीन-खिलजिना अस्मिन् मन्दिरे अवैधं स्वामित्वं कृत्वा तत् अपवित्रं कृतम् आसीत्, यदनन्तरं हिन्दू-समाजः निरन्तरं संघर्षं करोति स्म।

अत्र समग्रे धारे उच्च-सतर्कता घोषितः कृत्वा सुरक्षायाः अभूतपूर्वाः व्यवस्थाः कृताः सन्ति। भोजशाला-परिसरतः आरभ्य संवेदनशीलेषु मुस्लिम-बहुलेषु च क्षेत्रेषु पर्यन्तम् अतिरिक्तं पुलिस-बलं तैनातम् अस्ति। नगरे प्रायः द्वि-सहस्रं अधिकारिणः सैनिकाश्च नियोजिताः सन्ति। पुलिसविभागस्य एकं विशेषं दलं सामाजिक-माध्यमेषु अपि पर्यवेक्षणं करोति। जिलाधिकारी राजीवरञ्जनमीना नागरिकेभ्यः शान्तिं साम्प्रदायिकं सौहार्दञ्च रक्षितुम् निवेदनम् अकरोत्।

अतिरिक्त-पुलिस-अधीक्षकः विजयडावरः अकथयत् यत् नगरे अष्टौ विशेष-सुरक्षा-संस्थाः अपि नियुक्ताः सन्ति। तेषु रैपिड-एक्शन-फोर्स, पैरामिलिट्री-फोर्स, एसडीएफ, स्पेशल-टास्क-फोर्स, अश्वारोही-पुलिस च सम्मिलिताः सन्ति। जनपद-प्रशासनेन निरन्तरं पर्यवेक्षणं क्रियते येन नगरे शान्तिः विधि-व्यवस्था च विद्यमाना तिष्ठेत्। प्रशासनेन स्पष्टम् उक्तम् अस्ति यत् उच्च-न्यायालयस्य आदेशस्य अक्षरशः पालनं कारयिष्यते। केनापि प्रकारेण वातावरणं दूषयितुं प्रयतमानानां विरुद्धं कठोरस्य कार्यवाह्याः चेतावनी अपि दत्ता अस्ति।

तदनन्तरं १९ मई दिनाङ्के हिन्दू-समाजेन विजय-महासत्याग्रहः आचरितः आसीत्। प्रातः ८:५५ वादने सरस्वती-स्तुतेः अनन्तरं हनुमान-चालीसा महाआरतिश्च कृता। महासत्याग्रहः भोज-उत्सव-समित्या तेभ्यः समर्पितः येषां भोजशाला-आन्दोलने प्राणाः गताः अथवा ये कारागारम् अगच्छन्। मध्याह्ने प्रायः एक-घण्टापर्यन्तम् आतिशबाजी अभवत्। संकल्पः गृहीतः यत् शीघ्रमेव लन्दनतः माता-वाग्देव्याः मूल-प्रतिमाम् आनीय भोजशालायां स्थापयिष्यते।

अधिवक्ता मनीषगुप्तः अकथयत् यत् केन्द्र-सर्वकाराय त्रि-सूत्रीयाः मांगाः प्रतिवेदनेन प्रेषिताः सन्ति। तेषु प्रथमा मांगा वाग्देव्याः प्रतिमां वापस् आनेतुं दृढान् पदक्षेपान् ग्रहीतुं कृते अस्ति। द्वितीया मांगा अस्ति यत् गर्भगृहे लिखिताः इस्लामिक-आयताः निष्कास्यन्ताम्। हिन्दू-फ्रण्ट-फॉर-जस्टिसस्य याचिकाकारी आशीषः गोयलः अकथयत् यत् एएसआई-सर्वेक्षणकाले परिसरतः निर्गतानां ब्रह्माजी-वाग्देवी-सहितानां सम्पूर्णाणां चतुर्नवति-देवतानां मूर्तीनां तत्काल-भोजशालायां स्थापनाय पत्रमपि लिखितम् अस्ति।

भोज-उत्सव-समितेः सदस्यः गोपालः शर्मा अवदत् — एषा मुक्तिः अद्यापि अपूर्णा अस्ति। यावत् भोजशालायाः समग्रं वैभवं स्वरूपञ्च राज्ञः भोजस्य कालस्य सदृशं न भवति, तावत् एषः सत्याग्रहः जारी भविष्यति। अद्यापि यदा वयं मन्दिरे आगच्छामः तदा बह्व्यः विषयाः नेत्रेषु कण्टकवत् वेदनां जनयन्ति।

अत्र भोजशाला-विषये मुस्लिम-पक्षेण उच्च-न्यायालयस्य निर्णयः उच्चतम-न्यायालये चुनौतिरूपेण दत्तः अस्ति। आदेशम् एकपक्षीयम् उक्त्वा काजी-मोइनुद्दीनेन गुरुवासरे रात्रौ प्रायः ८:३० वादने विशेष-अनुमति-याचिका (एसएलपी) दाखिला कृता अस्ति। कमाल-मौलाना-वेलफेयर-सोसाइटीयाः अध्यक्षः अब्दुल-समदः अवदत् यत् शुक्रवासरे कृष्ण-पट्टिकां बद्ध्वा नमाजः करिष्यते, परन्तु नमाजः मोहल्लेषु गृहेषु च एव भविष्यति। पूर्वं दरगाह-क्षेत्रे नमाजस्य कथनम् उक्तम् आसीत्, परन्तु पश्चात् स्पष्टीकृतम् यत् दरगाहे अपि नमाजः न भविष्यति। यद्यपि दरगाह-क्षेत्रे मध्याह्नोत्तरं त्रि-वादनानन्तरं उर्स-कार्यक्रमः आरभ्यते यः रात्रिपर्यन्तं जारी भविष्यति।

समदः अवदत् यत् कमाल-मौला-मस्जिदे ७०० वर्षेभ्यः शुक्रवारीय-नमाजः भवति स्म। अस्याः परम्परायाः प्रभावितत्वात् समाजे दुःखम् अस्ति, परन्तु संघर्षः पूर्णतया संवैधानिके कानूनिके च परिधौ एव भविष्यति। तत्र नगर-काजी-वकार-सादिकः अवदत् यत् यदा उच्चतम-न्यायालयतः राहतिः स्टे च लभ्यते, तदा मुस्लिम-समाजः सम्मानेन पूर्ववत् नमाजम् अदा करिष्यति। तेन प्रशासनस्य मार्गदर्शिकायाः पालनस्य अपीलं कृत्वा उक्तम् यत् सर्वे समुदायाः शान्तिं सौहार्दञ्च रक्षन्तु। नगरम् अस्माकं स्वकीयम् अस्ति, अतः अमनस्य भ्रातृभावस्य च रक्षणं सर्वेषां दायित्वम् अस्ति।

-----------

Hindusthan Samachar / अंशु गुप्ता