लखनऊ, 24 मईमासः (हि.स.)।उत्तरप्रदेशस्य मुख्यमन्त्रिणः योगिनः आदित्यनाथस्य मार्गदर्शने बुन्देलखण्डक्षेत्रं पर्यटनसुविधाभिः सशक्तं कर्तुं दिशि अन्यत् महत्त्वपूर्णं पदम् उपन्यस्तम् अस्ति। जनपदस्य ललितपुरस्य ऐतिहासिकदेवगढे स्थितस्य विश्वप्रसिद्धस्य दशावतारमन्दिरस्य समीपे पर्यटकानां सुविधार्थम् अत्याधुनिक-वे-साइड-ऐमिनिटी-विकासस्य महत्त्वाकाङ्क्षिपरियोजनायै २.८० कोटिरूप्यकाणां धनराशिः अनुमोदिता अस्ति। परियोजनायाः शीघ्रक्रियान्वयनार्थं १.७५ कोटिरूप्यकाणां धनराशिः अपि निर्गता अस्ति। अस्याः पहलायाः फलस्वरूपं देशविदेशेभ्यः आगच्छन्तः पर्यटकाः उत्तममूलभूतसुविधाः प्राप्स्यन्ति तथा बुन्देलखण्डस्य धार्मिकसांस्कृतिकपर्यटनाय नूतना गतिः भविष्यति।

प्रदेशस्य पर्यटनसंस्कृतिमन्त्री जयवीर सिंह रविवासरे अवदत् यत् “गुप्तकालीनस्थापत्यकलायाः उत्कृष्टम् उदाहरणं मन्यमानं भगवान् विष्णवे समर्पितं दशावतारमन्दिरम् उत्तरभारतात् प्राचीनतमेषु मन्दिरेषु अन्तर्भवति। स्वस्य ऐतिहासिकभव्यता, दुर्लभशिल्पकला तथा धार्मिकमहत्त्वस्य कारणेन एतत् देशस्य सर्वेभ्यः आगच्छतां श्रद्धालूनां पर्यटकानां च प्रमुखम् आकर्षणकेन्द्रम् अस्ति। झाँसीनगरस्य समीपे स्थितत्वात् एषः प्रदेशः बुन्देलखण्डपर्यटनपरिपथाय अपि विशिष्टां परिचितिं ददाति। ललितपुरे वर्षे २०२५ तमे ६०.७४ लक्षपर्यटकानाम् आगमनं प्रदेशस्य पर्यटनपरिदृश्यं प्रदर्शयति।”

विकासकार्यैः परिवर्तिष्यते स्वरूपम्

ललितपुरस्थितस्य ऐतिहासिकदशावतारमन्दिरस्य परितः श्रद्धालुभ्यः पर्यटकेभ्यश्च उत्तमसुविधाः प्रदातुं दिशि महत् पदम् उपन्यस्तम् अस्ति। मन्दिरपरिसरस्य समीपे आधुनिक-वे-साइड-ऐमिनिटी-विकासार्थम् उत्तरप्रदेश-आवास-विकास-परिषद् (यूपीएवीपी) कार्यदायिसंस्था रूपेण नामिता अस्ति। परियोजनान्तर्गतं भव्यप्रवेशद्वारनिर्माणम्, मृत्तिकाकङ्क्रीटकर्म, आरसीसी तथा चिनाईकार्यैः सह इस्पातसंरचना, आकर्षकभूमिनिर्माणं तथा क्लैडिङ्गकार्याणि कारयिष्यन्ते। अनेन विकासकार्येण मन्दिरक्षेत्रस्य सौन्दर्यं पर्यटनविकासश्च प्रोत्साहं प्राप्स्यतः।

दशावतारमन्दिरस्य इतिहासः

देवगढस्थितं दशावतारमन्दिरम् उत्तरप्रदेशस्य प्राचीनसांस्कृतिकस्थापत्यविरासतायाः अद्भुतं प्रतीकं मन्यते। भगवान् विष्णवे समर्पितम् एतत् मन्दिरम् उत्तरभारतात् प्राचीनतमं ज्ञातमन्दिरं मन्यते, यस्य निर्माणं गुप्तकाले अभवत्। अस्य भित्तिषु तथा शिल्पकलायां उत्कीर्णाः भगवान् विष्णोः दशावताराः, गङ्गायमुनादेव्यौ आकर्षकनक्काशी च तथा वैष्णवपौराणिककथानां दुर्लभचित्रणानि भारतीयसंस्कृतेः समृद्धपरम्परां जीवन्तां कुर्वन्ति। मन्दिरे भगवान् विष्णोः नरनारायणतपस्यमुद्रा तथा शेषनागे शयनं कुर्वती प्रतिमा श्रद्धालूनां कृते विशेषम् आकर्षणकेन्द्रम् अस्ति। भारतीयपुरातत्त्वसर्वेक्षणेन (एएसआई) संरक्षितं प्रायः १५०० वर्षप्राचीनं दशावतारमन्दिरं स्थापत्यकलायाः उत्कृष्टम्उदाहरणं मन्यते।

-------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani